miniatura| Sinatura do famoso pintor Sófilos: Sófilos m'egrafsen (Sófilos pintoume) miniatura|Aquiles dando morte a un troiano (cráter de figuras vermellas). A olaría da Grecia antiga reúne varios tipos de vasos e estilos ao longo da historia antiga de Grecia, acadou un alto nivel de calidade artística e deixou información importante sobre a vida e a cultura dos antigos gregos.
Consérvanse numerosos exemplares de recipientes e probabelmente representen unha pequena parte da produción: recibimos máis de 50.000 cuncas, xerras ou vasos de Atenas. Por outra banda, outros obxectos foron destruídos polo tempo (madeira, tecidos, pigmentos de pintura), pola man humana, ou para seren reutilizados en pedra, bronce, metais preciosos...).
Cronoloxía Na antiga Grecia xire potter foi introducido, probablemente, a partir de Asia, a finais do III milenio ae. La cerámica indíxena aparece a principios do II milenio ae e durante os séculos seguintes foi feito en xeral en arxila refinado, decorado simplemente con pintura a alfombra.
Estilo minoico Pouco despois do 2000 a.C., un estilo que Heinrich Schliemann chamou cerámica miniana ou miniá apareceu en toda Grecia, porque se atopou en Orcomen ( Beocia ), a patria tradicional dos Minias. É un estilo sorprendente que se distingue pola superficie vernizada nun gris mate de alta calidade. Parece que foi introducido por pobos indoeuropeos durante a súa invasión.
Estilo micénico A comezos do período micénico, arredor do 1600 a.C., a cerámica que aparece contén novos motivos de elementos extraídos da natureza. Despois do 1400 a.C. esta cerámica micénica predominou. Estivo fortemente influenciado polos estilos da Creta minoica. O máis destacado son as xerras de estilo palacial, de almacenamento moi elegantes, decorados con rechamantes motivos florais e mariños.
Estilo submicénico Despois do 1200 a.C. e a caída da civilización micénica, reduciuse a presenza de cerámica. Persistiu unha cerámica de torno que coexistía con outro tipo de cerámica feita a man chamada cerámica bárbara, pero non se atopa en todas as rexións de Grecia.
Estilo protoxeométrico miniatura| Ánfora panxuda con asas, AE 950-900, British Museum Os vasos do período protoxeométrico ( c . 1050 a . C.-900 a. C.) constitúen o testemuño artístico esencial do comezo da idade Escura. Aínda non se coñecía a escultura de grandes proporcións e a pintura parietal carecía dun elemento fundamental para o seu desenvolvemento: os soportes murais. Moitas outras formas de arte (gravado en marfil, xoias, traballo do metal ) sufriron unha recesión similar.
Non obstante, a produción de cerámica non rematou aí, especialmente en Atenas. Os vasos estaban decorados con motivos vernizados de negro brillante, descendentes da Idade do Bronce. Ás veces recollen motivos micénicos (liñas onduladas debuxadas a man), pero os novos motivos (semicírculos, círculos concéntricos) deseñáronse con moito coidado, con compás ou peite. A decoración era sinxela e adaptábase á forma do vaso destacando as formas con amplas liñas horizontais ou bandas negras.
Lefkandi é un dos principais lugares arqueolóxicos de onde procede a cerámica deste período. Descubriuse unha figuriña excepcional dun centauro, de 36 cm de alto. A forma está moi estilizada e o corpo decorado con plumas e formas xeométricas.
Estilo xeométrico
miniatura| Vidro ático , c . 740 ae, Staatliche Antikensammlungen de Munic A arte xeométrica floreceu no s. IX e VIII ae. Caracterízase por novos motivos, que rompen coa iconografía minoica e micénica: meandros, triángulos e outras figuras xeométricas (de aí o nome do período). Dispóñense en bandas separadas das zonas negras por liñas triplas. Co paso do tempo, o equilibrio entre as bandas decoradas e as bandas sombreadas rompeuse en favor da decoración: os meandros e outros motivos acabaron cubrindo todo o vaso.
