Os pentatómidos (Pentatomidae) son unha familia de insectos hemípteros. A Pentatomidae é a familia máis grande dentro da superfamilia Pentatomoidea e contén uns 900 xéneros e unhas 4.700 especies.Robert G. Foottit, Peter H. Adler Insect Biodiversity: Science and Society, John Wiley and Sons, 2009, Como hemípteros que son, os pentatómidos teñen pezas bucais perforadoras e chuchadoras e a maioría son fitófagos, incluíndo varias especies que son graves pragas agrícolas. Porén, algunhas especies, especialmente as da subfamilia Asopinae, son predadoras e poden considerarse beneficiosas.

O nome "Pentatomidae" procede do grego penta, que significa 'cinco', e tomos, que significa 'sección', e refírese aos cinco segmentos característicos das súas antenas.

Os pentatómidos teñen a capacidade de liberar un spray defensivo picante cando están ameazados, alterados ou son esmagados. A composición deste spray pode variar entre especies e entre sexos e idades, pero xeralmente inclúe aldehidos e alcanos. As descricións do seu cheiro varían amplamente, e pode ser a aceite, a po, a madeira, a terra e a coandro. Nalgunhas especies o líquido contén compostos de cianuro e un aroma a améndoas rancias, usado para protexelos e disuadir a depredadores.

Descrición Todos os pentatómidos teñen antenas con 5 segmentos e 3 segmentos tarsais en cada pé. Xeralmente teñen un grande escutelo triangular no centro do dorso. A forma do corpo do adulto é xeralmente de escudo cando se ve desde arriba, mais isto varía entre especies e non se cumpre nos estadios ninfais inmaturos. As ás anteriores denomínase hemiélitros, que teñen unha metade basal engrosada e máis dura e un ápice membranoso. En repouso, as ás colócanas sobre o dorso do insecto cos extremos membranosos solapándose. As ás posteriores son enteiramente membranosas.

Impacto económico

miniatura|A anatomía do aspecto dorsal dun pentatómido. A: cabeza; B: tórax; C: abdome. 1: garras; 2: tarso; 3: tibia; 4: fémur; 8: ollo composto; 9: antena; 10: clípeo; 23: lateroterxitos (connexivum); 25: pronoto; 26: escutelo; 27: clavus; 28: corium; 29: embolium; 30: membrana hemelitral.

Varias especies considéranse pragas agrícolas porque poden crecer formando grandes pobaocións que se alimentan de cultivos, danando a produción e son resistentes a moitos pesticidas. Son unha ameaza para o algodón, millo, sorgo, soia e outras colleitas, árbores nativos e ornamentais, arbustos, viñas, plantas silvestres.

En México comen algunhas especies, chamadas alí jumil, chinche de monte, xotlinilli ou chumil (por exemplo, Edessa mexicana). Cómense principalmente nos estados de Morelos e Guerrero. O seu sabor dise que é parecido á canela ou ás veces teñen un sabor amargo a medicina. Os jumiles poden utilizarse para facer prebes ou como recheo de taco.

Nos Estados Unidos as poboacións da especie de orixe asiática Halyomorpha halys creceron de forma importante e en 2014 estendéranse por 41 dos 50 estados, constituíndo pragas agrícolas. En 2016 en Nova Zelandia estableceuse unha alerta para impedir a entrada desta especie en cargamentos comerciais. thumb|Acoloba lanceolata

Taxonomía

Hai varias subfamilias, das cales Aphylinae recibe a miúdo o status de familia propia, pero aquí será mantida como subfamilia, seguindo a clasificación de Grazia et al. (2008). As subfamilias inclúen:BioLib.cz : family shield bugs, Pentatomidae Leach, 1815 (consultado o 30 de novembro de 2021) Aphylinae Bergroth, 1906 – Australia Aphylus Bergroth, 1906 Neoaphylum Štys & Davidová-Vilímová, 2001 Asopinae Spinola, 1850 Troilus Stål, 1868 Cyrtocorinae Distant, 1880 Ceratozygum Horváth, 1916 Cyphothyrea Horváth, 1916 Cyrtocoris White, 1842 Pseudocyrtocoris Jensen-Haarup, 1926 Discocephalinae Fieber, 1860 Discocephala Laporte, 1832 Ochlerus Spinola, 1837 Edessinae Fieber, 1860

