Белару́скі аддзе́л Міністэ́рства асве́ты Ла́твіі (таксама вядомы як Беларускі школьны аддзел) — дзяржаўная ўстанова ў міжваеннай Латвіі, якая займалася кіраваннем, фінансаваннем і каардынацыяй беларускага школьніцтва і культурна-асветніцкага жыцця беларускай нацыянальнай меншасці. Існавала ў 1921—1934 гадах.

Гісторыя Заснаванне і кіраўніцтва Аддзел быў створаны ўвосень 1921 года ў структуры Міністэрства асветы Латвіі. Яго ўзнікненне стала вынікам ліберальнага заканадаўства Латвійскай Рэспублікі, якое прадастаўляла шырокія магчымасці нацыянальна-культурнай аўтаноміі для прадстаўнікоў нацыянальных меншасцей. На піку свайго развіцця ў пачатку 1920-х гадоў у юрысдыкцыі Беларускага аддзела знаходзілася 51 пачатковая і 3 сярэднія школы (Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія, Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія і Рыжская беларуская прыватная гімназія).

У розныя гады аддзелам кіравалі вядомыя беларускія грамадскія дзеячы, сярод якіх былі Сяргей Сахараў і Уладзімір Пігулеўскі, які ўзначальваў аддзел з 1926 да 1934 года. Пры ўстанове таксама дзейнічала спецыяльная Рада Беларускага аддзела. Пасаду інспектара беларускіх школ у структуры ўстановы 30 ліпеня 1930 года, перамогшы на выбарах Мікалая Дзямідава, заняў Пятро Журкоўскі.

Падтрымка студэнцтва і моладзі Беларускі аддзел адыгрываў ключавую ролю ў падтрымцы маладых латвійскіх беларусаў, якія імкнуліся атрымаць вышэйшую адукацыю. У пачатку 1920-х гадоў з-за недастатковага ведання латышскай мовы многія выпускнікі беларускіх гімназій не маглі паступіць у Латвійскі ўніверсітэт. Аддзел дапамагаў арганізоўваць іх навучанне за мяжой, у прыватнасці, у Чэхаславакіі (у Празе). Установа вяла афіцыйную перапіску з чэхаславацкім урадам і дыпламатамі БНР аб выдзяленні стыпендый, ацэньваючы нацыянальную свядомасць і акадэмічныя поспехі кандыдатаў на выезд.

З паступовым развіццём беларускай адукацыі ў самой Латвіі аддзел пачаў арыентавацца на падтрымку студэнтаў унутры краіны. 6 сакавіка 1927 года Рада Беларускага аддзела ініцыявала стварэнне ўласнага стыпендыяльнага фонду для найбольш бедных беларускіх студэнтаў, у тым ліку тых, хто вучыўся ў Латвійскім універсітэце ці Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі. Кіраўніком фонду стаў Уладзімір Пігулеўскі. Фонд фарміраваўся з дабрачынных ахвяраванняў прыватных асоб і штомесячных адлічэнняў (па адным лаце) з заробкаў настаўнікаў беларускіх школ. Дапамога выдавалася студэнтам у выглядзе доўгатэрміновай пазыкі (забяспечанай вэксалем), якую яны мусілі вярнуць на працягу двух гадоў пасля заканчэння вучобы. Нягледзячы на фінансавыя крызісы і нежаданне некаторых настаўнікаў плаціць складкі, за перыяд з мая 1927 да студзеня 1934 года фонду ўдалося сабраць 1933 латы, што стала значнай падтрымкай у фарміраванні айчыннай інтэлігенцыі ў Латвіі.

Культурна-мастацкая дзейнасць Аддзел займаўся размеркаваннем дзяржаўных сродкаў і датацый на падтрымку беларускіх грамадска-культурных ініцыятыў. 5 сакавіка 1927 года Міністэрства асветы менавіта па прадстаўленні аддзела прызнала Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі (ТБТЛ) адзінай тэатральнай арганізацыяй беларускай меншасці, надзяліўшы яе правам атрымліваць фінансавую дапамогу са сродкаў Культурнага фонду Латвіі.

Ліквідацыя Пасля дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года і ўсталявання аўтарытарнай дыктатуры Карліса Улманіса пачаўся працэс абмежавання правоў нацыянальных меншасцей. На хвалі ліквідацыі школьнай аўтаноміі Беларускі школьны аддзел быў расфарміраваны. Замест яго ў падпарадкаванні Агульнага дэпартамента Міністэрства асветы была створана пасада рэферэнта па справах беларускай асветы, на якую прызначылі Пятра Журкоўскага. Аднак ужо ў 1936 годзе, на фоне масавага закрыцця і латышызацыі беларускіх школ, гэтая пасада таксама была канчаткова скасаваная.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі Катэгорыя:Дзяржаўныя ўстановы Латвіі Катэгорыя:Адукацыя ў Латвіі Катэгорыя:Арганізацыі Рыгі Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе Катэгорыя:Зніклі ў 1934 годзе