Ян Ласкі герба Кораб (нар. 1456 у Ласку, пам. 19 мая 1531 у Калішы) — архібіскуп Гнезнанскі і прымас Польшчы ў 1510—1531 гадах, вялікі канцлер Кароны з 1503 года, каралеўскі сакратар з 1501 года, кантар Познанскай катэдральнай капітулы ў 1484 годзе, кантар Гнезнанскай катэдральнай капітулы ў 1487 годзе, канонік Гнезнанскай катэдральнай капітулы ў 1491 г., канцлер Гнезнанскай катэдральнай капітулы ў 1493 г., дэкан Влоцлаўскай катэдральнай капітулы, займаў па 2 пасады: каноніка ў Кракаўскай катэдральнай капітуле, пробашч Плоцкай катэдральнай капітулы ў 1507—1512 гадах, пробашч Познанскай катэдральнай капітулы, пробашч Скальбмірскай калегіяльнай капітулы, пробашч Ленчыцкі калегіум у 1506 г., пробашч Сьродскага калегіума ў 1509 г. , актывіст экзекуцыйнага руху і кадыфікатар права - якое ўклаў у так званы статут Ласкага , каралеўскі камісар у Гданьску ў 1524 г., меў прывілей на стварэнне натарыяльных дакументаў .

Сын Анджэя і Барбары, брат Яраслава.

Шлях да архібіскупа Ён ня меў вышэйшай адукацыі. Быў пасвечаны ў 1471 годзе. Назапасіў шмат касцёльных бенефіцый . Да 1490 года ён ужо быў каралеўскім сакратаром і ўдзельнічаў у шматлікіх дыпламатычных місіях у Рым, Фландрыю і Егіпет. У 1501 годзе ён заслужыў прыхільнасць караля Аляксандра Ягелоніча, які прызначыў яго найвышэйшым каралеўскім сакратаром. Ён быў падпісантам Пётркоўска-Мельніцкай уніі 1501 года. На сейме 1503 года ён быў прызначаны вялікім канцлерам Кароны Польскай. Ён быў аўтарам рэформы Вальнага сойма, якую ён выказаў у распрацоўцы канстытуцыі Радамскага сейма 1505 года, «Nihil Novi» . Ён падпісаў канстытуцыю «Nihil Novi» на сойме 1505 года ў Радаме . Ён падпісаў грамату аб абранні Жыгімонта I Старога каралём Польшчы і вялікім князем Літоўскім на сейме ў Пётркаве 8 снежня 1506 г. . У 1506 г. ён выдаў так званы статут Ласкага — першую ў гісторыі кадыфікацыю польскага права. У 1510 г. ён стаў архібіскупам Гнезна, і таму адмовіўся ад пасады канцлера, вярнуўшы каралю Вялікую пячатку.

На Латэранскім саборы У 1513 г. ён прыехаў у Рым на Пяты Латэранскі сабор, дзе прадставіў план еўрапейскага крыжовага паходу супраць Асманскай імперыі і Вялікага княства Маскоўскага . Спрыяў разрыву саюзу паміж імператарамі Святой Рымскай імперыі Габсбургамі і маскоўскімі вялікімі князямі. У 1515 годзе ён атрымаў для сябе і сваіх пераемнікаў на метраполіі Гнезна тытул пастаянных папскіх легатаў (legati nati).

Экзекуцыйны рух і міжнародныя справы У 1510 годзе ён удзельнічаў у перамовах у Камянцы-Падольскім, якія завяршыліся падпісаннем мірнай дамовы з прадстаўнікамі малдаўскага гаспадара Багдана III . У 1521 годзе ён узначаліў шляхецкі рух, накіраваны на забеспячэнне правоў і ліквідацыі incompatibilitas (неадпаведнасцяў, парушэнняў).

У 1524 годзе ён заключыў ад імя Польшчы саюз з Даніяй, Мекленбургам і паморскімі герцагамі, накіраваны супраць Брандэнбурга і Тэўтонскага ордэна . Ён падтрымліваў прамую анексію тэрыторыі Тэўтонскага ордэна і Княскай Прусіі. Ён падпісаў Кракаўскі дагавор 1525 года, які далучыў Прусію да Польскага каралеўства на правах васальнага княства Гагенцолернаў. 20 лютага 1530 года ў Вавельскім саборы ён каранаваў маладога Жыгімонта II Аўгуста каралём Польшчы .

Справы Касцёла У сваёй метраполіі ён правёў дзесяць правінцыйных сінодаў у Пётркаве і Ленчыцы. У 1518 годзе ён адправіўся ў Вільню, каб правесці падрыхтоўку да кананізацыі князя Казіміра . Ён атрымаў пацверджанне сваёй улады над дыяцэзіямі Вроцлава (1521) і Любушскай (1524). Ён люта змагаўся з лютэранствам, рэкамендуючы каралю і сенатарам выкарыстанне крымінальных санкцый, пагражаючы адступнікам ад касцёла адлучэннем ад царквы і стратай маёмасці, увёў кніжную цэнзуру і аднавіў інквізіцыю . Ён таксама змагаўся супраць праваслаўя, напісаўшы трактат «De Ruthenorum nationibus eorumque erroribus» («Пра русінскія народы і іх памылкі»).

