Гета ў Докшыцах (лета 1941 — 29 мая 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Докшыцы Віцебскай вобласці і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе пераследу і знішчэння яўрэяў падчас акупацыі тэрыторыі Беларусі войскамі нацысцкай Германіі ў перыяд Другой сусветнай вайны.
Гісторыя У 1931 годзе ў мястэчку пражывала каля 4000 яўрэяў. Паводле перапісу 1939 года, з 3600 чалавек насельніцтва 75% складалі яўрэіАдамович О. Трагедия Докшиц М. Нахват. Самое главное — любить и помнить .
Докшыцы былі захопленыя нямецкімі войскамі 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя працягвалася 3 гады — да 2 ліпеня 1944 года. Большасць з габрэяў не змаглі ці не захацелі эвакуявацца, не верачы чутках аб жорсткасці нацыстаў у дачыненні да габрэйскага насельніцтва.
Першымі ахвярамі сярод габрэяў сталі вар’ят Мазін і застрэлены ва ўласным доме Маркман, а таксама былы работнік міліцыі Сепсул (Шэпсель) Левін. Як толькі ў горадзе з’явілася гестапа, у першую чаргу былі забітыя габрэі-актывісты савецкай улады — Гронам Клофт, Абрам Левітан, Залман Цыклін і іншыя. Іх катавалі чатыры дні, пасля чаго вывезлі з горада, расстралялі і закапалі ў невядомым месцы.
Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, у Докшыцах ужо летам 1941 (верасень 1941, сакавік 1942) года акупанты арганізавалі гета. Усяго ў ім апынулася каля 3000 прадстаўнікоў нацыянальнасці.
Акупацыйныя ўлады пад страхам смерці забаранілі габрэям здымаць жоўтыя латы, выходзіць з гета без спецыяльнага дазволу, мяняць месца пражывання і кватэру ўнутры гета, хадзіць па ходніках, карыстацца грамадскім транспартам, знаходзіцца на тэрыторыі паркаў і грамадскіх месцаў, наведваць школы. Тэрыторыя гета пачыналася ад саду сінагогі, уключала ў сябе некалькі суседніх алей і частка галоўнай вуліцы імя Касцюшкі і займала тэрыторыю, абмежаваную вуліцамі Горкага (былая Полацкая), Савецкая (былая Глыбоцкая), Інтэрнацыянальная і ракой Бярэзіна. Уся ежа, якую атрымлівалі вязні — гэта 300 грамаў хлеба на чалавека, прычым нерэгулярна. Калі б не спецыялісты, якіх выводзілі з гета кожны дзень і якія куплялі або абменьвалі каштоўнасці на ежу, гета вымерла б ад голаду яшчэ да поўнай ліквідацыі.
Аж да поўнага знішчэння гета яўрэяў выкарыстоўвалі на цяжкіх і брудных прымусовых работах, ад чаго многія вязні гета памерлі ад непасільных нагрузак ва ўмовах пастаяннага голаду і адсутнасці медыцынскай дапамогі. За найменшае парушэнне жорстка каралі. Так, напрыклад, калі вязень Залман Раскін на некалькі хвілін спазніўся, яму загадалі паўзці, і нямецкі салдат ударыў яго 25 разоў.
У жніўні 1941 года немцы расстралялі чарговую групу габрэяў.
У красавіку (сакавіку) 1942 года пагром зладзілі мясцовыя паліцаі без дапамогі немцаў. Частку яўрэяў расстралялі. Пасля гэтага пагрому многія габрэі сталі ўладкоўваць прытулку, каб схавацца падчас наступнага пагрому. Наступная акцыя адбылася ў пачатку мая 1942 года. У гэтым пагроме загінула 350 чалавек. Гета ў Докшыцах было цалкам знішчана 29 мая 1942 года, калі былі забітыя 2653 яўрэі.
Усяго загінула 3000-3500 прадстаўнікоў нацыянальнасці.
Некаторыя мясцовыя жыхары, рызыкуючы жыццём, дапамагалі габрэям прадуктамі. Частка докшыцкіх яўрэяў змаглі ўцячы і затым ваявалі ў партызанскіх атрадах. Падчас расстрэлу сям’я Явідаў схавала яўрэйскага хлопчыка — Хаіма Кацмана, які выжыў і пасля рэпатрыяваўся ў Ізраіль.
Памяць 18 мая 1968 года на месцы расстрэлу яўрэяў быў закладзены сквер і ўстаноўлена стэла з барэльефамі.
На месцы старых яўрэйскіх могілак усталяваны помнік ахвярам генацыду яўрэяўЕвреи в Беларуси , телеканал СТВ 22.04.2011.
Крыніцы
Літаратура
Докшыцы Катэгорыя:Докшыцы