(. "Пашырэнне на Ўсход", "Рух на ўсход" Edmund Jan Osmańczyk, Anthony Mango, Encyclopedia of the United Nations and International Agreements, 2003, p. 579, ,Jerzy Jan Lerski, Piotr Wróbel, Richard J. Kozicki, Historical Dictionary of Poland, 966–1945, 1996, p. 118, ) — прыдуманае ў сярэдзіне 19 ст. азначэнне намера і практыкі нямецкіх нацыяналістаў XIX-ХХ стагоддзя пашырыць Германію на славянскія тэрыторыі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы , 1981, p. 87. У некаторых гістарычных і папулісцкіх дыскурсах ХХ ст., рэтраспектыўна аб'ядноўвае гістарычныя нямецкія паселішчы ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе ад часоў Сярэднявечча да ХХ ст. Прычым заяўляецца аб існаванні адзінага мэтанакіраванага працэса, які ўлючаў і дабраахвотны ўдзел немцаў ва ўрбанізацыі Чэхіі і Польшчы, і каланізацыю напр. стэпаў Расійскай імперыі ў ХІХ ст., і Сярэднявечныя (XII-XIII стагоддзі) ваенныя экспедыцыі, напр. саксонскіх і дацкіх каралёў супраць палабскіх славянаў, войны Тэўтонскага ордэна (Паўночныя крыжовыя паходы) супраць прусаў, ВКЛ і Польшчы, і палітыку германізацыі і ваенныя дзеянні мадэрных нямецкіх дзяржаў, аж да і ўлучна з тымі, што рэалізавалі нацысцкую канцэпцыю жыццёвай прасторы . Апошнім часам ужыванне тэрміну пашырылася таксама на дзеянні "заходніх" народаў па "цывілізаванні Усходу" і змешваецца з рухам расейскіх каланістаў падчас "Скарэння Сібіры" і паланізацыяй на землях Беларусі і Украіны.

У польскіх творах тэрмін адносіцца да праграм германізацыі Польшчы, у той час як у Германіі XIX стагоддзя гэты лозунг выкарыстоўваўся па-рознаму, як шырэйшае нацыяналістычнае ўхваленне сярэднявечных нямецкіх паселішчаў на ўсходзе, так і як ідэя «перавагі нямецкай культуры». Ulrich Best, Transgression as a Rule: German–Polish cross-border cooperation, border discourse and EU-enlargement, 2008, p. 58, ISBN 978-3825806545 У гады пасля Першай сусветнай вайны ідэя («прарыў на захад»), меркаваны польскі прарыў на захад — аналогія — распаўсюдзілася сярод нямецкіх аўтараў у рэакцыю на страту ўсходніх тэрыторый і Польскага калідора .

Канцэпцыя «Drang nach Osten» стала асноўным элементам нацысцкай ідэалогіі. У сваёй кнізе «Майн кампф» (1925–1926) Адольф Гітлер абвясціў гэтую ідэю найважнейшым элементам сваіх планаў рэарганізацыі Еўропы. Ён сцвярджаў: «Менавіта на ўсход, толькі і заўсёды на ўсход, павінны пашырацца жылы нашай расы. Гэта кірунак, які сама прырода вызначыла для пашырэння нямецкіх народаў».

Паходжанне тэрміна Першае вядомае выкарыстанне быў уведзены польскім журналістам Юліянам Клачко ў 1849 годзе, аднак застаецца спрэчным, ці ён вынайшаў гэты тэрмін, бо ён ужываў яго ў выглядзе цытатыAndreas Lawaty, Hubert Orłowski, , 2003, p. 34, . Паколькі гэты тэрмін выкарыстоўваецца амаль выключна ў нямецкай форме ў англійскай, польскай, рускай, чэшскай і іншых мовах, быў зроблены вывад, што тэрмін мае нямецкае паходжанне.

