miniatura|350x350px|A plataforma do outeiro rochoso de Pnyx, en Atenas, onde Terámenes e outros políticos se puñan en pé mentres falaban. Ao fondo está a Acrópole de Atenas. Terámenes, finado en -404, (en grego: Θηραμένης) foi un político ateniense, importante na década final da Guerra do Peloponeso, a chamada Guerra de Decelia. Participou activamente nos dous períodos do goberno oligárquico de Atenas, así como no xuízo dos xenerais que comandaban a armada ateniense durante a Batalla de Arxinusas, en -406.
Fillo de Hagnón, o fundador de Anfípole e natural do demo (poboación) de Estiria, foi un dos principais instigadores do golpe de estado dos Catrocentos, pero dentro do movemento oligárquico tivo unha tendencia máis moderada que outros, que o levou a porse á fronte da corrente que se opuxo aos excesos da oligarquía e deu paso ao goberno do Cinco Mil.
Tras a vitoria en Arxinusas (-406), conseguiu librarse da acusación de non prestar auxilio aos náufragos, pero contribuíu á condena a morte dos seis estrategos. Despois da derrota final de Egospótamos, tivo un papel importante nas negociacións da rendición de Atenas e participou no goberno oligárquico dos Trinta Tiranos. Pero tamén nesta ocasión as súas tendencias moderadas o distanciaron dos seus colegas. Esta vez o resultado foi negativo: enfrontouse a Critias, o radical tío de Platón, e foi condenado á morte e axustizado.
Desde a Antigüidade foi obxecto de diversas valoracións. Culpárono pola súa actitude cambiante (chamárono «coturno», calzado para ambos os pés), pero tamén se apreciaron a súa moderación e os seus esforzos por manterse entre os réximes populares e os excesos das oligarquías radicais.
Oligarca moderado, a miúdo atopouse atrapado entre os demócratas por unha banda e a facción extremista dos oligarcas no outro. Tivo éxito en substituír unha oligarquía de poucas persoas por unha máis ampla en -411 pero fallou ao tentalo de novo en -404. Foi executado polos extremistas a cuxas políticas se opuxo.
Terámenes foi unha figura central en catro grandes episodios da historia de Atenas. Apareceu en escena en 411 como un dos líderes do golpe de estado oligarca, pero cando empezou a diferir das ideas dos outros conspiradores, comezou a oporse aos novos líderes e tomou o mando na oposición á nova oligarquía para substituíla por unha máis ampla. Serviu como xeneral varios anos máis despois disto, pero non foi reelixido para o posto en -407. Durante a Batalla de Arxinusas, na que serviu como trierarca, encargóuselle rescatar aos mariñeiros atenienses dos barcos que se estaban afundindo, pero impediullo unha tormenta. Ese incidente desencadeou a furia do pobo de Atenas, e Terámenes tivo que defenderse e exonerarse da súa responsabilidade no rescate errado. A controversia terminou coa execución de seis xenerais que dirixiran a batalla.
Tras a derrota ateniense na Batalla de Egospótamos en -405, Terámenes negociou con Esparta os termos da rendición. Logo converteuse nun membro da nova oligarquía coñecida como os Trinta Tiranos que Esparta impuxera ao seu rival. Terámenes volveu entrar en conflito cos membros máis extremistas do novo goberno e as súas protestas polo reino de terror imposto levaron aos oligarcas a planear a súa destitución. Foi denunciado á asemblea oligarca e, logo, ao ver que dita institución tiña reparos en castigalo, foi executado sen xuízo.
Terámenes seguiu sendo unha figura controvertida tras a súa morte. Lisias criticouno vigorosamente mentres que perseguía a varios dos seus antigos aliados políticos, pero outros defenderon as súas accións. Os modernos historiadores foron cambiando a súa postura no tempo: no século XIX, Terámenes era condenado case de forma universal, pero estudos recentes dan opinións máis positivas. Algúns historiadores viron en Terámenes un oportunista egoísta, e outros un moderado con principios. Os detalles das súas accións, as súas motivacións, e a natureza do seu carácter, seguen debaténdose hoxe en día.
