A gastroenterite é unha enfermidade caracterizada pola inflamación (-itis) do tracto gastrointestinal que está composto polo estómago (gastro-) e o intestino delgado (entero-). Os síntomas principais son diarrea, vómito, cólico abdominal e cambras. Aínda que non ten relación coa gripe, é tamén designada incorrectamente por gripe intestinal ou gripe gástrica.
A nivel mundial, a maioría dos casos de gastroenterite en nenos débese ao rotavirus. Nos adultos, as causas máis comúns son o norovirus e a Campylobacter. Hai causas menos comúns, como outros tipos de bacterias (ou as súas toxinas) e parasitos. A súa transmisión pode ocorrer mediante o consumo de alimentos preparados inadecuadamente, de auga contaminada ou a través do contacto físico con persoas infectadas.
O tratamento ten como base unha hidratación axeitada. Para os casos menos graves, isto normalmente faise con sales de rehidratación oral. Nos casos máis graves pode ser necesaria a administración de soro por vía intravenosa. A gastroenterite afecta sobre todo os nenos e nas rexións en vías de desenvolvemento.
Sintomas e sinais A gastroenterite manifestase normalmente a través de diarreas e vómitos, e menos frecuente a través de tan só un destes síntomas. Poden tamén darse cólicos abdominais. Os síntomas normalmente inícianse entre as 12 e as 72 horas despois de contraer o axente infeccioso. Cando ten orixe viral, a enfermidade desaparece normalmente ao final dunha semana. Algúns axentes virais poden estar na orixe de síntomas asociados como febre, fatiga, dores de cabeza e dores musculares. No caso de que as feces conteñan sangue, é pouco probable que a causa sexa viral e moi probable que sexa bacteriana. Algunhas infeccións bacterianas poden estar asociadas a cólicos abdominais moi intensos e poden persistir durante varias semanas.
Os nenos infectados por rotavirus recupéranse normalmente entre tres a oito días despois. Con todo, en rexións menos desenvolvidas onde o acceso a medicina é difícil, é común que a diarrea persista por un período de tempo maior. A deshidratación é unha complicación frecuente na diarrea, e nenos cun grao significativo de deshidratación poden presentar unha resposta lenta o recheo capilar, turxescencia da pel reducida e respiración anormal. No lactante a depresión da fontanela superior é un sinal precoz de deshidratación. En rexións sen condicións sanitarias, é común a aparición repetitiva de infeccións, o que a longo prazo pode dar orixe a desnutrición, crecemento deficiente e atraso cognitivo.Mandell 2010 Chp. 93
Preto do 1% dos infectados con especies de Campylobacter desenvolven artrite reactiva e 0,1% desenvolven a síndrome de Guillain-Barré. As infeccións por Escherichia coli ou especies de Shigella, produtoras de Shigelose poden dar orixe á síndrome hemolítico-urémico, que se manifesta pola baixa cantidade de plaquetas, insuficiencia renal e baixa cantidade de glóbulos vermellos. Os nenos están máis predispostos a contraer a síndrome que os adultos. Algunhas infeccións virais poden dar orixe a convulsións epilépticas infantís benignas.
Etioloxía miniatura|Escherichia coli unha das causas da gastroenterite Os virus (particularmente o rotavirus) e as bacterias das especies Escherichia coli e Campylobacter son as causas principais da gastroenterite. Con todo, hai moitos outros axentes infecciosos que poden causar esta síndrome. Ocasionalmente víronse causas non infecciosas, pero son menos probables que a etioloxía viral ou bacteriana. O risco de infección é máis alto nos nenos debido á súa falta de inmunidade e a súa relativa pouca hixiene.
