Партызанскі рух у Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны не меў такой масавасці і сёння менш вядомы, чым часоў Вялікай Айчыннай вайны. Супраціў кайзераўскай арміі на захопленых тэрыторыях аказвалі кавалерыйскія атрады асаблівай важнасці са складу царскай арміі і ўзброеныя групы мясцовага насельніцтва, а таксама бальшавікоў. Гісторыя Першыя вайсковыя партызанскія фарміраванні ў Беларусі былі створаны 25 жніўня 1915 г. пры Заходнім фронце царскай арміі. Яны ўяўлялі з сябе кавалерыйскія атрады, прызначаныя для аперацый у тыле праціўніка. Усяго такіх атрадаў было 11, у кожным з іх налічвалася па 2—3 афіцэра і 70—80 радавых, якія залічваліся ў партызаны на добраахвотнай аснове.

Восенню 1915 г. атрады правялі шэраг паспяховых аперацыі. Так, напрыклад, у ноч з 14 на 15 лістапада восем аб’яднаных партызанскіх атрадаў вызвалілі ад немцаў вёску Невель (цяпер у Пінскім раёне Брэсцкай вобласці). Падчас гэтага налёту быў захоплены ў палон варожы генерал, знішчаны 20 афіцэраў і 600 салдат праціўніка, трафеямі партызан сталі дзве гарматы. У баі загінуў капітан С. Лявонцьеў з Магілёва. Пасмяротна ён быў выраблены ў падпалкоўнікі і ўдастоены ордэна Святога Георгія 3-й ступені.

Аднак, па словах А. Брусілава, партызанскія атрады не прыносілі ніякай карысці. На іх забеспячэнне была выдзелена вялікая колькасць сродкаў. Акрамя таго, неаднаразова байцы абвінавачваліся ў рабаваннях і згвалтаваннях, за што падвяргаліся судоваму пераследу з боку камандавання. Ужо ў 1916 г. Генеральны штаб стаў паступова спыняць рэйды ў тыл. Асноўнымі прычынамі такога рашэння сталі цяжкасці пераадолення лініі фронту; слабая падтрымка ў тыле з боку мясцовых партызанскіх атрадаў; канфлікты з мясцовым насельніцтвам; нежаданне супрацоўнічаць і праводзіць сумесныя баявыя дзеянні з асноўнымі войскамі на фронце і г. д.

Узімку 1918 г., калі немцы ў ходзе новага наступлення, на гэты раз супраць Савецкай Расіі, захапілі большую частку краіны, акупанты зрабілі больш жорсткім парадак на падкантрольнай тэрыторыі. Кайзераўская адміністрацыя адмяніла дэкрэты савецкай улады, падпарадкавала гаспадарчую сістэму Беларусі патрэбам і інтарэсам Германіі. Акупацыйны рэжым выклікаў моцны супраціў насельніцтва, у сувязі з чым пачалося разгортванне дзейнасці падпольных патрыятычных арганізацый. Па іх ініцыятыве на фабрыках і заводах пракацілася хваля забастовак. У многіх месцах забастоўкі перараслі ва ўзброеную барацьбу. Узброеныя сутыкненні рабочых з немцамі адбыліся ў Гомелі, Гродні, Жлобіне, Рагачове і іншых гарадах. Увесну адбыліся сялянскія паўстанні ў Навагрудскім, Слуцкім, Быхаўскім, Рэчыцкім, Бабруйскім і іншых паветах.

У жніўні ў Смаленску адбылася 1-я канферэнцыя камуністычных арганізацый акупаванай тэрыторыі Літвы і Беларусі. Галоўнай задачай падпольных арганізацый канферэнцыя прызнала падрыхтоўку паўстання ў тыле германскіх войскаў і каардынацыю дзеянняў партызанскіх атрадаў. Да восені антыгерманскі рух разгарнуўся на ўсёй захопленай тэрыторыі. У Мінскім, Магілёўскім, Барысаўскім, Гомельскім, Рэчыцкім, Бабруйскім, Ігуменскім, Слуцкім і Быхаўскім паветах дзейнічала больш за 100 атрадаў.

У Бабруйскім павеце была створана так званая «Рудабельская рэспубліка».

Праблемы З-за розных абставін (тактыка выпаленай зямлі, бежанства, перанаселенасць беларускіх населеных пунктаў войскамі) партызанскі рух не карыстаўся ўсеагульнай падтрымкай сярод насельніцтва і не дасягнуў досыць значных маштабаў у параўнанні з іншымі войнамі.

Гісторык Віталь Макарэвіч звярнуў увагу, што ў заходняй частцы Беларусі, якая была акупаваная нямецкімі войскамі, значную частку насельніцтва складалі каталікі. Лозунг «За Веру, Цара і Айчыну», папулярны ў праваслаўнай Расійскай імперыі, не выклікаў такіх моцных патрыятычных пачуццяў у заходніх беларусаў. Акрамя таго, жыхары акупаваных тэрыторый часцяком станавіліся вымушанымі ўнутранымі бежанцамі і рассяляліся па ўсёй тэрыторыі Расіі, і таму ў значнай ступені акупаваныя землі станавіліся бязлюднымі, што не спрыяла арганізацыі народнага супраціву. Тым не менш грамадзянскае насельніцтва, справакаванае марадзёрствамі і рабаваннямі, часам супраціўлялася акупантамБеларусь в Первой мировой войне: каким был облик войны и где прошли самые крупные сражения.

Асвятленне Па тэме Першай сусветнай у Беларусі да гэтага часу існуе мноства недастаткова вывучаных праблем, мноства неразвітых падыходаў. Вывучэнне партызанскага руху таксама ставіцца да гэтага. У савецкія гады існавала меркаванне, што партызанскі рух змог у нейкай меры праявіцца толькі ў апошні год вайны, а ўсё, што існавала да Кастрычніцкай рэвалюцыі, лічылася непапулярным, паколькі асацыявалася з царызмам. Акрамя таго, Другая сусветная вайна па сваіх маштабах значна перасягнула Першую сусветную вайну, якая была некалькі забытая.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Беларусь у Першай сусветнай вайне Катэгорыя:Партызанскія рухі