Mentres que o xeométrico antigo ( c . 900 ae-850 ae) coñécese como o estilo de "Dipilo negro", que se caracteriza por un amplo uso do verniz negro, no xeométrico medio ( c . 850-770 ae), aparece a decoración figurativa cos primeiros frisos de animais idénticos (cabalos, cervos, cabras, gansos, etc.) que a partir de agora alternan coas bandas de motivos xeométricos. Ao mesmo tempo, a decoración faise máis complicada e máis abundante: as zonas baleiras énchense de rosetas ou esvásticas decorativas. Este paso chámase "horror vacui" e non rematará até o final do estilo xeométrico. miniatura| Fragmento dun cráter do pintor Dipilo, h. 750-725 a.C., Museo do Louvre A mediados do século VIII a.C. aparecen figuras humanas na decoración. As representacións máis coñecidas son as dos vasos que se atopan en Dipilo, un dos cemiterios de Atenas. Fragmentos destas grandes pezas funerarias mostran principalmente desfiles de carros e guerreiros. Tamén escenas funerarias como: [grego antigo : , prótese (exposición dos mortos e lamentación)] ou [, ekphorá (transporte do cadaleito ao cemiterio)]. Os corpos están representados xeometricamente agás os becerros, que sobresaen bastante. No caso dos soldados, un escudo en forma de diábolo, chamado "escudo Dipilo" polo seu deseño característico, cobre a parte central do corpo. As patas e os pescozos dos cabalos e as rodas dos carros están representados un ao lado do outro. A man dun pintor deste período, chamado "Pintor de Dipilo", foi identificada en varias obras, especialmente en ánforas monumentais.
Ao final do período hai representacións mitolóxicas, probabelmente coincidindo coa época na que Homero deu forma ás tradicións do ciclo troiano da Ilíada e da Odisea. Non obstante, a interpretación supón un risco para un observador moderno: un enfrontamento entre dous guerreiros pode ser tanto un duelo homérico como un simple combate; un barco varado pode representar o naufraxio de Odiseo ou de calquera persoa.
Finalmente, as escolas locais apareceron en Grecia. A produción de vasos nunca foi exclusiva de Atenas - está ben testemuñada desde o período protoxeométrico en Corinto, Beocia, Argos, Creta e as Cícladas -, os pintores e oleiros seguiron durante moito tempo o estilo ático. A partir de entón crearon o seu propio estilo: Argos especializouse en escenas figurativas; Creta estaba ligada a unha xeometría máis estrita.
Estilo orientalizante miniatura| Olpa protocorintia con animais e esfinges, h. 640-630 a.C., Museo do Louvre A finais do s. VIII ae, desenvolveuse un estilo chamado orientalizante, resultado da renovación dos contactos con Oriente e da influencia da súa arte. O estilo orientalizante desenvólvese principalmente en Corinto dende o 725 até o 625 a.C. Corinto converteuse nun importante produtor de cerámica fina e na primeira cidade exportadora do mundo grego.
Caracterízase por unha forte influencia da arte oriental: aínda que ao Oriente lle gustaba moito menos a cerámica que a Grecia, a súa pintura e escultura amosaban unha figuración máis fina e realista. Esta influencia tradúcese nunha nova gama de motivos: esfinxes, grifóns, leóns, etc., representados de xeito máis realista que no pasado. Nos frisos, o pintor recorría ao loto ou ás palmeiras. As representacións humanas eran relativamente raras: consistían en escenas de batalla, ocasionalmente con hoplitas, ou tamén escenas de caza. Os trazos xeométricos sobreviviron ao estilo chamado protocorintio: había motivos xeométricos e o "recheo" do fondo facíase con rosetas e novos motivos decorativos.
