Свярдло́ўскае вышэ́йшае вае́нна-паліты́чнае та́нка-артылеры́йскае вучы́лішча (СВВПТАВ) () — ваенная навучальная ўстанова ва Узброеных Сілах СССР, якая існавала ў 1967—1992 гадах у Свярдлоўску. Вучылішча займалася падрыхтоўкай афіцэраў-палітработнікаў для танкавых і артылерыйскіх падраздзяленняў.

Гісторыя

Вучылішча было створана ў адпаведнасці з пастановай ЦК КПСС ад 21 студзеня 1967 года «Аб мерах па далейшым паляпшэнні партыйна-палітычнай працы ў Савецкай Арміі і Ваенна-Марскім Флоце» і на падставе загада Міністра абароны СССР ад 13 сакавіка 1967 года. Фарміраванне ўстановы пачалося 16 сакавіка таго ж года, калі быў падпісаны загад № 1. Пазней гэтая дата стала афіцыйным святам вучылішча. Выбар месца быў невыпадковым: новая ўстанова працягнула традыцыі Свярдлоўскага ваенна-палітычнага вучылішча, якое дзейнічала тут у гады Вялікай Айчыннай вайны.

Першым начальнікам быў прызначаны палкоўнік (пазней генерал-палкоўнік) Барыс Паўлавіч Уткін. Значную ролю ў станаўленні адыгралі ўдзельнікі вайны: начальнік палітычнага аддзела І. С. Яфіменкаў і намеснік начальніка В. Г. Ягораў. Кадравую дапамогу аказалі начальнік вучэбнага аддзела Э. Д. Горскіх, намеснік па тыле З. С. Малікаў і намеснік па тэхнічнай частцы А. В. Шутка. У жніўні 1967 года ў вучылішча прыбылі першыя афіцэры-выкладчыкі, а таксама грамадзянскія спецыялісты з іншых ВНУ Свярдлоўска. Асноўнымі вучэбнымі падраздзяленнямі сталі 14 кафедр. Кіраўнікамі гуманітарных і грамадскіх кафедр былі прызначаны М. А. Маладцыгін, В. С. Скробаў, А. М. Несцераў, П. А. Санаеў, А. А. Кучма, С. М. Філатаў, П. Ц. Квачук, С. А. Карнавухаў, А. А. Алагулаў. Ваеннымі дысцыплінамі кіравалі вопытныя афіцэры В. З. Осіпаў, В. П. Шчалканогаў, А. М. Цяцерын, В. М. Цімашэнка, І. К. Шкарубін і А. В. Рэзваў.

Першы набор у 1967 годзе склаў 250 курсантаў. З іх 9 % да паступлення ўжо праходзілі тэрміновую службу, 8 % былі сувораўцамі, а 83 % складала грамадзянская моладзь. Прадстаўнікі Беларусі ўтваралі 9 % ад першага набору. Для навучання былі сфарміраваныя танкавыя роты і артылерыйскія батарэі, якія звялі ў батальёны і дывізіёны пад камандаваннем А. Д. Гаўрылава, В. Г. Загоскіна, А. П. Міхеева, А. А. Краюшкіна, С. С. Макарава, В. А. Сяргеева, В. П. Цярэшчанкі і І. В. Юшчанкі. Праграма навучання ўключала 44 прадметы і прадугледжвала атрыманне вышэйшай адукацыі, прыраўнаванай да гуманітарных факультэтаў дзяржаўных універсітэтаў. Палова вучэбнага часу адводзілася на ваенныя дысцыпліны, а 40 % — на грамадскія навукі. 31 жніўня адбыўся ўрачысты сход, а 1 верасня пачаўся навучальны працэс.