Anisoedessa Nunes & Fernandes, 2019 Brachystethus Laporte, 1833 Doesburgedessa Fernandes, 2010 Edessa (insecto) Fabricius, 1803 Grammedessa Correia & Fernandes, 2016 Lopadusa Stål, 1860 Mediocampus Thomas, 1994 Neopharnus Van Duzee, 1910 Olbia (insecto) Stål, 1862 Pantochlora Stål, 1870 Paraedessa Silva & Fernandes, 2013 Peromatus Amyot & Serville, 1843 Pharnus Stål, 1867 Plagaedessa Almeida & Fernandes, 2018 Platistocoris Rider, 1998 Praepharnus Barber & Bruner, 1932

Pentatominae Leach, 1815 Bathycoelia Amyot & Serville, 1843 Pentatoma Olivier, 1789 Phyllocephalinae Amyot & Serville, 1843 Cressona Dallas, 1851 Megarrhamphus Bergroth, 1891 Phyllocephala Laporte, 1833 Tetroda Amyot & Serville, 1843 Podopinae Amyot & Serville, 1843 Graphosoma Laporte de Castelnau, 1833 Podops Laporte de Castelnau, 1833 Serbaninae (monotípico) Serbana borneensis Distant, 1906 Stirotarsinae (monotípico) Stirotarsus Bergroth, 1911 incertae sedis Antillosciocoris Thomas, 2005 Asopus Burmeister, 1834 Jostenicoris Arnold, 2011

Especies europeas As especies europeas desta familia son:

Acrosternum arabicum Wagner, 1959 Acrosternum heegeri Fieber, 1861 Acrosternum malickyi Josifov & Heiss, 1989 Acrosternum millierei (Mulsant & Rey, 1866) Acrosternum rubescens (Noualhier, 1893) Aelia acuminata (Linnaeus, 1758) Aelia albovittata Fieber, 1868 Aelia angusta Stehlik, 1976 Aelia cognata Fieber, 1868 Aelia cribrosa Fieber, 1868 Aelia furcula Fieber, 1868 Aelia germari Kuster, 1852 Aelia klugii Hahn, 1833 Aelia notata Rey, 1887 Aelia rostrata Boheman, 1852 Aelia sibirica Reuter, 1884 Aelia virgata (Herrich-Schäffer, 1841) Ancyrosoma leucogrammes (Gmelin, 1790) Andrallus spinidens (Fabricius, 1787) Antheminia absinthii (Wagner, 1952) Antheminia aliena (Reuter, 1891) Antheminia lunulata (Goeze, 1778) Antheminia pusio (Kolenati, 1846) Antheminia varicornis (Jakovlev, 1874) Apodiphus amygdali (Germar, 1817) Arma custos (Fabricius, 1794) Arma insperata Horvath, 1899 Asaroticus solskyi Jakovlev, 1873 Bagrada abeillei Puton, 1881 Bagrada confusa Horvath, 1936 Bagrada elegans Puton, 1873 Bagrada funerea Horvath, 1901 Bagrada hilaris (Burmeister, 1835) Bagrada stolida (Herrich-Schäffer, 1839) Bagrada turcica Horvath, 1936 Brachynema cinctum (Fabricius, 1775) Brachynema germarii (Kolenati, 1846) Brachynema purpureomarginatum (Rambur, 1839) Capnoda batesoni Jakovlev, 1889 Carpocoris coreanus Distant, 1899 Carpocoris fuscispinus (Boheman, 1850) Carpocoris melanocerus (Mulsant & Rey, 1852) Carpocoris pudicus (Poda, 1761) Carpocoris purpureipennis (De Geer, 1773) Chlorochroa juniperina (Linnaeus, 1758) Chlorochroa pinicola (Mulsant & Rey, 1852) Chlorochroa reuteriana (Kirkaldy, 1909) Chroantha ornatula (Herrich-Schäffer, 1842) Codophila varia (Fabricius, 1787) Crypsinus angustatus (Baerensprung, 1859) Derula flavoguttata Mulsant & Rey, 1856 Dolycoris baccarum (Linnaeus, 1758) Dolycoris numidicus Horvath, 1908 Dryadocoris apicalis (Herrich-Schäffer, 1842) Dybowskyia reticulata (Dallas, 1851) Dyroderes umbraculatus (Fabricius, 1775) Eudolycoris alluaudi (Noualhier, 1893) Eurydema cyanea (Fieber, 1864) Eurydema dominulus (Scopoli, 1763) Eurydema eckerleini Josifov, 1961 Eurydema fieberi Schummel, 1837 Eurydema gebleri Kolenati, 1846 Eurydema herbacea (Herrich-Schäffer, 1833) Eurydema lundbaldi Lindberg, 1960 Eurydema maracandica Oshanin, 1871 Eurydema nana Fuente, 1971 Eurydema oleracea (Linnaeus, 1758) Eurydema ornata (Linnaeus, 1758) Eurydema rotundicollis (Dohrn, 1860) Eurydema rugulosa (Dohrn, 1860) Eurydema sea Pericart & De la Rosa 2004 Eurydema spectabilis Horvath, 1882 Eurydema ventralis Kolenati, 1846 Eysarcoris aeneus (Scopoli, 1763) Eysarcoris ventralis (Westwood, 1837) Eysarcoris venustissimus (Schrank, 1776) Graphosoma interruptum White, 1839 Graphosoma italicum (Müller, 1766) Graphosoma lineatum (Linnaeus, 1758) Graphosoma melanoxanthum Horvath, 1903 Graphosoma semipunctatum (Fabricius, 1775) Halyomorpha halys (Stål, 1855) Holcogaster fibulata (Germar, 1831) Holcostethus albipes (Fabricius, 1781) Holcostethus evae Ribes, 1988 Holcostethus sphacelatus (Fabricius, 1794) Jalla dumosa (Linnaeus, 1758) Leprosoma inconspicuum Baerensprung, 1859 Leprosoma stali Douglas & Scott, 1868 Leprosoma tuberculatum Jakovlev, 1874 Macrorhaphis acuta Dallas, 1851 Mecidea lindbergi Wagner, 1954 Mecidea pallidissima Jensen-Haarup, 1922 Menaccarus arenicola (Scholz, 1847) Menaccarus deserticola Jakovlev, 1900 Menaccarus dohrnianus (Mulsant & Rey, 1866) Menaccarus turolensis Fuente, 1971 Mustha spinosula (Lefèbvre, 1831) Neostrachia bisignata (Walker, 1867) Neottiglossa bifida (A. Costa, 1847) Neottiglossa flavomarginata (Lucas, 1849) Neottiglossa leporina (Herrich-Schäffer, 1830) Neottiglossa lineolata (Mulsant & Rey, 1852) Neottiglossa pusilla (Gmelin, 1790) Nezara viridula (Linnaeus, 1758) Palomena formosa Vidal, 1940 Palomena prasina (Linnaeus, 1761) Palomena viridissima (Poda, 1761) Pentatoma rufipes (Linnaeus, 1758) Peribalus congenitus Putshkov, 1965 Peribalus inclusus (Dohrn, 1860) Peribalus strictus (Fabricius, 1803) Perillus bioculatus (Fabricius, 1775) Picromerus bidens (Linnaeus, 1758) Picromerus brachypterus Ahmad & Onder, 1990 Picromerus conformis (Herrich-Schäffer, 1841) Picromerus nigridens (Fabricius, 1803) Piezodorus lituratus (Fabricius, 1794) Piezodorus punctipes Puton, 1889 Piezodorus teretipes (Stål, 1865) Pinthaeus sanguinipes (Fabricius, 1781) Podops annulicornis Jakovlev, 1877 Podops calligerus Horvath, 1887 Podops curvidens Costa, 1843 Podops dilatatus Puton, 1873 Podops inunctus (Fabricius, 1775) Podops rectidens Horvath, 1883 Putonia torrida Stål, 1872 Rhacognathus punctatus (Linnaeus, 1758) Rhaphigaster nebulosa (Poda, 1761) Rubiconia intermedia (Wolff, 1811) Schyzops aegyptiaca (Lefèbvre, 1831) Sciocoris angularis Puton, 1889 Sciocoris angusticollis Puton, 1895 Sciocoris conspurcatus Klug, 1845 Sciocoris convexiusculus Puton, 1874 Sciocoris cursitans (Fabricius, 1794) Sciocoris deltocephalus Fieber, 1861 Sciocoris distinctus Fieber, 1851 Sciocoris galiberti Ribaut, 1926 Sciocoris helferi Fieber, 1851 Sciocoris hoberlandti Wagner, 1954 Sciocoris homalonotus Fieber, 1851 Sciocoris luteolus Fieber, 1861 Sciocoris macrocephalus Fieber, 1851 Sciocoris maculatus Fieber, 1851 Sciocoris microphthalmus Flor, 1860 Sciocoris modestus Horvath, 1903 Sciocoris ochraceus Fieber, 1861 Sciocoris orientalis Linnavuori, 1960 Sciocoris pallens Klug, 1845 Sciocoris pentheri Wagner, 1953 Sciocoris pictus Wagner, 1959 Sciocoris sideritidis Wollaston, 1858 Sciocoris sulcatus Fieber, 1851 Sciocoris umbrinus (Wolff, 1804) Sciocoriscanariensis Lindberg, 1953 Scotinophara sicula (A. Costa, 1841) Scotinophara subalpina (Bergroth, 1893) Stagonomus amoenus (Brullé, 1832) Stagonomus bipunctatus (Linnaeus, 1758) Stagonomus devius Seidenstucker, 1965 Stagonomus grenieri (Signoret, 1865) Staria lunata (Hahn, 1835) Stenozygum coloratum (Klug, 1845) Sternodontus binodulus Jakovlev, 1893 Sternodontus obtusus Mulsant & Rey, 1856 Tarisa dimidiatipes Puton, 1874 Tarisa elevata Reuter, 1901 Tarisa flavescens Amyot & Serville, 1843 Tarisa pallescens Jakovlev, 1871 Tarisa salsolae Kerzhner, 1964 Tarisa subspinosa (Germar, 1839) Tholagmus flavolineatus (Fabricius, 1798) Tholagmus strigatus (Herrich-Schäffer, 1835) Trochiscocoris hemipterus (Jakovlev, 1879) Trochiscocoris rotundatus Horvath, 1895 Troilus luridus (Fabricius, 1775) Ventocoris achivus (Horvath, 1889) Ventocoris falcatus (Cyrillus, 1791) Ventocoris fischeri (Herrich-Schäffer, 1851) Ventocoris halophilum (Jakovlev, 1874) Ventocoris modestus (Jakovlev, 1880) Ventocoris philalyssum (Kiritshenko, 1916) Ventocoris ramburi (Horvath, 1908) Ventocoris rusticus (Fabricius, 1781) Ventocoris trigonus (Krynicki, 1871) Vilpianus galii (Wolff, 1802) Zicrona caerulea (Linnaeus, 1758)

Notas

Véxase tamén Ligazóns externas