Viral Entre os virus coñecidos como causantes da gastroenterite inclúense o rotavirus, o norovirus, o adenovirus e o astrovirus. O rotavirus é o causante máis común de gastroenterite nos nenos, e produce niveis de incidencia similares tanto nos países desenvolvidos como nos países en vías de desenvolvemento. Os virus causan ao redor do 70 % dos casos de diarrea infecciosa no grupo de idade pediátrica. O rotavirus é unha causa menos común nos adultos debido á inmunidade adquirida.
O norovirus é a causa principal da gastroenterite entre os adultos en América xa que provoca máis do 90 % dos gromos. Estas epidemias localizadas normalmente ocorren cando grupos de persoas pasan tempo en proximidade física uns doutros, como ocorre nos cruceiros, hospitais ou restaurantes. As persoas poden seguir sendo contaxiosas aínda despois de que se terminou o seu episodio de diarrea. O norovirus é a causa de aproximadamente o 10 % dos casos en nenos.
Bacteriana miniatura|Salmonela entérica serovar Typhimurium (ATCC 14028), tal como se ve ao microscopio cun aumento de mil veces o seu tamaño e logo dunha tinguidura de Gram. No mundo desenvolvido, a bacteria Campylobacter jejuni é a causa principal da gastroenterite bacteriana. A metade de devanditos casos relaciónase coa exposición á carne de aves. Nos nenos, as bacterias son a causa de ao redor do 15 % dos casos. As especies máis comúns son: Escherichia coli, Salmonela, Shigella, e Campylobacter. Se os alimentos se contaminan con bacterias e se manteñen a temperatura ambiente durante varias horas, as bacterias multiplícanse e aumenta o risco de infección nas persoas que consuman devanditos alimentos. Entre os alimentos comunmente asociados con estas enfermidades inclúense: carne crúa ou pouco cocida, polo, marisco e ovos, brotes crus, leite sen pasteurizar, queixos frescos, e mollos de froitas e verduras. Nos países en vías de desenvolvemento, especialmente na África subsahariana e Asia, o cólera é unha causa común de gastroenterite. Esta infección usualmente transmítese por medio da auga ou alimentos contaminados.
A especie toxixénica Clostridium difficile é unha causa importante de diarrea, feito que ocorre máis a miúdo nas persoas maiores. Os nenos poden ser portadores destas bacterias sen desenvolver os síntomas. É unha causa común de diarrea nas persoas hospitalizadas e frecuentemente asóciase co uso de antibióticos. A diarrea infecciosa causada por estafilococo dorado tamén pode presentarse en quen utilizaron antibióticos. A "diarrea do viaxeiro" é usualmente un tipo de gastroenterite bacteriana. Os medicamentos supresores de ácidos parecen aumentar o risco de desenvolver unha infección significativa logo de expoñerse a certa cantidade de organismos, incluídas as especies Clostridium difficile, Salmonela, e Campylobacter. O risco é maior naqueles que consomen inhibidores da bomba de protóns que en quen toman antagonistas H2.
Parasitarias Certa cantidade de protozoarios pode causar gastroenterite, sobre todo os do tipo Giardia lamblia, aínda que as especies Entamoeba histolytica e Cryptosporidium tamén estiveron involucradas. Como grupo, estes axentes conforman ao redor do 10% dos casos en nenos. A especie Giardia preséntase máis comunmente nos países en vías de desenvolvemento, pero este axente etiolóxico, ata certo punto, causa este tipo de enfermidade en calquera parte. Ocorre máis comunmente en persoas que viaxaron a rexións con alta prevalencia, nenos que asisten a gardarías, homes que teñen relacións sexuais con homes e entre a poboación en xeral logo dun desastre.