Os pintores corintios usaban figuras negras, sobre todo sobre un fondo vermello: usaban unha suspensión coloidal marrón que, ao cocela, tomaba unha cor negra brillante, case metálica. Esta técnica permaneceu misteriosa durante moito tempo, a pesar dos esforzos dos oleiros ingleses do s. XIX, para descubrir o seu segredo. Os corintios tamén inventaron a técnica da incisión ao baleiro para resaltar a arxila pálida. Este estilo expresouse principalmente en pezas pequenas cuxas formas apareceron entón. miniatura| Ulises e Polifemo, detalle dunha ánfora protoática, arredor do 650 a.C., Museo Eleusis A cerámica corintia exportouse a toda Grecia e a súa técnica chegou a Atenas, que con todo desenvolveu o seu propio estilo, con menos marcada influencia oriental. Neste período, apareceron motivos orientais como protoáticos, aínda que o contorno era relativamente irreal. As pinturas estaban ligadas a escenas propias da época xeométrica, como desfiles de carros. Non obstante, adoptaron o principio do debuxo lineal no lugar da silueta. A mediados do s. VII apareceu o estilo branco e negro: liña negra sobre fondo branco, con policromía para coches ou roupa. A arxila empregada en Atenas, moito máis laranxa que a de Corinto, préstase con menos facilidade á representación de carros. miniatura| Batalla de Menelao e Héctor sobre o corpo de Euphorbia, un prato da Idade Media de cabras bravas, h. 600 a.C., Museo Británico Por outra banda, Creta e especialmente as Illas Cícladas distinguíronse pola atracción polos chamados vasos "plásticos", aqueles que tiñan a barriga ou o pescozo en forma de cabeza de animal ou humano. En Exina, o vaso plástico máis popular tiña unha cabeza de billa. As ánforas de Milos, feitas en Paros, debían moi pouco a Corinto ou a Oriente. Presentaban, como os vasos con relevos, un sabor marcado polas composicións épicas e un horror vacui que se caracterizaba polas rosetas e as esvásticas.
Por último, pódese identificar un último estilo, o da "cabra salvaxe", tradicionalmente atribuído a Rodas, polos importantes descubrimentos feitos na necrópole de Camiros. De feito, estendeuse por Asia Menor, con centros de produción en Mileto e Quíos. Predominaron dúas formas: a enochoa, que copiaba modelos de bronce, e as placas, con ou sen pés. A decoración organizouse en rexistros superpostos nos que os animais estilizados, especialmente as cabras salvaxes, aparecían en frisos. Os numerosos motivos decorativos (triángulos, esvásticas, rosetas, flores ...) enchían os espazos baleiros.
Estilo de figuras negras miniatura| Tondo da Copa do pardal, cerámica xónica, h. 550 a.C., Museo do Louvre O estilo das figuras negras inventouse en Corinto no s. VII ae. As cerámicas áticas de figuras negras fixéronse por primeira vez baixo a influencia corintia a partir do c. 620 a.C., e alcanzaron o seu punto máximo en Atenas entre o 570 e o 525 a.C., cun máximo grao de perfección.
Caracterizouse non só polo debuxo de figuras en negro sobre un fondo de arxila (máis ben vermello no caso de Atenas), senón tamén polo uso de incisións. Había unha serie de pseudofiguras negras, nas que se reservaban as bandas claras e non se facían incisións. A Copa do pardal do Louvre é un exemplo.
A influencia corintia na primeira cerámica de figuras negras atenienses nótase na súa decoración, carecendo de motivos de recheo. As figuras (principalmente animais: leóns, cabras, esfinxes, etc.) dispuxéronse en rexistros superpostos e resaltaron a escena principal. Non obstante, a cerámica ateniense separouse gradualmente desta influencia. O gusto polos motivos mitolóxicos e a composición nun gran rexistro que prevaleceu entre o 550 e o 530 a. C. son unha evidencia de que se creou un estilo propio na capital do ático. Ao mesmo tempo, os vasos decorados evolucionaron: o gran vaso funerario deixa paso aos vasos da vida cotiá, especialmente ánforas, hidrias, copas e cráteres.
Recoñécense diversos estilos de pintores atenienses, que ás veces poden denominarse grazas á obra asinada. Tal é o caso de Clities, pintor do Vaso Francois, no Museo Arqueolóxico Nacional de Florencia : este cráter, descuberto nunha tumba etrusca, data de aproximadamente o 570 a.C. Consta de seis frisos figurativos, en consecuencia narrativos, e ten a sinatura do oleiro, Ergotimus. O mesmo que Exequias, das que unha das obras máis famosas é unha ánfora, hoxe exposta en Roma nos Museos Vaticanos, mostrando a Aiax e Aquiles en Troia xogando aos dados.