Tangáxoan Tzíntzicha (do purépecha: Tangajuani Sinsïcha; Tangajuani, home que edifica fortalezas; Sinsïcha, o dos bos dentes) ou Tangáxoan II, finado o 14 de febreiro de 1530, foi o derradeiro irecha do Imperio Purépecha, gobernando de 1520 a 1530. Foi bautizado como Francisco cando o seu reino asinou un tratado de paz con Hernán Cortés. Foi executado na fogueira por Nuño Beltrán de Guzmán o 14 de febreiro de 1530.
Traxectoria En 1521, Tangáxoan Tzíntzicha herdou o posto do seu pai Zuangua, quen morreu de varíola. Emprendeu unha campaña en contra das vilas de Autlán e Sayula, coñecida como guerra do Salitre, pero non puido vencer ás vilas confederadas e aliados, as cales estaban ao mando de Capaya ou Copatzin, señor de Autlán.Anónimo (circa 1540) Relación de Michoacán, Tercera parte, texto en la web arteHistoria Xunta de Castela e León, consultado o 2 de febreiro de 2009
Tocou a este personaxe enfrontar a chegada dos españois liderados por Cristóbal de Olid, ante os que se rendeu en 1522, para desta maneira, evitar unha derrota como a sufrida polos mexicas en Tenochtitlán. Cómpre sinalar que existe unha historia referente a uns emisarios procedentes da propia Tenochtitlán, na que se relata que a pesar das súplicas que lle fixeron non só non se compadeceu da sorte dos seus odiados inimigos, senón que inclusive mandou sacrificar os emisarios tenochctas, deixando a cidade nunha postura xa de seu insostenible.
Os purépechas xuraron obediencia á Coroa española e selaron un pacto de paz.López de Gómara, Francisco (1552) Historia de la conquista de México texto en la web arteHistoria Xunta de Castela e León, consultado o 2 de febreiro de 2009 Tangáxoan foi bautizado co nome de Francisco, e permitíuselle manter o seu trono, levando a unha curiosa situación pola cal o Imperio Purépecha continuou existindo como estado vasalo integrante do Imperio Español e cunha grande autonomía interna. Porén, en 1529 Nuño de Guzmán acusou a Tangáxoan de manter ocultamente a súa antiga relixión, de alentar a desobediencia e de dar morte a certo número de españois; despois de sometelo a un xuízo, foi arrastrado amarrado a un cabalo, e foi condenado a morrer na fogueira.Sámano, Juan de (1531) Relación de la conquista de los teúles chichimecas que dio Juan de Sámano (1858-1866) Joaquín García Icazbalceta Colección de documentos para la historia de México, texto en línea Cervantes Virtual Este acto provocou o levantamento do pobo purépecha e, de acordo coa lenda, a súa filla Eréndira Ikikunari converteuse na lideresa durante o tempo que durou a rebelión.
Despois da súa morte pasaron os anos e o oidor real Vasco de Quiroga levou a cabo unha gradual recuperación do territorio tras os saqueos e devastación perpetrados por Guzmán. Tras 13 anos dunha rexencia compartida entre o nobre Pedro Panza Cuinierángari, anterior ministro do irecha, e frei Quiroga, foi restaurado o goberno dinástico en terras michoacanas, mediante a sucesión dos seus dous fillos lexítimos sobreviventes: Francisco Tariácuri, de 1543 a 1545, e o seu outro fillo de menor idade Antonio Huitziméngari de 1545 a 1562. Tras a morte do segundo, acabou o goberno dinástico dos Uacúsecha sobre a totalidade de Michoacán, aínda que os descendentes do segundo continuaron gobernando o cacicado de Pátzcuaro até finais do período do vicerreinado.
En tempos modernos, erixiuse unha estatua que representa a Tangáxoan no Libramiento de Pátzcuaro, saída a Morelia. É obra do escultor Guillermo Ruiz (1938).
Primeiro castigo por sodomía Tangáxoan Tzíntzicha foi tamén acusado polo delito de sodomía ao ter relacións sexuais con outros homes baixo o novo réxime da Nova España. Francisco de Villegas, nunha encomenda a Uruapan, acusouno o 26 de xaneiro de 1620 por cometer sodomía durante un longo período de tempo.
De feito, ao realizarse o xuízo político, descubriuse que previamente Pedro Sánchez Farfán, visitador da provincia de Michoacán, xa o denunciou dez anos atrás.
Crese que non foi condenado anteriormente polo seu alto status social, pero ao entrar en conflito político con Nuño de Guzmán, a acusación volveu con máis peso, considerándoo perverso. Por todos os seus crimes foi condenado a morrer por garrote, estrangulación e queimado até as cinzas o 14 de febreiro de 1530.
Esta primeira condena permite entender a forma en que se vivía a homosexualidade no mundo prehispánico e o seu encontro coa cosmovisión europea. Ademais é considerado o primeiro caso coñecido de castigo por sodomía dentro da xustiza novohispana, conformando o inicio formal da homofobia en México.Armando M. Escobar Olmedo, Proceso, tormento y muerte del Cazonci, último Gran Señor de los Tarascos, por Nuño de Guzmán, 1530 (Cidade de México, 1997), 40.
Notas
Véxase tamén
Bibliografía Anónimo Relación de Michoacán" cap. XXII a XXIX edición de Leoncio Cabrero Fernández, colección Crónicas de América, ed. Dastin, ISBN 84-492-0371-6 texto en la web arteHistoria, Xunta de Castela e León López de Gómara, Francisco (1552) Historia de la conquista de México cap.CXLVIII "Como Cazoncin, rey de Mechuacan, se dio a Cortés" ed. Porrúa, ISBN 970-07-7021-4 texto en la web arteHistoria, Xunta de Castela e León García Icazbalceta, Joaquín Colección de documentos para la historia de México, "Fragmentos de una historia de Nueva Galicia" y "Relaciones anónimas de las jornadas de Nuño de Guzmán en Nueva Galicia" textos en línea Cervantes virtual
Categoría:Pobo purépecha Categoría:Nados en ano descoñecido Categoría:Executados na fogueira Categoría:Finados en 1530