Traxectoria Rexistro histórico Non se ten constancia de ningunha biografía antiga de Terámenes, pero a súa vida e accións están relativamente ben documentadas, grazas ao amplo tratamento que se dá da súa figura en varios dos traballos que nos chegaron. O orador ático Lisias fala detidamente de Terámenes en varios dos seus discursos, aínda que dunha maneira moi hostil.Perrin, The Rehabilitation of Theramenes, p. 649-50 Terámenes tamén aparece en varias antigas historias narrativas; o relato de Tucídides inclúe os comezos da carreira política de Terámenes, e Xenofonte continúa onde Tucídides o deixou, e narra con detalle algúns episodios da súa carreira.
Diodoro Sículo, probabelmente tomando o seu relato en varios puntos do historiador grego Éforo, proporciona outro relato que se aparta considerabelmente do de Xenofonte en varios puntos. Terámenes tamén aparece en varias outras fontes, que, aínda que non proporcionan moitos detalles, foron usadas para esclarecer as disputas políticas que rodearon a vida de Terámenes e o seu recordo.
Familia Só as liñas xerais da vida de Terámenes fóra da esfera pública foron conservadas no rexistro histórico. Tanto o seu pai, Hagnón, como o seu avó paterno, Nicias, tiveran papeis importantes na vida pública ateniense nas décadas anteriores da aparición de Terámenes en escena. A familia era moi rica; Nicias tivo máis de 1000 escravos traballando nas minas de prata de Laurión, e distribuía a súa riqueza prodigamente para gañar o favor do pobo.de Queronea Plutarco, Vida de Nicias, 3"Nicias (1)," de The Oxford Classical Dictionary, Simon Hornblower and Antony Spawforth, ed.Como un dos políticos líderes de Atenas tras a morte de Pericles, Nicias fora o principal defensor da Paz de Nicias, que terminou coa primeira parte da Guerra do Peloponeso, a chamada Guerra arquidámica, en -421, e fora o comandante supremo da expedición a Sicilia, morrendo en Siracusa en -413 pouco antes da derrota desastrosa desta expedición. Hagnón, comandou o grupo de colonizadores gregos que fundaron Anfípole en -437/-436, serviu como xeneral en varias ocasións antes e durante a Guerra do Peloponeso, e como un dos signatarios da Paz de Nicias Tucídides menciona a Hagnón co cargo de comandante en 1.117, 2.58, e en 2.95 </ref>Tucídides, Historia de la Guerra do Peloponeso 5.19 5.19 . A carreira de Hagnón coincidiu en parte coa do seu fillo, xa que foi un dos dez membros da comisión nomeados polo goberno dos Catrocentos para redactar o borrador dunha nova constitución en -411. Golpe de estado do -411.
Derrocamento da democracia miniatura|Alcibíades incitou ao golpe oligárquico coa promesa de axuda persa para Atenas se a democracia era derrocada. A primeira aparición no rexistro histórico de Terámenes é a súa participación no golpe de estado oligárquico de -411. Como consecuencia da derrota ateniense en Sicilia, as revoltas empezaron a estalar entre os estados sometidos a Atenas no mar Exeo.
Neste contexto, un grupo de aristócratas atenienses, liderados por Pisandro e con Terámenes entre os seus partidarios, comezou a conspirar para derrocar ao goberno democrático da cidade. Esta intriga foi iniciada polo nobre exiliado Alcibíades, quen nese momento era axudante do sátrapa persa Tisafernes. Afirmando que tiña grande influencia sobre Tisafernes, Alcibíades prometeu regresar a Atenas, levando axuda dos persas, coa condición de que a democracia que o desterrou fose substituída por unha oligarquía.Tucídides, Historia da Guerra do Peloponeso 8.47- 8.48. 8.47 8.48 Por tanto, varios trierarcas e outros xefes da frota de Samos empezaron a planear o derrocamento da democracia. Enviaron a Pisandro a Atenas, quen coa promesa de que o regreso de Alcibíades e unha alianza cos persas serían posíbeis se os atenienses substituían a súa democracia por unha oligarquía, convenceu á Ekklesía (Asemblea do pobo ateniense) de que enviase como emisario ao mesmo Alcibíades, autorizado a facer calquera preparativo.Tucídides, Historia da Guerra do Peloponeso 8.53-8.54 8.53- 8.54
Alcibíades, con todo, cuxa influencia sobre Tisafernes non era tan grande como alegara, decatouse de que non podería convencer ao sátrapa de que se aliase cos atenienses, e para ocultalo ao pobo ateniense, demandou tal número de concesións á Asemblea de Atenas, que foron rexeitadas.
