Ульвія Алі (поўнае імя: Ульвія Алі кзы Гуліева; (азерб. Ülviyyə Əli qızı Quliyeva); 13 кастрычніка 1993 года, Геакчай, Азербайджан) — азербайджанская незалежная журналістка, рэжысёрка, праваабаронца і палітычная зняволеная; у 2019–2025 гадах працавала журналісткай «Голасу Амерыкі» (VoA).
З 2012 года Ульвія Алі асвятляла ўсе выпадкі парушэння правоў чалавека ў Азербайджане на сваёй старонцы ў X (раней — Twitter) і даводзіла іх да ўвагі міжнародных СМІ. Акрамя таго, у публікацыях аб сітуацыі ў Азербайджане ў замежным друку нярэдка спасылаліся на прадстаўленую ёю інфармацыю, а таксама выкарыстоўвалі аўтарскія фота і відэаматэрыялы.
У лютым 2025 года, пасля анулявання акрэдытацый журналістаў «Голаса Амерыкі», Ульвія Алі не спыніла сваю прафесійную дзейнасць і заявіла, што нават пры адсутнасці незалежных СМІ, гатовых публікаваць яе матэрыялы, яна будзе распаўсюджваць свае рэпартажы праз уласную платформу. Пасля гэтага яна працягнула публікаваць рэпартажы на сваёй старонцы ў Facebook.
Тры месяцы праз, у ноч з 6 на 7 мая 2025 года, яна была затрыманая па справе «Meydan TV», і 7 мая рашэннем Хатаінскага раённага суда ў дачыненні да яе была абраная мера стрымання ў выглядзе арышту. Ёй і іншым затрыманым па гэтай справе былі выстаўлены абвінавачванні паводле артыкула 206.3.2 Крымінальнага кодэкса (кантрабанда, здзейсненая групай асоб па папярэдняй змове). Ульвія адхіліла абвінавачванні, яшчэ за чатыры месяцы да арышту заявіўшы, што не з’яўляецца журналісткай Meydan TV, і ўвогуле звязала сваё затрыманне з прафесійнай журналісцкай дзейнасцю.
Шэраг мясцовых і міжнародных праваабарончых арганізацый асудзілі арышт Ульвіі Алі, назваўшы яго палітычным, і заклікалі ўлады Азербайджана неадкладна яе вызваліць.
У цяперашні час яна ўтрымліваецца ў Бакинскім следчым ізалятары Пенітэнцыярнай службы Міністэрства юстыцыі.
Раннія гады Ульвія Алі кзы Гуліева нарадзілася 13 кастрычніка 1993 года ў раёне Геакчай. Правёўшы некалькі месяцаў з сям’ёй у Баку, яны пераехалі ў горад Тамбоў (Расія). Да васьмі гадоў Ульвія расла ў Расіі. У чэрвені 2001 года сям’я вярнулася ў Азербайджан.
З 17 гадоў Ульвія Алі актыўна ўдзельнічае ў грамадска-палітычных працэсах. У 2012–2016 гадах была ўдзельніцай Грамадзянскага руху «NİDA». У гэтыя гады двойчы абіралася ў кантрольна-дысцыплінарную камісію руху. Таксама актыўна ўдзельнічала ў грамадскіх кампаніях у падтрымку арыштаваных удзельнікаў NİDA. Узначальвала кампанію пад назвай «Падтрымаем незаконна арыштаваных сяброў NİDA!».
Шматразова брала ўдзел у акцыях пратэсту і сутыкалася з супрацівам з боку паліцыі. 26 студзеня 2013 года была затрыманая паліцыяй падчас акцыі «Забярыце зброю ад нас!» і вызваленая пасля вынясення адміністрацыйнага папярэджання.
У 2015 годзе на парламенцкіх выбарах выступала ўпаўнаважаным прадстаўніком кандыдата ад руху «NİDA» Раміна Гусейнава па выбарчай акрузе №18 Нариманов-Нізамі. А на парламенцкіх выбарах 2020 года ўзначальвала агітацыйную кампанію Тагрула Веліева — кандыдата ад выбарчага блока «Hərəкət» па акрузе №23 Насімі-Сабаіль.
Праваабарончая дзейнасць З 2012 года Ульвія Алі асвятляла ўсе выпадкі парушэння правоў чалавека ў Азербайджане на сваёй старонцы ў X (Twitter) і даводзіла іх да ўвагі міжнародных СМІ. Акрамя таго, у публікацыях пра сітуацыю ў Азербайджане ў замежнай прэсе нярэдка спасылаліся на пададзеную ёю інфармацыю, а таксама выкарыстоўвалі яе аўтарскія фота і відэаматэрыялы.
З 2013 года Ульвія Алі вяла маніторынг судовых працэсаў над многімі палітычнымі зняволенымі і асвятляла тое, што адбывалася ў судах.
