Навальніца () — серыя комплексаў і сродкаў радыёэлектроннай барацьбы ад беларускага ААТ «КБ Радар».
Гісторыя Беларусь актыўна вывучала вопыт Данбаскага і Сірыйскага канфліктаўПри разработке нового плана обороны Белоруссии учли опыт конфликта на Украине // Интерфакс, 19 декабря 2019. На падставе вывучаных падзей камандаванне зрабіла выснову, што ў сучаснай вайне вырасла роля і значнасць радыёэлектроннай барацьбы і дронаў (гл. Ваеннае прымяненне БПЛА), у сувязі з чым пачалося актыўнае развіццё айчынных галін як беспілотных апаратаў, так і РЭБНаталья Пахамович. Радиоэлектронная борьба в современной белорусской армии // СБ. Беларусь Сегодня, 15 декабря 2015. Апошнім займалася кампанія «КБ Радар», заснаваная яшчэ ў 2006 годзе. За дзесяць гадоў існавання яна змагла стаць вядучым прадпрыемствам ваенна-прамысловага комплексу краіны ў галіне радыёлакацыі, сродкаў радыёкантролю і радыёэлектроннай барацьбыГісторыя ААТ «КБ Радар» на афіцыйным сайце кампаніі . Кіраўніцтва надало асаблівую ўвагу пагрозе з боку беспілотнікаў. Пры гэтым новыя распрацоўкі павінны былі арыентавацца і на экспартныя пастаўкі. Як адзначаў у інтэрв’ю ТАСС спецыяліст па знешнеэканамічнай дзейнасці КБ «Радар» Валерый Гардзей, у сучаснасці павялічылася даступнасць мультыкоптараў для абывацеляў, якія часам выкарыстоўваюцца для відэаздымкі і сачэння, а таксама ў тэрарыстычных актах, атакуючы асобныя мэтыБелоруссия запускает в серию радиоэлектронные ружья для борьбы с беспилотниками // ТАСС, 14 мая 2017.
Варта адзначыць, што і да гэтага меліся добра развітыя тэхналогіі ў сферы радыёэлектроннай барацьбы. Існавалі комплексы беларускай вытворчасці падаўлення сігналаў спадарожнікавай навігацыі. Па асобных меркаваннях, пераважна ў беларускіх крыніцах, менавіта з дапамогай абсталявання, якое выраблялася КБ «Радар», у 2012 годзе СПА Ірана атрымалася выканаць прымусовую пасадку амерыканскіх БПЛА Sentinel і ScanEagle, што вялі разведку над тэрытарыяльнымі водамі краіны. Іранцы з дапамогай магутнай перашкоды разарвалі канал спадарожнікавай сувязі паміж беспілотнікам і станцыяй наземнага кіравання ў ЗША. Скарыстаўшыся тым, што ў работы аўтапілота выкарыстоўваецца GPS, іранскія вайскоўцы праз гэтую сістэму навігацыі змаглі перадаць ілжывыя сігналы глабальнага пазіцыянавання. У выніку кіруючая праграма БПЛА палічыла, што ён ужо прыбыў да месца базавання, і зрабіла пасадку на тэрыторыі Ірана. Ускосным пацвярджэннем датычнасці беларускіх распрацовак РЭБ да пасадкі амерыканскіх беспілотнікаў з’яўляецца таксама і рэакцыя Дзярждэпартамента ЗША — у дачыненні да КБ «Радар» былі неадкладна ўжыты часовыя санкцыіСергей Острына. Белорусская «Гроза» всех беспилотников // Новости ВПК, 14 ноября 2016Посадить американский беспилотник Ирану помогли белорусские технологии? // belvpo (15 декабря 2011) .
Тым не менш для новых сістэм патрабаваліся дадатковыя баявыя ўласцівасці, новыя тэхналагічныя магчымасці і большая эфектыўнасць. У 2016 годзе прадпрыемства «КБ Радар» пачало распрацоўку серыі «Навальніца». У кастрычніку гэтага года прайшоў аператыўны збор каманднага складу Узброеных Сіл Беларусі, у рамках якога прамысловасць паказала найноўшыя ўзоры ўзбраенняў і тэхнікі. Сярод іншых распрацовак камандаванню паказалі першую распрацоўку «КБ Радар» — самаходную станцыю РЭБ пад літарным пазначэннем «С»Системы борьбы с БПЛА «Гроза-С» и «Гроза-Р» (Беларусь) // Военное обозрение, 28 февраля 2017. У наступны час з’явіліся і іншыя вырабы. Усе яны дэманстраваліся на розных ваенных выставах, такіх як MILEX (Мінск)Противодронное ружье, которое похвалил Лукашенко, представят на MILEX-2019 // Sputnik Belarus, 19 марта 2019 і IDEX (Дубай)На вооружение армии поступили комплексы для борьбы с беспилотниками // Газета «Рэспубліка», 16 мая 2019. У 2017 годзе прататыпы вырабаў сямейства «Навальніца» адпраўлены на выпрабаванні ў сілавыя структуры. Пазней апараты серыі былі прыняты на ўзбраенне. Крыху пазней наладзіўся экспарт прадукцыі. Дзякуючы замежным продажам «Навальніцы» Беларусь стала другой краінай у свеце (пасля Кітая), якая экспартавала супрацьдроннае ўзбраеннеАлександр Николайчук. Беларусь займется экспортом оружия против беспилотников // Digital Report, 10 мая 2017.
