Ванда Тэлакоўская (; 20 красавіка 1905 года, Сасновец — 15 студзеня 1985 года, Варшава) — польская мастачка, спецыялістка па выяўленчым мастацтве і выбітная арганізатарка польскага прамысловага дызайну. Зрабіла вызначальны ўнёсак у эстэтызацыю польскай пасляваеннай прамысловасці.
Біяграфічны нарыс Нарадзілася ў Сасноўцы ў сям'і Эдмунда і Марыі (у дзявоцтве Сняхоўскай) Тэлакоўскіх, таксама мела сястру Барбару (у будучым таксама мастачку-праектоўцу). Базавую і сярэднюю адукацыю Ванда атрымала ў Варшаўскай гімназіі імя Цэцыліі Плятэр-Зыберк, дзе пачала развіваць свае таленты пад кіраўніцтвам знакамітага выкладчыка і архітэктара Станіслава Наакоўскага .
У 1923 годзе пасля паспяховай здачы іспытаў Тэлакоўская паступіла ў варшаўскую Школу прыгожых мастацтваў. Яна спецыялізавалася на вывучэнні жывапісу і станковай графікі ў прафесара Эдмунда Бартламейчыка. Выпускніца хутка атрымала вядомасць дзякуючы неардынарнаму падыходу да дрэварыту: яшчэ ў перыяд да Другой сусветнай вайны мастачка атрымала шэраг прэстыжных замежных узнагарод, сярод якіх залаты медаль на міжнародным конкурсе ў Фларэнцыі (1935) і галоўны прыз на Сусветнай выстаўцы «Мастацтва і тэхніка ў сучасным жыцці» ў Парыжы ў 1937 годзе . У варшаўскіх мастацкіх колах яна падтрымлівала цёплыя сяброўскія адносіны з інтэлектуаламі тагачаснай Польшчы: Яраславам Івашкевічам, Антоніем Слонімскім і Ірэнай Кшывіцкай. Падчас Другой сусветнай вайны і нямецкай акупацыі заставалася ў Варшаве, выкладаючы шрыфт і тэхнікі рэкламы ў камерцыйным ліцэі.
Галоўным дасягненнем і жыццёвым фокусам Тэлакоўскай пасля вайны стала развіццё канцэпцыі «прыгажосці для ўсіх» і масавага дызайну . У першыя пасляваенныя гады яна разам з Марыяй Скачылас-Ляшчынскай арганізавала Бюро нагляду за эстэтыкай вытворчасці, якое праз сістэмную працу ператварылася ў паўнавартасны ўрадавы Інстытут прамысловага дызайну (польск. Instytut Wzornictwa Przemysłowego, IWP). Гэтае ведамства адкрылася ў 1950 годзе і на доўгі час стала галоўнай установай распрацоўкі таварнага і прамысловага аблічча краіны.
У ліпені 1957 года за заслугі перад галіной Цэнтральная кваліфікацыйная камісія падарыла ёй афіцыйнае званне прафесара надзвычайнага. Насуперак тэхналагічным поспехам установы, на хвалі ўнутраных палітычных канфліктаў восенню 1968 года яе фактычна прымусілі сысці з пасады кіраўніка Інстытута, аднак Тэлакоўская ўтрымалася ва ўстанове і працягвала ўплываць на развіццё школы ўжо як звычайны кіраўнік лакальных праектных калектываў. У 1977 годзе ўрад ацаніў яе грамадскі і культурны ўнёсак у развіццё народных і сучасных практык прэміяй імя Оскара Кольберга . Тады ж Тэлакоўская перадала выключна багатую калекцыю выставачных узораў свайго інстытута ў карыстанне Нацыянальнаму музею ў Варшаве.
Пад канец свайго жыцця страціла зрок, але заставалася іконай і значнай фігурай гісторыі мастацтва Польшчы. Памерла 15 студзеня 1985 года, пахавана ў фамільнай магіле на Паванзкоўскіх могілках Варшавы.
Ушанаванне памяці Памяць пра ўплыў мастачкі-канцэптуалісткі падтрымліваецца на сучасным дзяржаўным і культурным узроўні. У кастрычніку 2011 года сталічная рада Варшавы прыняла рашэнне надаць адной з вуліц у цэнтральным раёне Сяродмесце імя Ванды Тэлакоўскай. Праз пяць гадоў, у 2016 годзе, сучасныя мастакі пад кіраўніцтвам Радэка Скрыпчака ўшанавалі фігуру заснавальніцы дызайну вялікім сталічным муралам, графічнай асновай для якога паслужыў класічны даваенны дрэварыт Ванды «Байдаркі». Мурал размешчаны ў Варшаве па адрасе: вуліца Паненская, дом 3. У дадатак да гэтага, Сенат Польшчы на адмысловым пасяджэнні ў 2025 годзе спецыяльна адзначыў урачыстую 120-ю гадавіну з дня нараджэння мастачкі і грамадскай дзяячкі .
Зноскі