Сіндром Скуміна () — памежнае псіхічнае захворванне, якое развіваецца ў часткі пацыентаў, якія перанеслі аперацыю пратэзавання сардэчных клапанаў. Апісаў гэтую хваробу ў 1978 годзе савецкі навуковец Віктар Андрэевіч Скумін.

Публікацыя Скуміна пра сіндром у 1978 годзе адзначыла яго афіцыйнае адкрыццё, інтэграваўшы псіхіятрычную ацэнку ў пратаколы кардыялагічнай рэабілітацыі і падштурхнуўшы да распрацоўкі мэтанакіраванай аўтасугестыўнай псіхатэрапіі для змякчэння сімптомаў. Пазнейшыя даследаванні спасылаліся на яго канцэпцыю, пацвердзіўшы распаўсюджанасць сіндрому да 26 % пацыентаў з механічнымі клапанамі, падкрэсліўшы неабходнасць перадаперацыйнага псіхалагічнага скрынінгу ў кагортах высокай рызыкі.

Распаўсюджанасць, этыялогія, патагенез

Па даных М. М. Амосава і Я. А. Бэндэта (1990) гэты спецыфічны псіхалагічны феномен назіраўся ў 27,5 % хворых. Паводле інтэрв’ю французскага ўрача, торакальнага хірурга, прафесара, акадэміка французскай акадэміі навук А. Ф. Карпанцье (2012), які працуе ў біялагічным аддзеле CARMAT, сіндром Скуміна развіваецца ў чацвёртай частцы хворых з штучнымі клапанамі. Ален Карпанцье лічыць, што аналагічныя парушэнні могуць узнікаць і ў пацыентаў з штучным сэрцам.

Этиопатогенетическими механізмамі, якія абумаўляюць узнікненне сіндрому, з’яўляюцца:

Функцыянаванне ў сэрцы іншароднага цела (пратэза), якое суправаджаецца шумам і адчуваннем вібрацыі, з прычыны чаго ўзнікае ненатуральная зваротная сувязь (сэрца-ЦНС), якая забяспечваецца слыхавым аналізатарам; Хірургічная траўматызацыя рэцэптыўных палёў у месцы ўжыўлення імплантата, што вядзе да парушэння цэрэбра-кардыяльных сувязяў; Спецыфічныя асаблівасці псіхічнага і саматычнага стану людзей з набытымі заганамі сэрца.

Беларускі навуковец Аляксандр Бізункоў (Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт) сцвярджае:

Прычынай сіндрому Скуміна з’яўляюцца парушэнні асцылятарнай функцыі сэрца, якія ўзнікаюць пасля пратэзавання яго клапанаў. Змяняюцца механічныя ўласцівасці патоку крыві, а разам з імі парушаецца працэс перадачы жыццёва важнай інфармацыі ад сэрца да перыферычных тканак (у першую чаргу да ЦНС) праз механізмы механатрансдукцыі.

Клінічная карціна Хвароба пачынаецца з канцэнтрацыі ўвагі на дзейным сэрцы і павышанай трывожнасці, а прыводзіць да выяўленай дэпрэсіі і спробаў самагубства. Адзначаюцца парушэнні вегетатыкі і парушэнне крываснабжэння галаўнога мозгу. Прычынай стану аўтары палічылі гукі дзейнага клапана: яны ствараюць дадатковую петлю зваротнай сувязі паміж сэрцам і мозгам. Лічыцца, што менавіта гэтая петля — прычына парушэнняў, хоць пераканаўчых доказаў таму пакуль няма.

Аглядальнік расійскага міжнароднага інфармацыйнага агенцтва «РИА Новости» Сяргей Петухоў у сваім артыкуле «Чаму спыняюцца штучныя сэрцы» апісаў сутнасць праблемы, якая вывучаецца навукоўцамі, такім чынам:

Наш айчынны навуковец Віктар Скумін апісаў кардыяпратэзны псіхапаталагічны сіндром, які ўвайшоў у падручнікі як «сіндром Скуміна». Увага чалавека ўвесь час прыкавана да рухавіка, які працуе ў ім. У адрозненне ад пратэзаў, напрыклад, зубоў і нават рук і ног, ад гэтага чалавека проста немагчыма адцягнуць. Чалавек увесь час чакае: а што, калі рухавік раптам перастане працаваць? У жывым сэрцы аб гэтым сігналізуе боль. Тут болю няма і не можа быць. У будучыні, верагодна, з’явяцца сардэчныя пратэзы, якія імітуюць яго біццё. Але яны таксама не будуць прычыняць боль, і таму сіндром Скуміна будзе працягваць ціснуць на псіхіку чалавека з сардэчным пратэзам.

