Інтэле́кт (ад — «пазнанне», «розум») — здольнасць да мыслення і рацыянальнага пазнання, сукупнасць пазнавальных здольнасцей чалавека, у тым ліку памяці, адчуванняў і ўяўленняў. У псіхалогіі інтэлект таксама вызначаюць як адносна ўстойлівую структуру разумовых здольнасцей, якая забяспечвае разуменне, навучанне і вырашэнне праблем.
Адзінага агульнапрынятага азначэння інтэлекту няма. У розных псіхалагічных канцэпцыях яго разглядаюць як сістэму разумовых аперацый, спосаб арганізацыі пазнавальнага досведу, стратэгію вырашэння праблем або здольнасць прыстасоўвацца да новых умоў.
Гісторыя паняцця Лацінскае слова intellectus узнікла як пераклад старажытнагрэчаскага паняцця нус ( — «розум»). Платон і Арыстоцель лічылі нус вышэйшай разумнай часткай чалавечай душы.
У сярэдневяковай філасофіі інтэлект разглядалі ў яго адносінах да волі. Тамаш Аквінскі лічыў, што воля падпарадкоўваецца інтэлекту, тады як Уільям Окам і Дунс Скот адстойвалі перавагу волі. У схаластыцы ўжывалася таксама паняцце Божага інтэлекту — здольнасці да звышпачуццёвага спасціжэння духоўных сутнасцей.
У нямецкай класічнай філасофіі Імануіл Кант вызначаў інтэлект як здольнасць розуму ўтвараць абстрактныя паняцці. Георг Вільгельм Фрыдрых Гегель разумеў яго як разумовую здольнасць да абстрактна-аналітычнага расчлянення прадметаў і з'яў.
Інтэлект у псіхалогіі У псіхалогіі інтэлект адносяць да агульных здольнасцей, якія ўплываюць на паспяховасць у розных відах дзейнасці. Здольнасці пры гэтым не тоесныя назапашаным ведам, уменням і навыкам: яны праяўляюцца ў хуткасці, глыбіні і трываласці засваення новых спосабаў дзейнасці.
Сярод асноўных падыходаў да вывучэння інтэлекту вылучаюць структурна-генетычны, кагнітыўны і фактарна-аналітычны. У структурна-генетычным падыходзе, апісаным у працах Жана Піяжэ, інтэлект разглядаецца як сродак ураўнаважвання адносін чалавека з асяроддзем. Кагнітыўны падыход звяртае ўвагу на будову і арганізацыю пазнавальнага досведу. У фактарных мадэлях інтэлект апісваецца праз агульныя і спецыяльныя разумовыя здольнасці.
Англійскі псіхолаг Чарлз Спірмен вылучыў агульны фактар інтэлекту, які абазначыў літарай g. Паводле яго мадэлі, паспяховасць выканання разумовага задання залежыць як ад агульнай здольнасці, так і ад спецыяльных здольнасцей, неабходных для канкрэтнай дзейнасці.
Вымярэнне У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя пачалі распрацоўвацца колькасныя і статыстычныя метады ацэнкі інтэлекту. Для гэтага стваралі спецыяльныя псіхалагічныя тэсты з заданнямі на памяць, лагічнае мысленне, разуменне сувязей і вырашэнне праблем.
У 1905 годзе французскія псіхолагі Альфрэд Бінэ і Тэадор Сімон стварылі адну з першых практычна прыдатных сістэм інтэлектуальных тэстаў. Яна прызначалася для выяўлення дзяцей, якім была патрэбна дадатковая дапамога ў навучанні. Пазней для колькаснага выражэння вынікаў тэставання пачалі выкарыстоўваць каэфіцыент інтэлекту.
Вынік інтэлектуальнага тэста характарызуе толькі тыя здольнасці, на ацэнку якіх разлічана методыка. Таму яго нельга разглядаць як поўную ацэнку асобы, яе ведаў, творчых магчымасцей.
Развіццё інтэлекту Узровень развіцця інтэлекту залежыць ад узаемадзеяння біялагічных і сацыяльных фактараў: спадчынныя асаблівасці, сямейнае выхаванне, адукацыя і сацыяльныя кантакты. Прыродныя задаткі ствараюць перадумовы для развіцця здольнасцей, але не вызначаюць іх цалкам. Здольнасці фарміруюцца і развіваюцца ў працэсе навучання, выхавання і практычнай дзейнасці.
Інтэлект нельга цалкам атаясамліваць з аб'ёмам ведаў або ўзроўнем адукацыі. Веды і навыкі з'яўляюцца вынікам навучання, а здольнасці выяўляюцца перадусім у тым, наколькі хутка і паспяхова чалавек авалодвае новымі спосабамі дзеяння.
Штучны інтэлект Для абазначэння тэхнічных сістэм, здольных да адаптыўных паводзін і вырашэння разнастайных задач, выкарыстоўваецца паняцце «штучны інтэлект».
Гл. таксама Мысленне Розум Пазнанне Здольнасці Памяць Каэфіцыент інтэлекту Штучны інтэлект
Літаратура
Категория интеллекта в психологии: вучэбныя матэрыялы. — Мінск: Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка. Грамадазнаўства: вучэбны дапаможнік для 9 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання / пад рэд. В. Г. Фератава. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2020.
Спасылкі
Крыніцы
Катэгорыя:Псіхалогія Катэгорыя:Пазнанне