Перадгісторыя

На працягу 19 і пачатку 20 стагоддзя быў звязаны з сярэднявечным нямецкім , перыядам міграцыі этнічных немцаў ва Усходнюю Еўропу ў Высокім Сярэднявеччы, на землі, дзе жылі славяне, балты і фіна-угры. Гэты рух выклікаў прававыя, культурныя, моўныя, рэлігійныя і эканамічныя змены, якія аказалі глыбокі ўплыў на гісторыю Усходняй Еўропы паміж Балтыйскім морам і Карпатамі.

Масавы рост насельніцтва ў перыяд Высокага Сярэднявечча прывёў да таго, што ўсё большая колькасць простых людзей, такіх як сяляне, рамеснікі і майстры, была вымушана перасяліцца з сваіх тэрыторый, да якіх далучылася дваранства з малодшых галінаў родаў, якія не мела права на атрыманне зямлі ў спадчыну, што стымулявала перасяленне пасяленцаў з тэрыторый Свяшчэннай Рымскай імперыі, такіх як Рэйнланд, Фландрыя і Саксонія, на маланаселены Усход. Гэты рух падтрымліваўся славянскімі каралямі і князямі, а таксама царквой, якія патрабавалі працоўных рук і залежных ад сябе ваяроў, а таму давалі ім ільготы.

Будучая дзяржава Прусія, названая ў гонар заваяваных старых прусаў, у значнай ступені мела свае карані ў гэтых рухах. Калі Сярэднявечча падышло да канца, Тэўтонскія рыцары, запрошаныя ў паўночную Польшчу Конрадам Мазавецкім, асімілявалі і гвалтоўна пераўтварылі ў іслам значную частку паўднёвага ўзбярэжжа Балтыкі.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай паміж Прускім каралеўствам, Аўстрыяй і Расійскай імперыяй у канцы 18 стагоддзя Прусія атрымала значную частку заходняй Польшчы. Прусы, а пазней і немцы, праводзілі палітыку германізацыі польскіх тэрыторый. Расія ўрэшце рэшт заваявала землі, захопленыя Тэўтонскім ордэнам у Эстляндыі і Лівоніі, прыныла паланізаваную шляхту (у тл. нямецкага паходжання) Рэчы Паспалітай і пачала яе русіфікацыю, а так сама актыўна запрашала нямецкіх каланістаў у Пецярбург, Паволжжа і Украіну. Вялікая інфармаванасць нямецкага грамадства аб жыцці і перспектывах каланізацыі Расеі і разам з тым страх перад яе вайсковым патэнцыялам паўплываў на нэаімперыяльныя фантазіі нямецкіх нацыяналістаў.

Тэрмін стаў цэнтральным пунктам праграмы нямецкага нацыяналістычнага руху ў 1891 годзе, з заснаваннем Alldeutscher Verband, у словах: («Стары трэба адрадзіць'). Нацысцкая Германія выкарыстала гэты лозунг, называючы чэхаў «славянскім бастыёнам супраць падчас акупацыі Судэтскай вобласці ў 1938 годзе. Канцэпцыя Lebensraum нацысцкай Германіі

Адольф Гітлер, дыктатар нацысцкай Германіі ў 1933–1945 гадах, выступаў за , каб набыць тэрыторыі для нямецкіх каланістаў за кошт краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы (Жыццевай прасторы, ). Да таго часу гэты тэрмін набыў такую папулярнасць, што з'яўляўся ў замежных газетах без тлумачэнняў. Нацысцкая прапаганда адлюстроўвала Усходнюю Еўропу як гістарычна германскія тэрыторыі, прапагандуючы міф пра тое, што гэтыя рэгіёны былі скрадзеныя ў арыйскіх рас гунскімі і аварскімі плямёнамі. Гітлер лічыў славян прымітыўнымі недалюдзьмі і па гэтай прычыне ненавідзеў саюз Германскай імперыі з Аўстра-Венгрыяй падчас Першай сусветнай вайны. У сваіх працах, такіх як «Майн кампф» і «Другая кніга» Гітлер абвяшчаў славян нездольнымі стварыць дзяржаву.