Conflito dentro do movemento oligárquico En -411, Terámenes propuxo un goberno no que a todos os homes con status de hoplita ou máis alto lles fose concedido o voto.
Naquel momento, empezaron a desenvolverse algúns conflitos, acontecementos que ameazaban o futuro do novo goberno de Atenas. Primeiro, o golpe de estado planeado en Samos foi frustrado polos esforzos dos demócratas samios e un grupo de atenienses a quen confiaron en axudarlles.Tucídides, Historia da Guerra do Peloponeso vii.73Cando o exército de Samos escoitou as noticias do golpe de estado en Atenas, que chegou ao mesmo tempo que informes esaxerados das ultraxes perpetradas polo novo goberno, declararon a súa lealdade á democracia e a hostilidade cara aos novos gobernantes.Tucídides, op. cit. vii.74-76 En Atenas, mentres tanto, produciuse unha escisión entre os oligarcas moderados e radicais, con Terámenes xunto a Aristócrates como xefe da facción moderada. A facción extremista, liderada por Frínico, contaba con xefes ilustres do golpe de estado como Pisandro e Antifonte, quen tiña o dominio dos Catrocentos, opúñase a ampliar a base da oligarquía, e estaba disposto a pedir a paz con Esparta.Hornblower, The Greek World, p. 147.Os moderados, doutra banda, aínda que non estaban polo labor de solicitar a paz con Esparta, en termos que puidesen manter o poder de Atenas, estaban dispostos a sacrificar o Imperio e a frota, e querían ampliar a oligarquía para incluír a 5000 putativos, presumibelmente incluíndo a todos os homes con status de hoplita ou superior. Aínda que Tucídides, en Historia da Guerra do Peloponeso VIII, 89, afirma que os moderados chamaron para o goberno aos 5000 de entre os moderados, era unha simple manobra de propaganda. Os historiadores modernos están en desacordo, sinalando o relato de Aristóteles, coa indicación de que os moderados foron sinceros.Aristóteles, Constitución dos atenienses 29.1.29.
Pouco despois de obter o poder, os xefes extremistas da revolución empezaran a construír fortificacións en Eteiona, un punto dominante na entrada do porto do Pireo, para protexelo dun ataque da frota de Samos. Co desacordo interno aumentando, uniron estas novas fortificacións ás murallas existentes para formar un reduto defendíbel contra os ataques por terra ou por mar, que contiña un grande almacén ao que os extremistas trasladaron a maior parte da subministración de cereais da cidadeTucídides, Historia da Guerra do Peloponeso 8.90. Terámenes protestou enerxicamente contra a construción desta fortificación, argumentando que o propósito non era manter aos demócratas fóra, senón entregala aos espartanos; Tucídides testemuña que os seus cargos non eran insubstanciais, xa que os extremistas estaban a consideralo realmente.Tucídides, Historia da Guerra do Peloponeso 8.90-8.91;8.90-8.91 miniatura|280x280px|Recreación moderna de hoplitas gregos. Inicialmente cauteloso (cando os inimigos do réxime foran executados antes), Terámenes e o seu partido se envalentonaron para realizar varias accións.
Primeiro, unha frota peloponesa, aparentemente enviada para axudar ás forzas antiatenienses de Eubea, foi ascendendo amodo pola costa do Peloponeso. Terámenes alegou que esta frota estaba a planear capturar as fortificacións de Eteiona, en colaboración cos extremistas.Tucídides, Historia da Guerra do Peloponeso 8.91