Non infecciosas Existe un número de causas non infecciosas para a inflamación do tracto gastrointestinal. Algunhas das máis comúns inclúen os medicamentos (como os AINE), certos alimentos como a lactosa (naqueles que teñen intolerancia) e o glute (naqueles que padecen celiaquía). A enfermidade de Crohn tamén é unha fonte non infecciosa de gastroenterite (con frecuencia aguda). Tamén pode ocorrer unha enfermidade secundaria debido a toxinas. Entre as intoxicacións alimentarias asociadas con náuseas, vómitos e diarrea atópanse: a intoxicación por ciguatera debido ao consumo de peixes predadores contaminados, a escombroidose asociada co consumo de certos tipos de peixe en mal estado, o envelenamento por tetrodotoxina polo consumo do peixe globo entre outros, e o botulismo debido á conservación incorrecta dos alimentos.
Fisiopatoloxía A gastroenterite defínese como vómitos ou diarreas causados por unha infección no intestino delgado ou no intestino groso.Mandell 2010 Chp. 93 Polo xeral, os cambios no intestino delgado non son inflamatorios, pero os cambios no intestino groso si o son. O número de patóxenos que se necesita para causar unha infección varía de entre uns poucos a un (para o Cryptosporidium) ata tantos como 108 (para a Vibrio cholerae).
Transmisión A transmisión pode ocorrer a través do consumo de auga e alimentos contaminados ou cando a xente comparte obxectos persoais. Nas zonas nas que hai estacións chuviosas e secas, a calidade da auga empeora xeralmente durante a estación chuviosa, e isto ten correlación co momento dos gromos. En zonas do mundo con estacións, as infeccións son máis comúns durante o inverno. A alimentación a bebés por medio de biberóns non desinfectados correctamente é unha causa significativa de gastroenterite a escala mundial. As taxas de transmisión tamén están relacionadas a unha hixiene deficiente, en especial entre os nenos, en fogares abarrotados, e naqueles con condicións nutricionais deficientes preexistentes. Logo de desenvolver tolerancia, os adultos poden portar certos organismos sen presentar sinais ou síntomas, e actuar así como reservorios naturais de contaxio. Aínda que algúns axentes (como a Shigella) só se presenta en primates, outros poden presentarse nunha ampla variedade de animais (como a Giardia).
Cadro clínico A gastroenterite normalmente ocasiona diarrea e vómito, ou, aínda que de forma menos común, presenta só un destes dous síntomas. O paciente tamén pode ter cambras abdominais. Os síntomas adoitan empezar a manifestarse de 12 a 72 horas logo de contraer o axente infeccioso.
Cando se debe a un axente viral, esta enfermidade normalmente desaparece no transcurso dunha semana. Algunhas causas virais tamén poden estar relacionadas con febre, fatiga, dor de cabeza e dor muscular. Se hai presenza de sangue na deposición, é menos probable que a causa sexa viral e máis probable que sexa bacteriana. Algunhas infeccións bacterianas poden estar asociadas a unha dor abdominal agudo e poden persistir durante varias semanas.
Os nenos infectados con rotavirus usualmente recupéranse por completo nun período de tres a oito días. Con todo, nos países en vías de desenvolvemento, o tratamento para infeccións agudas a miúdo está fóra do alcance da poboación e a diarrea crónica é común. A deshidratación é unha complicación común da diarrea, e un neno cun nivel significativo de deshidratación pode ter un enchido capilar prolongado, unha turxencia cutánea pobre e unha respiración anormal. A presenza repetitiva destas infeccións é común en áreas con saneamento deficiente e desnutrición, o que pode provocar atraso do crecemento e déficit cognitivo a longo prazo.
A artrite reactiva ocorre nun 1 % das persoas logo de sufrir infeccións pola especie Campylobacter e a síndrome de Guillain-Barré ocorre no 0,1%. A síndrome urémico hemolítico (SUH) pode presentarse como resultado da infección con toxinas Shiga que producen as especies Escherichia coli ou Shigella e provocan contaxe baixa de plaquetas, funcionamento deficiente dos riles e contaxe baixa de glóbulos vermellos (debido a súa descomposición). Os nenos teñen maior predisposición a contraer SUH que os adultos. Algunhas infeccións virais poden producir ataques infantís benignos.
Diagnóstico