Антыславізм таксама быў асноўнай дактрынай нацысцкай ідэалогіі, якая лічыла славян расава ніжэйшымі непаўнавартаснымі людзьмі. З дапамогай распрацоўкі «Генеральнага плана Усход» («Generalplan Ost») нацысцкая Германія імкнулася ажыццявіць пасля вайны поўнае панаванне германскіх народаў Усходняй Еўропы шляхам генацыду славянскага насельніцтва і гвалтоўнай дэпартацыі астатняй часткі насельніцтва за Урал . Пасля пачатку нацысцкай Германіяй аперацыі «Барбароса» прапаганда краін Восі апісвала замежным дзяржаўвам ваенную кампанію як «еўрапейскі крыжовы паход супраць бальшавізму». Тым часам унутраная прапаганда нацысцкай Германіі адлюстроўвала вайну як расавую барацьбу арыйцаў супраць «яўрэйскіх і славянскіх недачалавекаў» з мэтай знішчыць «жыда-бальшавізм». Галоўнае ўпраўленне бяспекі Рэйха пад кіраўніцтвам Генрыха Гімлера актыўна распаўсюджвала расісцкія прапагандысцкія брашуры на гэтыя тэмы на акупаваных Германіяй тэрыторыях.

У 1938 годзе Адольф Гітлер атрымаў справаздачу аб 175 нямецкіх усходніх кампаніях, праведзеных у перыяд з 789 па 1157 год, траціна з якіх былі паспяховымі, чвэрць — часткова паспяховымі, а астатнія — няўдалымі. Дваццаць з гэтых усходніх кампаній скончыліся ваеннай катастрофай для Германіі. Усходнія кампаніі нацысцкай Германіі падчас Другой сусветнай вайны спачатку былі паспяховымі, Польшча, краіны Балтыі, Беларусь, Украіну і значную частку еўрапейскай Расіі былі захопленыя. Супраціў мясцовых жыхароў выкарыстоўваўся для массавага нацысцкімі войскамі для знішчэння карэнных славянскіх народаў з гэтых зямель і замены іх немцамі. Пачалася рэалізацыя часткі праграмы плана "Ост". Каланісты (), салдаты-сяляне, запрашаліся сяліцца у паселішчах ўмацаванай лініі, каб забяспечыць нямецкае панаванне і прадухіліць узнікненне цывілізацыі за межамі Германіі і пагрозу для яе.

Аднак рэалізацыі нацысцкіх планаў значна перашкаджала адсутнасць немцаў, якія жадалі пасяліцца на ўсходзе, не кажучы ўжо пра тое, каб дзейнічаць там як тэўтонскія рыцарыRobert Cecil, The Myth of the Master Race: Alfred Rosenberg and Nazi Ideology p. 191. . Паселішчы, заснаваныя падчас вайны, не прымалі каланістаў са Старога Рэйху (), толькі ў асноўным усходнееўрапейскіх немцаў, пераселеных з савецкіх «сфер інтарэсаў» згодна з пактам Молатава-Рыбентропа, і тых славян і балтаў, якіх нацысты лічылі прыдатнымі для германізацыі . Аднак з 1943 года Савецкі Саюз пачаў вяртаць нямецкія заваёвы. Нацысцкая Германія была разгромлена саюзнікамі ў 1945 годзе, германскае насельніцтва массава выселенае з Усходняй Еўропы, а я яе тэрыторыі на Усходзе абмежаваныя Одрэрам.

У міжваенныя часы нацыянальныя чэшскія і польскія палітыкі Т. Масарык і Р. Дмоўскі актыўна выкарыстоўвалі тэрмін у антынямецкай прапагандзе. У пасляваеннай Польскай Народнай рэспубліцы з 1947 г. масавыя дэпартацыі немцаў, канфіскацыя іх уласнасці і засяленне панямецкіх земляў палякамі (Памор'е, Сілезія, Вялікапольшча і інш. т.зв. Вернутыя тэрыторыі), як і ў СССР захоп Калінінградскай вобласці, абгрунтоўваліся адплатай і кампенсацыяй за спрадвечны і мэтанакіраваны Drang nach Osten.

Спасылкі

Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Германіі Катэгорыя:Лозунгі Катэгорыя:Нямецкія фразы Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі