Русија постојано била критикувана од меѓународните организации и независните домашни медиуми за кршење на човековите права. Некои од најчесто цитираните прекршувања вклучуваат смртни случаи во притвор, системска и широко распространета употреба на тортура од страна на безбедносните сили и затворските чувари,, постоењето на ритуали за измачување во руската армија - познато како „дедовштина“, како и преовладувачките прекршувања на правата на децата, случаите на насилство и предрасуди против етничките малцинства, и целните убиства на новинари (As of 9 July 2009).
Како држава наследничка на Советскиот Сојуз, Руската Федерација ги почитува истите договори за човекови права кои биле потпишани и ратификувани од нејзиниот претходник, како што се меѓународните договори за граѓански и политички права, како и за економските, социјалните и културните права.Ratified, respectively, in 1973 and 1975 by the USSR. Although a Soviet lawyer helped to draft the UN's Universal Declaration of Human Rights (198), the Communist bloc abstained as a whole from that voluntary affirmation, see . Во доцните 1990-ти, Русија, исто така, ја ратификувла Европската конвенција за човекови права (со резерва), а од 1998 година ж Европскиот суд за човекови права во Стразбур станал последен апелационен суд за руските граѓани од нивниот национален систем на правда. Според Поглавје 1, член 15 од Уставот од 1993 година, овие отелотворувања на меѓународното право имаат приоритет над националното федерално законодавство. Уставот на Руската Федерација не треба да се меша со нејзиното национално законодавство.
Како поранешен член на Советот на Европа и потписник на Европската конвенција за човекови права, Русија имала меѓународни обврски поврзани со прашањето за човековите права.Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms. CoE.int. Retrieved on 25 September 2015. Во воведот на извештајот за ситуацијата во Русија од 2004 година, комесарот за човекови права на Советот на Европа ги истакнал „неоспорните големи промени од распадот на Советскиот Сојуз“.
Сепак, почнувајќи од вториот претседателски мандат на Владимир Путин (2004–2008), имало сè поголеми извештаи за кршење на човековите права. По изборите за Државната дума во 2011 година и последователното враќање на Путин на претседателската функција во пролетта 2012 година, имало законодавен напад врз многу меѓународни и уставни права, на пр. член 20 (Слобода на собирање и здружување) од Универзалната декларација за човекови права, која е отелотворена во членовите 319 од Рускиот устав (39 од 30). Во декември 2015 година, бил донесен закон кој му дава овластување на Уставниот суд на Русија да ја утврди извршноста или непочитувањето на резолуциите на меѓувладините тела, како што е Европскиот суд за човекови права. Од 16 март 2022 година, Русија повеќе не е земја членка на Советот на Европа. Позадина
Човековите права биле строго ограничени во Советскиот Сојуз. Од 1927 до 1953 година, земјата била управувана под тоталитарен режим, а до 1990 година, исто така, била управуван како еднопартиска држава. Владата вообичаено успевала да ја замолкне слободата на говорот и употребувала остри мерки против сите неистомисленици. Ниту една независна политичка организација, вклучувајќи ги синдикатите, приватните бизниси, црквите и спротивставените политички партии, не биле толерирани. Движењето на граѓаните било строго контролирано и во земјата и на меѓународно ниво, а правата на приватна сопственост биле многу ограничени.
Во пракса, советската влада значително ограничила голем дел од принципите на владеењето на правото, граѓанските слободи, правната заштита и правата на сопственост, сметајќи ги како претставници на „буржоаскиот морал“, според советскиот правен мислител Андреј Вишински. И покрај официјалното потпишување на договори за човекови права, како што е Меѓународниот пакт за граѓански и политички права во 1973 година, овие документи биле главно непознати и недостапни за луѓето кои живеат под комунистичка власт. Понатаму, комунистичките власти покажале малку почит за овие обврски. Активистите за човекови права во Советскиот Сојуз постојано се соочувале со малтретирање, потиснување и апсење.
Претседателството на Путин Оценки За време на првиот мандат на Путин како претседател (2000–2004), Фридом Хаус ја оценил Русија како „делумно слободна“ со слаби оценки од 4 и за политичките права и за граѓанските слободи (1 е најслободна, а 7 најмалку слободна). Во периодот од 2005 до 2008 година, Фридом хаус ја оценила Русија како „неслободна“ со оценки од 6 за политички права и 5 за граѓански слободи според нејзините извештаи „Слобода во светот“.Freedom in the World: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties. Retrieved on 11 July 2009.
Во 2006 година, Економист објавил рејтинг за демократија, со кој Русија се нашла на 102-то место меѓу 167 земји и ја дефинирала како „хибриден режим со тренд кон ограничување на медиумите и другите граѓански слободи“.
Според извештајот на Human Rights Watch за 2016 година, состојбата со човековите права во Руската Федерација продолжува да се влошува.
До 2016 година, четири години од третиот мандат на Путин како претседател, Руската Федерација дополнително потонала на рејтингот на Фридом Хаус:
Кремљ продолжи со репресијата врз граѓанското општество, засилувајќи го притисокот врз домашните невладини организации (НВО) и означувајќи го Националната фондација за демократија со седиште во САД и двете групи поддржани од милијардерот филантроп Џорџ Сорос како „непожелни организации“. Режимот, исто така, ја засили својата цврста контрола врз медиумите, заситувајќи го информативниот пејзаж со националистичка пропаганда, истовремено потиснувајќи ги најпопуларните алтернативни гласови.
Наводно, во 2019 година, со постојаните напори на Франција и Германија да ја спасат Москва од протерување од европската организација за човекови права, Русија може да го задржи своето место доколку продолжи со плаќањето членарина.
Преглед на прашања Меѓународните набљудувачи и домашните набљудувачи навеле бројни, често длабоко вкоренети проблеми во земјата и, со нивното застапување, граѓаните упатиле поплава од жалби до Европскиот суд за човекови права од 1998 година. До 1 јуни 2007 година, 22,5% од нејзините нерешени случаи биле жалби против Руската Федерација од нејзините граѓани. Оваа пропорција постојано се зголемувала од 2002 година, бидејќи во 2006 година имало 151 прифатливи барања против Русија (од 1.634 за сите земји), додека во 2005 година биле 110 (од 1.036), во 2004 година биле 64 (од 830), во 2003 година биле 15 (од 753) и во 2002 година биле 12 (од 578).
Чеченија претставувала посебен проблем и за време на Втората чеченска војна, која траела од септември 1999 до 2005 година, каде се случувале бројни случаи на присилно исчезнување на цивили. Според омбудсманот на Чеченската Република, Нурди Нухажиев, најкомплексниот и најболниот проблем од март 2007 година бил да се пронајдат над 2.700 киднапирани и насилно задржани граѓани; анализата на поплаките на граѓаните на Чеченија покажува дека социјалните проблеми се почесто доаѓале на преден план; Две години претходно, изјавил тој, жалбите најмногу се однесувале на повреди на правото на живот.
НВО Федералниот закон од 10 јануари 2006 година ги променил правилата кои влијаат на регистрацијата и работата на невладините организации (НВО) во Русија. Russian language version. Друштвото за руско-чеченско пријателство, меѓу другите, било затворено. Деталниот извештај на Олга Гнежилова покажал дека малите, вистински волонтерски организации биле несразмерно погодени од барањата на новите процедури, но поголемите невладини организации со значителни финансиски средства не биле погодени.Bumble, bumble, bumble, Human Rights House, Voronezh, 2006.
По реизборот на Путин во мај 2012 година за трет мандат како претседател, бил усвоен нов Федерален закон, со кој се барало од сите невладини организации кои добиваат странско финансирање и „се ангажирани во политички активности“ да се регистрираат како „странски агенти“ во Министерството за правда на РФ. До септември 2016 година, 144 невладини организации биле наведени во Регистарот, вклучително и многу од најстарите, најпознатите и најпочитуваните организации, како на меѓународно, така и на домашно ниво. Владата може да ги означи невладините организации како „непожелни“ да ги казни и затвори. Членовите на „непожелни организации“ можат да бидат казнети и затворени.
Атентати
Најдлабоката загриженост била резервирана за периодичните нерасчистени атентати на водечки опозициски политичари, пратеници, новинари и критичари на власта, дома, а понекогаш и во странство. Според извештајот на BuzzFeed News во 2017 година, сегашни и поранешни разузнавачи на САД и Велика Британија изјавиле за медиумот дека веруваат дека руските атентатори, веројатно по наредба на владата, би можеле да бидат поврзани со 14 смртни случаи на британска територија, кои полицијата ги отфрли како несомнителни.
Во 1998 година, застапничката за човекови права Галина Старовоитова била застрелана во Санкт Петербург на влезот од нејзиниот стан. Во 2003 година, Јуриј Штекочихин мистериозно починал од болест, предизвикувајќи расправи за неговата смрт, како што е труење.. Во 2003 година бил застрелан либералниот политичар Сергеј Јушенков. Во 2006 година Александар Литвиненко бил отруен со полониум и починал. Британската истрага заклучила дека претседателот Путин „веројатно“ го одобрил неговото убиство. Во 2006 година, истражувачката новинарка Ана Политковскаја била застрелана. Во 2009 година, застапникот за човекови права Станислав Маркелов и новинарката Анастасија Бабурова биле застрелани во Москва. Во 2015 година, опозицискиот политичар Борис Немцов бил застрелан во близина на Кремљ. Во 2017 година, новинарот Николај Андрушченко бил претепан до смрт.
Политички затвореници
Бројките кои сигурно се сметаат за политички затвореници драстично се зголемиле во последните години. Во мај 2016 година, Меморијалниот центар за човекови права го ставил вкупниот број на 89. До мај 2017 година, Меморијалниот центар сметал дека има најмалку 117 политички затвореници (66 обвинети дека припаѓаат на муслиманската организација Хизб ут-Тахрир ал-Ислами, која е забранета во Русија од 2010 година). Меѓу овие затвореници е и бранителот на човековите права Емир-Усеин Куку од Крим, кој бил обвинет за припадност на Хизб ут-Тахрир, иако тој негирал каква било вмешаност во оваа организација. Амнести интернешенал повикал на негово итно ослободување.
Во различни времиња меѓу затворениците имало бранители на човекови права, новинари како Михаил Трепашкин и научници како Валентин Данилов Од 2007 година, лабаво формулирани закони против „екстремизмот“ или „тероризмот“ се користат за затворање на често млади активисти кои протестирале за поддршка на слободата на собирање, против наводното масовно фалсификување на изборите во 2011 година и, од 2014 година, против окупацијата на Крим и судирот на во источните делови на Украина и на воениот судир во Украина. Политичките затвореници често се подложени на тортура во затворите и казнените заводи.
На 10 мај 2014 година, украинскиот режисер Олег Сенцов бил уапсен во Симферопол, Крим. Тој бил одведен во Русија, каде што бил осуден на 20 години затвор за наводни терористички активности. Амнести интернешнал го смета судењето неправедно и повикал на ослободување на Сенцов. Хјуман рајтс воч го опишал судењето како политичко судење и повикува на ослободување на режисерот. На 7 септември 2019 година Сенцов бил ослободен во размена на затвореници.
Во мај 2018 година, Сервер Мустафаев, основачот и координаторот на движењето за човекови права Кримската солидарност бил затворен од руските власти и обвинет за „членство во терористичка организација“. Амнести интернешнал и Фронт Лајн Дефендерс побарале негово итно ослободување.
Постоело случаи на напади врз демонстранти организирани од локалните власти..