Характэрна, што распрацоўка новых узбраенняў для процідзеяння дронам заняла ўсяго толькі некалькі месяцаў дзякуючы вялікаму вопыту КБ «Радар» у вобласці стварэння сродкаў радыёэлектроннай барацьбыАлександр Алесин. Средства радиоэлектронной борьбы: «чума» на ваши дроны // Белрынок : онлайн-ресурс. — 9 марта 2017..
Вырабы Навальніца-С — самаходная станцыя радыё-электроннай барацьбы, прызначаная для выяўлення, адсочвання, падаўлення каналаў кіравання і навігацыйных сістэм беспілотных лятальных апаратаў. Грунтуецца на аўтамабільным шасі. Прапануецца прымяненне двухвосевага мікрааўтобуса з патрабаванымі характарыстыкамі рухомасці, на якім размяшчаецца ўсё неабходнае абсталяванне. Унутры кабіны змяшчаюцца сродкі кіравання і апрацоўкі сігналу. За межамі корпуса машыны-носьбіта прысутнічаюць некалькі апорных прылад, у тым ліку дзве тэлескапічныя мачты, пры дапамозе якіх антэны прапануецца падымаць на рабочую вышыню. На мачтах машыны-носьбіта змяшчаюцца два асноўных антэнных блока. У цэнтральнай частцы даху размяшчаецца антэна, змешчаная пад паўсферычным абцякальнік. Яна звязаная з модулем радыётэхнічнай разведкі і адказвае за выяўленне радыёсігналаў. Разам з перадатчыкам перашкод ужываецца другая антэнная прылада, якая мае ў сваім складзе скрынчаты кажух і антэну. Гэта прылада можа наводзіцца па азімуце. Таксама ёсць трэцяя стойка невялікай вышыні, на якой размешчаны оптыка-электронныя сродкі назірання. Навальніца-6 — станцыя перашкод радыёкіравання і сувязі. Прызначана для пошуку, выяўлення і радыёпадаўлення ліній радыёсувязі, якія працуюць на фіксаваных частотах і ў рэжымах адаптыўнай і праграмнай перабудовы рабочай частоты. У склад уваходзіць выяўляльнік-пеленгатар з прыёма-пеленгатарнай антэна-фідэрнай сістэмай (АФС), два аўтаматызаваных рабочых месца аператараў, дзесяціканальны радыёперадатчык з сямю перадачыкамі АФС, камплект апаратуры сувязі і перадачы даных, камплект апаратуры электрасілкавання і жыццезабеспячэння, аўтамабільнае шасі з двума электрастанцыямі і кузавам-фургонам. Навальніца-Р (таксама мадыфікацыя Навальніца-Р2) — радыёэлектронная стрэльба для барацьбы з мультыкоптэрмі. Прызначана для выкарыстання ў барацьбе з малапамернымі дронамі. Забяспечвае радыёпадаўленне каналаў кіравання дронаў і бартавой апаратуры спадарожнікавых навігацыйных сістэм. Карыстальнік стрэльбы пры выяўленні мультыкоптара ў зоне бачнасці ўключае харчаванне перадатчыка, наводзіць стрэльбу на мультыкоптар з дапамогай усталяванага на ім каліматарнага прыцэла і націскае кнопку ўключэння выпраменьвання. Ва ўмовах уздзеяння перашкод мультыкоптар ажыццяўляе вымушаную пасадку (неабходны час уздзеяння для ажыццяўлення пасадкі залежыць ад тыпу мультыкоптара). Блок фарміравання перашкод сігналаў і акумулятарная батарэя ўстаноўлены ў пераносны кантэйнер, упакаваны для пераноскі ў заплечнік. Органы кіравання для ўключэння харчавання, а таксама для ўключэння выпраменьвання ўстаноўлены на корпусе стрэльбы. «Навальніца-Р» абсталявана каліматарным прыцэлам. Навальніца-3 — комплекс для абароны стратэгічных аб’ектаў ад мультыкоптараў. Комплекс забяспечвае зону выяўлення з радыусам не менш за 500—1000 м ад цэнтра ахоўнага аб’екта, зону блакавання палёту БПЛА з радыусам не менш за 300—500 м, выяўленне і пеленгацыю наземных пунктаў кіравання БПЛА (месцазнаходжанне аператара). Навальніца-О — комплекс выяўлення