Яна ажыццяўляла маніторынг і асвятленне парушэнняў на прэзідэнцкіх выбарах 2013, 2018 і 2024 гадоў, парламенцкіх выбарах 2015, 2020 і 2024 гадоў, муніцыпальных выбарах 2014, 2019 і 2025 гадоў, а таксама на рэферэндуме 2016 года.
У 2014 годзе працавала памочніцай юрыста Намізада Сафарава.
З 2015 года з’яўляецца сябрам журы прэміі «Наргіз».
У 2017 годзе з адзнакай скончыла навучальную праграму «Маладыя праваабаронцы» Інстытута дэмакратычных ініцыятыў (IDI).
Супрацоўнічала з шэрагам няўрадавых арганізацый, такіх як Цэнтр маніторынгу выбараў і навучання дэмакратыі (SMDTM), Цэнтр прававой дапамогі «Benefisiar», ініцыятыўная група «Для жанчын».
У 2018 годзе была суаўтаркай дакладу «Крым: прарыў праз сцяну маўчання», апублікаванага Фондам дамоў правоў чалавека (HRHF). У тым жа годзе разам з праваабаронцамі з Беларусі і Украіны наведала Крым і падрыхтавала адтуль спецыяльны даклад.
У 2019 годзе прайшла стажыроўку ў ЗША па праграме International Visitor Leadership Program (IVLP).
У 2024 годзе фатапартрэт, зроблены Ульвіяй Алі, стаў часткай фотавыставы «Партрэты сілы», арганізаванай Фондам дамоў правоў чалавека ў Нарвегіі. На здымку была адлюстраваная азербайджанская юрыстка, спецыялістка ў галіне правоў чалавека — Ровшана Рагімова, адна з гераінь выставы.
Ульвія Алі давала інтэрв’ю замежным СМІ, асабліва напярэдадні Канферэнцыі ААН па змяненні клімату (COP29) у Баку, каб прыцягнуць увагу да праблем з правамі чалавека ў краіне, стану незалежных СМІ і арыштаў журналістаў.
Журналісцкая дзейнасць
З 2016 года Ульвія Алі працягвае сваю дзейнасць у сферы журналістыкі. У розныя гады яна супрацоўнічала з Азербайджанскай службай Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода (RFE/RL), «Toplum TV», «Faкt Yoxla», «Miкrosкop Media», «Голас Амерыкі» (VoA), «OC Media» і «JAMnews».
У рамках сваёй дзейнасці яна таксама рыхтавала матэрыялы для платформаў «Fem-Utopia», якая скіраваная на распаўсюджванне фемінісцкіх ідэй і стварэнне асветніцкага кантэнту на азербайджанскай мове па тэме фемінізму, і «Qıy vaar!» — платформы, якая публікуе навіны на тэмы ЛГБТ і фемінізму. У сваёй журналісцкай практыцы яна падрыхтавала мноства матэрыялаў, прысвечаных правам чалавека, сацыяльным пытанням, правам ЛГБТ і жанчын. У 2021 годзе яна атрымала прэмію QueeRadar за актыўную ролю ў асвятленні падзей, звязаных з ЛГБТ у Азербайджане, у сродках масавай інфармацыі. Таксама праводзіла трэнінгі на тэму «Як правільна асвятляць навіны, звязаныя з ЛГБТ-грамадзянамі?».
З 2019 па 2025 год працавала ў Азербайджанскай службе радыё «Голас Амерыкі» (VoA). За час сваёй дзейнасці стала аўтарам больш за тысячу навін і рэпартажаў, апублікаваных і трансляваных на VoA. Яна асвятляла палітычныя судовыя працэсы, выпадкі парушэння правоў чалавека, а таксама мітынгі, акцыі, шэсці і пікеты, што праходзілі ў Азербайджане. Падчас прафесійнай дзейнасці неаднаразова падвяргалася затрыманням, супрацьдзеянню з боку паліцыі і жорсткаму абыходжанню.
11 лютага 2020 года падчас асвятлення акцыі пратэсту кандыдатаў у дэпутаты каля адміністрацыйнага будынка Цэнтральнай выбарчай камісіі (ЦВК), Ульвія Алі разам з калегамі — Севіндж Вагіфгызы, Наргіз Абсаламавай і Айгюн Рашыд — была затрыманая паліцыяй. У выніку прымянення сілы з боку паліцыянтаў Ульвія Алі атрымала лёгкія цялесныя пашкоджанні. «Рэпарцёры без межаў» (RSF) рэзка асудзілі здарэнне і заявілі, што ўлады Азербайджана знішчаюць плюралізм.
14 верасня 2020 года падчас асвятлення акцыі «Свабоду Тофіку Ягублу!», якая праходзіла каля станцыі метро «Гянджлік», Ульвія Алі разам з калегай Айсель Умудавай была затрыманая з патрабаваннем выдаліць адзняты матэрыял. Аднак журналісткі адмовіліся выканаць гэтае патрабаванне і неўзабаве былі вызвалены.
