«Белару́сы як галіна́ латы́шскага наро́да» () — кніга латышскага пісьменніка і латгальскага грамадскага дзеяча Вільбертса Краснайса, выдадзеная ў 1938 годзе ў Рызе. Выданне мела яскрава выяўлены прапагандысцкі і псеўданавуковы характар. Яно было створана з мэтай ідэалагічнага абгрунтавання палітыкі латышызацыі і асіміляцыі беларускай нацыянальнай меншасці ў аўтарытарнай Латвіі часоў дыктатуры Карліса Улманіса.

Гістарычны кантэкст У другой палове 1930-х гадоў, пасля дзяржаўнага перавароту 1934 года, латвійскія ўлады ўзялі курс на стварэнне монаэтнічнай дзяржавы і абмежаванне правоў нацыянальных меншасцей. Беларускія школы былі ліквідаваны, а нацыянальна-культурныя таварыствы — забаронены. Змест кнігі Краснайса цалкам адпавядаў тагачаснай палітыцы ўлад, якая імкнулася давесці штучнасць беларускага руху ў Латвіі і неіснаванне латгальскіх беларусаў як асобнага этнасу.

Гэтая праца стала адным з галоўных інструментаў у прапагандысцкай кампаніі, накіраванай на апраўданне знішчэння беларускай культурнай аўтаноміі. Аналагічныя погляды ў той час выказвалі і іншыя латвійскія палітыкі, напрыклад, латгальскі дзеяч Францыс Кемпс, які таксама лічыў латгальскіх беларусаў толькі «зрусіфікаванымі латгальцамі».

Змест і ідэалогія выдання Кніга складаецца з некалькіх раздзелаў, сярод якіх «Прыгожая і магутная Старажытная Латвія» (), «Латышскія землі ў цяперашняй Беларусі» (), «Пачатак русіфікацыі» (), «Нашы згубленыя латышскія вёскі» () і іншыя.

Аўтар паслядоўна праводзіць думку, што беларускае насельніцтва Латгаліі, а таксама сумежных тэрыторый (Дрысенскага, Себежскага і Полацкага паветаў) гістарычна з’яўляецца выключна балцкім. Краснайс прама заяўляў, што «Беларусь — гэта старажытная латышская зямля» (), а мясцовыя беларусы ўяўляюць сабой толькі «абруселых» або «апалячаных» латышоў.

Для абгрунтавання сваёй тэорыі аўтар выкарыстоўваў шэраг псеўданавуковых і маніпулятыўных аргументаў. У прыватнасці, Краснайс звяртаўся да археалогіі, сцвярджаючы, што больш за тысячу старажытных гарадзішчаў на тэрыторыі Беларусі нібыта належалі выключна латышскім продкам, бо там знаходзілі падобныя ўпрыгажэнні і прылады працы. Ён таксама шырока выкарыстоўваў тапаніміку і антрапаніміку, прыводзячы спісы назваў вёсак, рэк і прозвішчаў мясцовых жыхароў, якія, на яго думку, мелі бясспрэчнае латышскае паходжанне. Акрамя таго, аўтар спасылаўся на этнаграфічнае падабенства, сцвярджаючы (са спасылкай на рускіх і беларускіх даследчыкаў), што арнаменты на беларускім адзенні, а таксама светлы колер вачэй і валасоў мясцовых сялян сведчаць аб іх балцкіх каранях.

Страту латышскай мовы мясцовым насельніцтвам Краснайс тлумачыў гістарычнымі абставінамі. Ён даводзіў, што спачатку асіміляцыю праводзілі польскія манахі-дамініканцы, якія ўкаранялі каталіцтва і польскую мову, у выніку чаго сяляне перайшлі на блізкую да яе беларускую мову. Пазней гэты працэс быў нібыта завершаны палітыкай русіфікацыі ў часы Расійскай імперыі.

Асобная ўвага ў кнізе надавалася крытыцы і апраўданню вынікаў розных перапісаў насельніцтва. Краснайс сцвярджаў, што каталіцкае беларускае насельніцтва было «памылкова» запісана беларусамі падчас перапісу 1897 года і перапісаў 1920-х гадоў у Латвіі. Паводле яго слоў, малаадукаваныя сяляне проста блыталі паняцці рэлігіі («каталік») і нацыянальнасці, а перапісчыкі наўмысна або праз некампетэнтнасць фіксавалі іх як беларусаў. Своеасаблівым саюзнікам Краснайса ў гэтай рыторыцы выступаў вядомы латвійскі дэмограф Маргерс Скуеніекс, чые працы шырока цытаваліся ў кнізе.

Наступствы і ацэнка Выданне «Беларусы як галіна латышскага народа» адыграла важную ролю ў легітымізацыі дзяржаўнай палітыкі асіміляцыі напрыканцы 1930-х гадоў. Паводле логікі Краснайса, масавая змена беларусамі сваіх прозвішчаў на латышскія, прымусовы перавод дзяцей у латышскія школы і скажэнне звестак у перапісе 1935 года ўяўлялі сабой не гвалтоўную асіміляцыю і парушэнне правоў меншасці, а высакароднае «абуджэнне латышскай свядомасці» і вяртанне мясцовых жыхароў у лона ўласнага латышскага народа.

Сучасныя гісторыкі разглядаюць гэтую працу выключна як палітычна ангажаваны дакумент свайго часу. Выданне служыла інструментам апраўдання дыскрымінацыйнай палітыкі аўтарытарнай дзяржавы ў дачыненні да беларусаў і не мела пад сабой аб'ектыўнай навуковай базы.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Кнігі па гісторыі Катэгорыя:Кнігі 1938 года Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Рыгі Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі Катэгорыя:Кнігі на латышскай мове Катэгорыя:Псеўдагісторыя