Прафілактыка і лячэнне

Тэрапія гэтай нозалагічнай формы псіхапаталагічных разладаў ажыццяўляецца ў комплексе з іншымі лячэбна-аднаўленчымі мерапрыемствамі, што праводзяцца па прычыне асноўнага захворвання. Структура псіхатэрапеўтычнай дапамогі, па В. А. Скуміну, уключае чатыры этапы: падрыхтоўчы, седатыўна-мабілізуючы, актыўнай псіхасацыяльнай рэадаптацыі і падтрымліваюча-карэкціруючы.

Падрыхтоўчы этап адпавядае перадаперацыйнаму перыяду. Яго задачы: 1) вывучэнне псіхічнага стану, 2) усталяванне псіхатэрапеўтычнага кантакту, 3) псіхалагічная падрыхтоўка да пратэзавання клапаннага апарату сэрца. Для прадухілення ўзнікнення сіндрому Скуміна праводзяцца сеансы рацыянальнай і сугестыўнай псіхатэрапіі наяўна і ў стане гіпнозу. Пацыенты інфармуюцца аб асаблівасцях функцыянавання сэрца пасля аперацыі, псіхалагічна адаптуюцца да з’яўлення новых незвычайных адчуванняў. Ім укараняецца ўпэўненасць у надзейнай працы сэрца пасля пратэзавання клапанаў. З хворымі праводзяць размовы хірургі, анестэзіёлагі, кардыёлагі, у якіх у даступнай форме падаецца псіхатэрапеўтычна апасродкаваная і псіхапрафілактычна накіраваная інфармацыя аб мэтах і магчымасцях хірургічнага ўмяшання, бяспекі сучасных спосабаў наркозу, асаблівасцях пасляаперацыйнага стану і задачах рэабілітацыі, аб магчымасцях і перавагах вяртання да працы. Паказваецца найбольш дасканалая і эстэтычная мадэль імплантата, падаецца інфармацыя пра яго надзейнасць. Для гэтай мэты ў аддзяленнях афармляюцца стэнды, на якіх з дапамогай малюнкаў, фатаграфій з лаканічнымі подпісамі расказваецца пра асноўныя спосабы лячэння і рэабілітацыі, пра прыклады высокай эфектыўнасці прымяняемых метадаў.

Седатыўна-мабілізуючы этап пачынаецца ў рэанімацыйным блоку і працягваецца ў хірургічным аддзяленні. Задачы этапу: 1) супакаенне апераваных, 2) фарміраванне адэкватнага стаўлення да пасляаперацыйнага стану, 3) выпрацоўка актыўных асабістых пазіцый. З метадаў псіхатэрапіі эфектыўны псіхатрэнінг па Скуміну, уключаючы пяць практыкаванняў: «Рэлаксацыя» — паслядоўнае расслабленне цягліц ног, рук, тулава, шыі, галавы. Асаблівая ўвага надаецца рэлаксацыі далоняў, спіны, твару, празмернае напружанне якіх найбольш выяўляецца ў гэтага кантынгенту. «Цеплыня» — выклікаецца ў нагах, руках, сонечным сплеценні, шыі, галаве. Пацыенты з сіндромам Скуміна пакутуюць ад зябкасці, холаду ў перыферычных участках. Прыбіранне непрыемных адчуванняў, акрамя непасрэднага станоўчага эфекту, спрыяе актывацыі асобы ў барацьбе з хваробай. «Парэнне, невагомасць» — выкарыстоўваюцца аўтасугестыўныя формулы, якія прыводзяць да з’яўлення адчування страты масы цела, парэння, невагомасці, «растварання» цела, «знікнення» яго. Пасля авалодання гэтым практыкаваннем змяншаюцца болі, стомленасць, цяжкасць, характэрныя для такіх пацыентаў, паляпшаецца іх самаадчуванне, настрой. «Мэтавае аўтыперакананне» складаецца індывідуальна ў залежнасці ад пастаўленых лячэбных і псіхолага-педагагічных задач. Яго формулы накіраваны на вырабленне адэкватнага стаўлення да працы імплантантаў, нармалізацыю сну, карэкцыю характарных адхіленняў, пераадоленне страхоў, трывогі, мабілізацыю асабістых рэсурсаў. «Актывацыя» — выхад з стану аўтагенага пагружэння праводзіцца з дапамогай формул, скіраваных на паступовы пераход у стан актыўнага бадзёрасці. Падкрэсліваецца, што арганізм падчас трэніроўкі «зарадзіўся» энергіяй, сілай, якія будуць спрыяць больш хуткаму аднаўленню здароўя і паляпшэнню агульнага самаадчування. Вправу «Актывацыя» выключаецца ў тых выпадках, калі пацыент праводзіць занятак непасрэдна перад сном.