13 кастрычніка 2020 года падчас інтэрв'ю з Гіясам Ібрагімавым, выкліканым у Генеральную пракуратуру, Ульвія Алі і яе калега Наргіз Абсаламава былі затрыманыя разам з Гіясам Ібрагімавым. Пасля больш чым гадзіннага ўтрымання ў 26-м аддзеле паліцыі Ясамальскага РУУС яны былі вызвалены.
4 жніўня 2021 года, падчас выканання прафесійных абавязкаў каля адміністрацыйнага будынка Хазарскага РУУС, Ульвія Алі была затрыманая разам з калегамі Эльнарай Гасымавай і Наргіз Абсаламавай падчас фемінісцкай акцыі пратэсту супраць забойства Севіль Магеррамавай. Падчас затрымання да яе прымянялі грубае абыходжанне, у будынку яе абражалі, а таксама быў пашкоджаны яе здымачны апарат. Нягледзячы на скаргі, пададзеныя ў адпаведныя органы, яны не прынеслі ніякага выніку.
У снежні 2021 года Ульвія Алі выказала пратэст супраць новага законапраекта азербайджанскай дзяржавы «Аб медыя», надзеўшы майку з надпісам «I'm not your puppet» («Я не твая марыянетка») падчас акцыі.
У лютым 2023 года яна заявіла, што новы законапраект аб медыя, у прыватнасці тыя яго палажэнні, што датычацца стварэння адзінага рэестра, ствараюць шырокія магчымасці для абмежавання свабоды слова і дзейнасці СМІ. Яна стала адной з 40 журналістаў, якія падпісалі пазіцыйны дакумент, падрыхтаваны незалежнымі журналістамі і медыя-экспертамі Азербайджана. Пасля прыняцця гэтага закона Ульвія Алі заснавала платформу «Медыя без рэестра» і асвятляла пратэсты журналістаў, звязаныя з новым заканадаўствам.
У лютым 2025 года, пасля анулявання акрэдытацый карэспандэнтаў «Голаса Амерыкі», Ульвія Алі не спыніла сваю дзейнасць і заявіла, што, нягледзячы на адсутнасць незалежных медыя для публікацыі матэрыялаў, яна будзе дзяліцца сваімі рэпартажамі на асабістай платформе. З таго часу яна публікуе свае рэпартажы на асабістай старонцы ў Facebook і працягвае журналісцкую дзейнасць. Арыштавана 7 мая 2025 года.
Арышт
15 студзеня 2025 года Ульвія Алі была выклікана ў Галоўнае ўпраўленне паліцыі Баку следчым Самірам Ісмаілавым для дачы паказанняў у якасці сведкі на 16 студзеня. У інтэрв’ю Ульвія Алі паведаміла, што яе дапытвалі каля дзвюх гадзін па справе «Meydan TV», пасля чаго без усялякіх тлумачэнняў ёй забаранілі выезд з Азербайджана. Яна таксама адзначыла, што не з’яўляецца журналісткай «Meydan TV», а працуе карэспандэнткай «Голаса Амерыкі», і нават калі б яна сапраўды супрацоўнічала з «Meydan TV», гэта не з’яўляецца злачынствам.
Коаліцыя жанчын-журналістак (WPF) асудзіла рашэнне ўладаў Азербайджана аб забароне Ульвіі Алі пакідаць краіну. У студзені Ульвія Алі звярнулася ў суд з нагоды гэтай забароны. Разгляд яе скаргі пачаўся 18 сакавіка ў Хатаінскім раённым судзе Баку, аднак суддзя, спасылаючыся на неабходнасць удзелу паліцэйскага следчага ў працэсе, перанёс слуханні на красавік. Паводле Міграцыйнага кодэкса Азербайджана, сведка не можа быць абмежаваны ў выездзе з краіны — такая забарона можа тычыцца толькі абвінавачанага, заявіла Ульвія Алі. Яна таксама назвала забарону неабгрунтаванай яшчэ і таму, што пра абмежаванне ёй паведамілі толькі вусна. Па словах Алі, яна тройчы накіроўвала афіцыйныя запыты ў сталічную паліцыю з просьбай выдаць рашэнне аб забароне на выезд, але яе звароты «ігнаруюцца». 11 красавіка Хатаінскі раённы суд не задаволіў скаргу Ульвіі Алі. Паводле яе слоў, следчы з Галоўнага ўпраўлення паліцыі Баку Фарыд Шукюрлу патлумачыў, што следства валодае «важнай інфармацыяй» пра датычнасць да злачынстваў іншых асобаў, у дачыненні да якіх працягваецца расследаванне. Таму, як сцвярджаў следчы, у дачыненні да гэтых асобаў, якія пакуль знаходзяцца ў статусе сведкаў, уведзена забарона на выезд з краіны. Сама Алі паведаміла суду, што была дапытаная ў якасці сведкі, і з таго часу прайшло ўжо тры месяцы. На яе думку, калі яна не супрацоўнічала з выданнем, дзейнасць якога расследуецца, то і не можа валодаць «важнай інфармацыяй», якая мела б дачыненне да гэтай справы.