аператараў БПЛА. Прызначаны для аўтаматызаванага пошуку на мясцовасці і відэарэгістрацыі аператараў мультыкоптараў. Складаецца з лятучай платформа на базе квадракоптара Matrice 210 з пеленгатарнай антэнай, двухканальным лічбавым радыёпрымачом і відэакамерай, пульта кіравання з планшэтным камп’ютарам, кейс-кантэйнера для перавозкі, спецыяльнага праграмнага забеспячэння для планшэтнага камп’ютара. Навальніца-Z1 — мабільная сістэма абароны аб’ектаў ад беспілотных лятальных апаратаў. Яна аўтаматычна кантралюе частоты, на якіх працуюць найбольш распаўсюджаныя БПЛА. Пры з’яўленні дронаў комплекс распазнае іх сігналы і аўтаматычна душыць каналы кіравання, перадачы даных, а таксама навігацыю. У выніку ўздзеяння яны альбо падаюць, альбо ажыццяўляюць вымушаную пасадку, альбо ляцяць «дадому». Акрамя таго, важнай вартасцю сістэмы з’яўляецца магчымасць пастаноўкі дэзынфармацыйных перашкод навігацыі для стварэння беспалётнай зоны для БПЛА.
Выкарыстанне
Ахова мяжы 23 кастрычніка 2020 года памежнікі заставы «Знаменка» Брэсцкай пагрангрупы з дапамогай радыёэлектроннай стрэльбы «Навальніца-Р2» перахапілі гексакоптэр, які выкарыстоўваўся для перакідання цыгарэт праз беларуска-польскі ўчастак мяжыНа белорусско-польской границе радиоэлектронным ружьем «сбили» дрон с сигаретами // Onliner, 26 октября 2020. 22 лютага 2021 года яшчэ адзін дрон з грузам кантрабандных цыгарэт быў перахоплены ў Камянецкім раёне каля вёскі Чыжэвічы. 6 красавіка на беларуска-польскай мяжы ў Брэсцкім раёне недалёка ад вёскі Сычы перахоплены трэці беспілотнік. Вінтакрылы лятальны апарат прызначаўся для незаконнай перапраўкі тытунёвых вырабаўСамодельный дрон с контрабандой перехватили пограничники в Брестском районе // Sputnik Belarus, 7 апреля 2021.
18 мая на мяжы з Літвой радыёэлектроннай стрэльбай збіты беспілотнік НАТА. Адзначалася, што гэта ўжо не першы выпадак, калі робіцца спроба выкарыстання беспілотнікаў-шпіёнаў паблізу межаў Беларусі. Як заявіў намеснік начальніка Генштаба УС Беларусі Ігар Кароль, на працягу тыдня робіцца каля 30 спробаў незаконнага выкарыстання дронаў Паўночнаатлантычнага альянсуБелорусские пограничники сбили беспилотник-шпион НАТО на границе с Литвой.
Баявыя дзеянні Комплексы серыі актыўна пастаўляюцца за межы Беларусі, што стала следствам іх прымянення ў розных ваенных канфліктах.
Яшчэ ў маі 2018 года сталі паступаць паведамленні аб удзеле комплексаў «Навальніца-С» у сірыйскім канфлікце, дзе яны былі выкарыстаны ўрадавай арміяй Башара Асада ў барацьбе з амерыканскімі дронамі, руйнуючы сістэмы сувязі і выводзячы з ладу самалёты РЭБ Lockheed EC-130H Compass Call. Аднак дадзеная інфармацыя застаецца пакуль не даказанайБеларусь выходит в лидеры на рынке средств радиоэлектронной борьбы, Не исключено, что белорусская электроника двойного назначения применялась в ходе боевых действий в Сирии (4 мая 2018). Першы задукументаваны выпадак з комплексамі «Навальніца» адбыўся 18 жніўня 2020-га, калі ў небе над заходняй часткай правінцыі Ідліб былі адначасова страчаны адразу два амерыканскія ўдарна-разведвальныя дроны MQ-9 Reaper («Жнец»), якія выляталі парай на баявое заданне з ракетамі AGM-114R9X на борцеБелорусская «Гроза-С» в Сирии вырвала зубы у американских «Жнецов» // Discred, 15 сентября 2020Нина Лукашева. СМИ: Беларусь поставляла в Сирию комплексы «Гроза-С» // Актуальные новости, 8 сентября 2020.