Этап актыўнай псіхасацыяльнай рэадаптацыі пачынаецца ў клініцы сардэчнай хірургіі і працягваецца ў санаторыі. Задачы этапу: 1) комплексная тэрапія псіхапаталагічных праяў, 2) карэкцыя рэнтных асабістых пазіцый, 3) фарміраванне і ўмацаванне адэкватных псіхалагічных устаноў. Для вырашэння задач прымяняюцца розныя метады псіхатэрапіі. Рэадаптацыі спрыяюць групавыя заняткі. Іх тэматыка павінна быць найбольш актуальнай для пацыентаў: «Здаровы лад жыцця пасля пратэзавання клапанаў сэрца», «Псіхалагічныя механізмы выздараўлення», «Фізічная актыўнасць і сэрца», «Асновы рацыянальнага харчавання асоб з пратэзамі клапанаў сэрца», «Працоўная актыўнасць — залог актыўнага даўгалецця». У правядзенні гутарак акрамя псіхатэрапеўта ўдзельнічаюць іншыя ўрачы — хірургі, тэрапеўты, дыетолагі, фізіятэрапеўты, спецыялісты па лячэбнай фізкультуры. Запрашаюцца да абмеркавання асобных тэм апераваныя з добрымі вынікамі рэабілітацыі, якія служаць для хворых наглядным прыкладам паспяховага аднаўленчага лячэння. Ужываюць працатэрапію, пацыентаў прыцягваюць да культурна-масавых мерапрыемстваў, апасрэдавана псіхатэрапеўтычна.

Падтрымліваюча-карэктыўны этап пачынаецца за 5—10 дзён да выпіскі з санаторыя, потым ажыццяўляецца ў працэсе амбулаторнага назірання, пры паўторных паступленнях у стацыянар і перапісаннем. Задачы этапу: 1) падтрымка дасягнутага ўзроўню псіхасацыяльнай адаптацыі, 2) ажыццяўленне псіхакарэктыўных мерапрыемстваў, 3) псіхапрафілактыка, псіхагігіена. Важным на гэтым этапе з’яўляецца прадухіленне трывогі, звязанай з знаходжаннем у адсутнасць медыцынскага персаналу, тлумачэнне неабходнасці стараннага выканання прызначанага рэжыму, лячэбна-трэніровачных мерапрыемстваў.

Вядучая роля псіхатэрапіі ў лячэнні сіндрому Скуміна не выключае прымянення псіхафармакалагічных прэпаратаў, хаця варта памятаць пра кардыятаксічную дзеянне некаторых з іх. Пры нярэзка выражаных парушэннях, а таксама ў якасці сродку падтрыманай тэрапіі пасля адмены фармакалагічных прэпаратаў прымяняюць мікстуру Скуміна, якая складаецца з настою травы гарыцвету, экстракту глогу, настойкі валяр’яны, сардэчніка, эўкаліпту, мяты перцавай, сіропу пладоў шыпшыны.

Крыніцы

Спасылкі

Літаратура

Катэгорыя:Псіхапаталагічныя сіндромы