База забеспячэння навучальнага працэсу ўключала шырокі парк ваеннай тэхнікі. У распараджэнні вучылішча знаходзілася 30 танкаў Т-55, 10 танкаў Т-62, 10 баявых машын пяхоты БМП-1, па адной батарэі рэактыўных сістэм «Град» і самаходных гаўбіц «Гваздзік», а таксама 152-мм гаўбіцы, 100-мм гарматы «Рапіра», 85-мм гарматы, 70 аўтамабіляў ГАЗ-66 і 12 артылерыйскіх цягачоў Урал-ЗІС. Цэнтральны ўезд ва ўстанову ўпрыгожваў манумент палітруку, а на пастаментах перад кантрольна-прапускным пунктам былі ўсталяваныя танк ІС-3 і баявая машына рэактыўнай артылерыі БМ-13 («Кацюша»).

25 красавіка 1968 года вучылішчу быў урачыста ўручаны Баявы Сцяг і Грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. За высокія паказчыкі ў падрыхтоўцы кадраў установа восем разоў узнагароджвалася Пераходным Чырвоным Сцягам Уральскай ваеннай акругі. У 1970 годзе СВВПТАВ атрымала Ленінскую юбілейную ганаровую грамату, а ў снежні 1972 года — Юбілейны ганаровы знак ЦК КПСС да 50-годдзя СССР. З 18 лістапада 1982 года па красавік 1988 года вучылішча насіла імя Леаніда Ільіча Брэжнева.

У сувязі з распадам СССР і агульным рэфармаваннем узброеных сіл, 3 студзеня 1992 года загадам Галоўнакамандуючага Узброенымі Сіламі СНД вучылішча было расфарміравана і пераўтворана ў Екацярынбургскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча (ЕВАКВ), якое працягнула функцыянаваць да 2011 года.

Начальнікі вучылішча

Начальнік Гады кіраўніцтва Званне Барыс Паўлавіч Уткін 1967—1971 Палкоўнік, пазней генерал-палкоўнік Андрэй Федасеевіч Карастыленка 1971—1986 Генерал-лейтэнант Канстанцін Пятровіч Круглоў 1986—1992 Генерал-маёр

Выпускнікі

За чвэрць стагоддзя свайго існавання СВВПТАВ правяло 22 выпускі і падрыхтавала каля 8750 афіцэраў-палітработнікаў. З іх 176 чалавек скончылі ўстанову з залатым медалём, а 1628 — з адзнакай. Больш за 1500 выпускнікоў былі ўдастоены дзяржаўных узнагарод. Звыш 800 выхаванцаў вучылішча прайшлі праз Афганскую вайну.

Чатыры выхаванцы вучылішча былі ўдастоены звання Герой Расійскай Федэрацыі: Валянцін Валянцінавіч Палянскі (выпуск 1975 года) быў узнагароджаны за мужнасць падчас баявых дзеянняў у Дагестане ў 1999 годзе; Сяргей Мікалаевіч Стволаў (выпуск 1986 года) атрымаў званне за гераізм падчас Другой чачэнскай вайны; Аляксандр Генадзевіч Манетаў (навучаўся ў 1991—1993 гадах) быў удастоены ўзнагароды пасмяротна за ліквідацыю тэрарыстычнай групы; Уладзімір Пятровіч Фралоў (выпуск 1988 года, генерал-маёр) атрымаў званне ў 2023 годзе пасмяротна.

Сярод іншых прыкметных выпускнікоў установы — расійскія дзяржаўныя і ваенныя дзеячы Аляксандр Мікалаевіч Гарбенка, Франц Адамавіч Клінцэвіч, Аляксандр Ільіч Лутавінаў, кіраўнік упраўлення ГВПУ УС РФ А. Ю. Весялкоў, пісьменнік Мікалай Мікалаевіч Пракудзін і Сяргей Генадзевіч Прасвірнін. Многія выпускнікі працягнулі службу ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь, у тым ліку ўдзельнікі Афганскай вайны Віктар Снытка, Уладзімір Мірашнічэнка і Аляксандр Федаровіч, а таксама былы прэс-сакратар Міністэрства абароны Беларусі палкоўнік Уладзімір Макараў.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Зніклі ў 1992 годзе Катэгорыя:Ваенныя навучальныя ўстановы СССР Катэгорыя:Екацярынбург