Мецэнацтва Ён сабраў пры сваім двары шмат навукоўцаў і мастакоў. Перапісваўся з Эразмам Ратэрдамскім . Ён спрабаваў рэфармаваць сістэму адукацыі і Кракаўскую акадэмію . У Рыме ў яго быў уласны дом, дзе жыло шмат польскіх стыпендыятаў, якіх ён адпраўляў туды за свой кошт. Верагодна дапамагаў і Міколу Гусоўскаму.

Ён быў найвялікшым мецэнатам мастацтва сярод прымасаў XVI стагоддзя. Ён прафінансаваў чатыры бронзавыя надмагіллі ў Гнезненскім саборы. Ён узвёў трохапсідную ратонду ў Гнезне (дзе, верагодна, планаваў сваё месца пахавання). Яе знеслі ў XVIII стагоддзі. Насуперак распаўсюджанаму меркаванню, яна зусім не была рэнесанснай па форме, а хутчэй выразам жывых традыцый познягатычнага мастацтва (план і характар гэтай капліцы павінны быць выведзены з сярэднявечных цэнтральных памятна-магільных цэркваў у форме крыжа). Акрамя таго, прымас Ласкі пачаў будаўніцтва чатырохкутнага архіепіскапальнага замка на возеры Ялонек на поўдзень ад Гнезненскага сабора ў 1518 годзе.

Для Камянецкага замка на Падоліі ён прафінансаваў вежу пад назвай «Ласка», або, з-за скажэння назвы, «Ляцкая» і «Польская».

Памёр 19 траўня 1531 года ў Калішы . Цела было пахавана ў цяпер неіснуючай капліцы Святога Станіслава, якая знаходзілася на ўзгорку Леха, паміж Гнезненскім кафедральным саборам і калегіяльным касцёлам Святога Георгія.

Працы

Ян Ласкі (так званы статут Ласкага) Commune incliti Polonie Regni priuilegium constitutionum et indultuum publicitus decretorum, approbatorumque cum nonnullis iuribus there divinis quam humanis per serenissimum principem et dominum Alexandrum, Dei gratia Regem Poloniae, magnum ducem Lithwani, Russie, Prussieque dominum et haeredem etc. Non tamen in illud priuilegium sed motu proprio regio serenitatis sue p [ er] adhortationem p[ro] instructione Regnicolarum, proque regni eiusdem, ac iusticie statu feliciter dirigendis eidem priuilegio annexis et ascriptis. Выдавец: Johannes Haller, 27 студзеня 1506 г. Cracovia. 1505 год «Liber Beneficiorum Joannis de Lasco, Liber Beneficiorum. Jan Łaski, Liber Beneficiorum», апублікаваная Я. Лукоўскім, т. 1, т. 2, Гнезна, 1880—1881, утрымлівае спіс бенефіцыяў Гнезненскай архідыяцэзіі. Яна была складзена паміж 1511 і 1523 гадамі. Ініцыятарам падрыхтоўкі кнігі быў прымас і архібіскуп Гнезненскі Ян Ласкі. Кнігі вычайне збіралі яго памочнікі (канонікі) а не ён сам. Рукапіс працы складаецца з двух тамоў і аднаго фашыкула.

Крыніцы

Бібліяграфія

Praca zbiorowa: Postępowe tradycje oręża polskiego. Warszawa: 1986. Piotr Tafiłowski, Jan Łaski (1456—1531), kanclerz koronny, prymas Polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego i Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2007 Paweł Janowski, Łaski Jan, 1456—1531, prymas Polski, [w:] Encyklopedia Katolicka, Lublin 2006, t. XI, kol. 415—418. http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=8330&from=latest Aleksander Hirschberg, Jan Łaski. Arcybiskup gnieźnieński sprzymierzeńcem sułtana tureckiego. Szkic historyczny. Lwów 1879 Robert Kunkel — «Dwie centralne kaplice: w Gnieźnie i Pułtusku», artykuł, [w:] «Biuletyn Historii Sztuki», XLV, 1983, s. 25-48 Marceli Kosman Między tronem a ołtarzem, Poznań, 2000, . Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm — «Leksykon zamków w Polsce», Arkady, Warszawa 2001 J. Łukowski, Liber Beneficiorum Jana arcybiskupa Łaskiego, «Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego» t.10 (1878), s. 1-109. J. Łukowski, Uwagi nad Łaskiego Liber beneficiorum, [w:] Joannis de Lasco, Liber Beneficiorum. Jana Łaskiego, Liber Beneficiorum, wyd. J. Łukowski, Gniezno 1881, t. 2, s. I-LXXXVIII.