Жазэ́ф Дэніке́р (; ; 6 сакавіка 1852, Астрахань, Расійская імперыя — 18 сакавіка 1918, Парыж, Францыя) — французскі натураліст, антраполаг і этнограф.
Найбольш вядомы працамі па фізічнай антрапалогіі і спробай класіфікацыі чалавечых груп паводле фізічных прыкмет. Ягоная класіфікацыі ўпершыню паслядоўна праводзіўся прынцып вылучэння антрапалагічных тыпаў толькі паводле фізічных прыкмет.
Біяграфія
Дэнікер нарадзіўся ў Астрахані ў сям’і французскага паходжання. Адукацыю атрымаў у Санкт-Пецярбургу, дзе вучыўся ва ўніверсітэце і тэхналагічным інстытуце. Спачатку працаваў інжынерам; на працы падарожнічаў па нафтавых раёнах Каўказа, Цэнтральнай Еўропе, Італіі і Далмацыі.
У 1876 годзе Дэнікер пасяліўся ў Парыжы, дзе працягнуў навучанне ў Сарбоне. У 1886 годзе атрымаў ступень доктара натуральных навук. З 1888 года працаваў у бібліятэцы Нацыянальнага музея натуральнай гісторыі, дзе быў прызначаны галоўным бібліятэкарам.
Дэнікер уваходзіў у некалькі французскіх навуковых таварыстваў: быў членам Парыжскага геаграфічнага таварыства, Таварыства антрапалогіі Парыжа і Таварыства амерыканістаў. Памёр у Парыжы 18 сакавіка 1918 года.
Навуковая дзейнасць
Навуковыя інтарэсы Дэнікера ахоплівалі прыродазнаўства, заалогію, анатомію прыматаў, этнаграфію і фізічную антрапалогію. У 1880-я гады ён апублікаваў працы пра калмыкаў, ніўхаў (гілякоў), папуасаў Новай Гвінеі, а таксама анатамічныя і эмбрыялагічныя даследаванні чалавекападобных малпаў.
У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя Дэнікер займаўся класіфікацыяй чалавечых груп паводле антрапаметрычных і іншых фізічных прыкмет. Да такіх прыкмет ён адносіў форму і колер валасоў, колер скуры, рост, форму галавы і іншыя характарыстыкі. Гэты падыход быў выкладзены ў кнізе Les Races et les Peuples de la Terre («Расы і народы Зямлі») і ў яе англійскім выданні The Races of Man: An Outline of Anthropology and Ethnography («Расы чалавека: нарыс антрапалогіі і этнаграфіі»).
У сваіх працах Дэнікер таксама звяртаўся да этнаграфіі народаў Паўночнай і Усходняй Азіі, даследаванняў паходжання і распаўсюджання культурных з’яў, а таксама да бібліяграфічнай і рэдактарскай працы. Ён быў адным з рэдактараў Dictionnaire de Géographie Universelle («Слоўнік усеагульнай геаграфіі») і публікаваўся ў французскіх антрапалагічных і заалагічных часопісах.
Спадчына і крытыка
Класіфікацыя Дэнікера належыць да этапу развіцця фізічнай антрапалогіі канца XIX — пачатку XX стагоддзя, калі чалавечую разнастайнасць часта апісвалі праз схемы «расавых» тыпаў. Істотны недахоп такіх схем — адсутнасць гістарычнага падыходу. У сучаснай навуцы яны разглядаюцца найперш як гістарычны матэрыял. Амерыканская асацыяцыя антраполагаў падкрэслівае, што раса не дае дакладнага апісання біялагічнай разнастайнасці чалавека, а чалавечыя папуляцыі не ўтвараюць ізаляваных і нязменных кантынентальных тыпаў.
Цяпер працы Дэнікера маюць значэнне перадусім для гісторыі антрапалогіі, этнаграфіі, бо прадстаўляюць састарэлыя навуковыя ўяўленні пра чалавечую разнастайнасць з XIX—XX стагоддзяў.
Асноўныя працы
Étude sur les Kalmouks («Даследаванне пра калмыкаў», 1883). Les Ghiliaks («Гілякі», 1883). Recherches anatomiques et embryologiques sur les singes anthropoïdes («Анатамічныя і эмбрыялагічныя даследаванні чалавекападобных малпаў», 1886). Les Races et les Peuples de la Terre («Расы і народы Зямлі», 1900). The Races of Man: An Outline of Anthropology and Ethnography («Расы чалавека: нарыс антрапалогіі і этнаграфіі», 1900).
Літаратура
Дэнікер // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 352. — ISBN 985-11-0106-0. Deniker, Joseph // Encyclopædia Britannica. — 11th ed. — Cambridge University Press, 1911. — Vol. 8. Keith, Arthur; Haddon, Alfred C. Dr. Joseph Deniker // Man. — 1918. — Vol. 18. — P. 65—67.
Спасылкі
Катэгорыя:Антраполагі Францыі Катэгорыя:Этнографы Францыі Катэгорыя:Натуралісты Францыі Катэгорыя:Бібліятэкары Францыі Катэгорыя:Нарадзіліся 6 сакавіка Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1852 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астрахані Катэгорыя:Памерлі 18 сакавіка Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы