О́рдэн Кастуся́ Каліно́ўскага — дзяржаўная і вайсковая ўзнагарода, якая ўваходзіць у Нацыянальную сістэму ўзнагарод Беларусі (дэмакратычных сіл). Першапачаткова быў заснаваны як дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Беларусь у 1995 годзе, аднак ніводнага разу не ўручаўся і быў скасаваны ў 2004 годзе. Адроджаны і перазацверджаны 8 жніўня 2024 года пастановай Часовай вайсковай камісіі Беларускай вызвольнай арміі (БВА) для адзначэння выбітных самаадданых учынкаў і вайсковых подзвігаў.
Гісторыя Упершыню ордэн быў заснаваны як афіцыйная дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Беларусь 13 красавіка 1995 года. Згодна з тагачасным палажэннем, ім павінны былі ўзнагароджвацца грамадзяне за самаадданы ўчынак, мужнасць і адвагу, праяўленыя пры выратаванні людзей, ахове грамадскага парадку і падчас стыхійных бедстваў. Аднак за час існавання ўзнагароды ў афіцыйнай сістэме рэжыму Аляксандра Лукашэнкі ордэн так нікому і не быў уручаны. 18 мая 2004 года ён быў афіцыйна скасаваны і выключаны са спіса дзяржаўных узнагарод.
У 2024 годзе ў межах стварэння Нацыянальнай сістэмы ўзнагарод дэмакратычных сіл Беларусі, распрацаванай Геральдычнай радай «Пагоня», ордэн быў адноўлены. Пастановай Часовай вайсковай камісіі Беларускай вызвольнай арміі ад 8 жніўня 2024 года былі зацверджаны новы дызайн і сучасны статут узнагароды, якія захоўваюць першапачатковую сутнасць (адзначэнне асабістай адвагі), але дадаюць ёй выразны нацыянальны і гістарычны кантэкст.
Статут і парадак узнагароджання Ордэн з'яўляецца беларускай нацыянальнай узнагародай, прызначанай для адзначэння вайсковых і цывільных заслуг перад Беларуссю і беларускім народам. Згодна са статутам, тытул кавалера надаецца за самаадданасць і адвагу, праяўленыя пры выратаванні людзей і спыненні злачынных замахаў на іх жыццё. Узнагарода ўручаецца за мужнасць ва ўмовах павышанай небяспекі пры ахове дзяржаўнай уласнасці і грамадскага парадку, а таксама за стойкасць падчас стыхійных бедстваў, пажараў і катастроф, калі дзякуючы гэтым дзеянням былі выратаваны людзі ці значныя каштоўнасці. Акрамя таго, падставай для надання ордэна з'яўляецца выкананне воінскага або грамадзянскага абавязку з рызыкай для жыцця.
Узнагарода можа надавацца пасмяротна, а таксама ўручацца замежным грамадзянам. Усе кавалеры ордэна ўтвараюць Капітулу, старшынёй якой з'яўляецца Галоўнакамандуючы Беларускім войскам. Капітула склікаецца на пяць гадоў і кіруе ўсімі справамі ордэна, у тым ліку вылучае кандыдатаў на ўзнагароджанне. Кавалер можа быць пазбаўлены ўзнагароды рашэннем Капітулы за неганаровыя ўчынкі.
Знакі ордэна носяцца без дэманстрацыі іншых узнагарод на фраках, касцюмах, нацыянальнай вопратцы або парадных мундзірах. У агульнай іерархіі нацыянальных узнагарод Беларусі Ордэн Кастуся Каліноўскага ідзе пасля ордэнаў АПК і Рады БНР (Жалезнага рыцара), але стаіць вышэй за баявыя крыжы. На паўсядзённай вопратцы прадугледжана нашэнне банта або ордэнскай планкі памерамі 28×12 мм.
Апісанне і семантыка Ордэнскі комплекс складаецца з крыжа, зоркі і стужкі праз плячо. Матэрыяламі для вырабу служаць латунь з пакрыццём золатам 999-й пробы і срэбрам 925-й пробы.
Крыж Ордэна (памер 37×37 мм) уяўляе сабой чатырохканцовы лапчаты крыж серабрыстага колеру, які пакрыты цёмна-чырвонай эмаллю. Канцы крыжа выкананы ў форме лёзаў косаў (адной з разнавіднасцяў зброі паўстанцаў). У цэнтры знаходзіцца чырвоны эмалевы круг з выявай поціску рук. Над рукамі змешчана слова «АДВАГА», а пад імі — «РАЗВАГА». Адваротны бок крыжа гладкі з выбітым парадкавым нумарам. Крыж мацуецца да вертыкальнай шасцікутнай калодкі з трапецападобным нізам, на якой размешчана стужка кармазынавага (злева) і сіняга (справа) колераў.
Зорка Ордэна (памер 85×85 мм) з'яўляецца васьміканцовай, рыфленай і мае серабрысты колер. У яе цэнтры размешчаны ордэнскі крыж. Зорка мацуецца да адзення пры дапамозе заколкі-шпількі. Стужка праз плячо мае шырыню 95 мм і складаецца з дзвюх роўнавялікіх палос цёмна-чырвонага і сіняга колераў.
Візуальная задумка крыжа абапіраецца на рыцарскі крыж, утвораны лёзамі косаў, што з'яўляецца адсылкай да паўстання 1863—1864 гадоў пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага. Цэнтральны элемент з поціскам рук і лозунгам «Адвага — Развага» дакладна прайграе аўтэнтычную пячатку Літоўскага правінцыйнага камітэта — кіруючага органа паўстанцаў на тэрыторыі Беларусі і Літвы.
Цёмна-чырвоны (малінавы) і сіні колеры стужкі запазычаны з вайсковых сцягоў антырасійскіх паўстанняў XVIII—XIX стагоддзяў, пачынаючы з часоў Барскай канфедэрацыі. Гэтае спалучэнне таксама сімвалізуе гістарычны саюз Вялікага Княства Літоўскага і Польскага Каралеўства ў складзе Рэчы Паспалітай. Золата ў геральдыцы ўвасабляе перамогу, моц і славу, а срэбра — чысціню ідэалаў змагання за незалежнасць.
Літаратура
Крыніцы
Катэгорыя:Ордэны Беларусі Катэгорыя:Узнагароды дэмакратычных сіл Беларусі Катэгорыя:Кастусь Каліноўскі Катэгорыя:З'явіліся ў 1995 годзе Катэгорыя:З'явіліся ў 2024 годзе