Староанглиската книжевност — поезија (алитеративни стихови) и проза напишани на староанглиски јазик во рана средновековна Англија, од 7 век до децениите по норманското освојување во 1066 година, период познат како англосаксонска Англија. Делото „Кедмоновата химна“ од 7 век често се смета за најстарата зачувана поема на англиски јазик, бидејќи се појавува во копија од текстот на Беде од 8 век насловен „Црковната историја на англискиот народ“. Поезијата напишана во средината на 12 век била дел од последно постнорманско книжевно творештво на староанглиски јазик. Придржувањето кон граматичките правила на староанглискиот јазик било во голема мера недоследно во делата од 12 век, а до 13 век граматиката и синтаксата на староанглискиот јазик целосно дегенерирале, отстапувајќи место на многу поголемиот корпус на книжевност на средноанглискиот јазик.

Во опаѓачки редослед во однос на количина, староанглиската книжевност се состоела од: проповеди и житија на светци; библиски преводи; преведени латински дела на раните црковни отци; хроники и дела од наративна историја; закони, тестаменти и други правни дела; практични дела за граматика, медицина и географија; и поезија. Вкупно, постојат над 400 зачувани ракописи од тој период, од кои околу 189 се сметаат за значајни. Покрај тоа, дел од староанглискиот текст бил зачуван на камени конструкции и украсни предмети.

Поемата „Беовулф“, која често го започнува традиционалниот канон на англиската книжевност, е најпознатото дело на староанглиската книжевност. Англосаксонската хроника се покажала како значајна за историското проучување, бидејќи ја зачувала хронологијата на раната англиска историја.

Покрај староанглиската книжевност, англо-латинските дела претставуваат значителен дел од книжевноста од раниот среден век во Англија.

Постоечки ракописи мини|Хрониката на Питерборо, во ракопис од околу 1150 година, е една од главните извори на Англосаксонската хроника; на сликата е прикажана почетната страница. Од англосаксонскиот период биле зачувани над 400 ракописи, од кои повеќето биле напишани во периодот од 9 до 11 век. Имало значителни загуби на ракописи како резултат на распуштањето на манастирите во 16 век.

Старите англиски ракописи биле високо ценети од колекционерите уште од 16 век, и поради нивната историска вредност и поради нивната естетска убавина со нивните рамномерно распоредени букви и декоративни елементи.

Палеографија и кодикологија Биле зачувани ракописи напишани и на латински и на народен јазик. Раните англосаксонски текстови користеле стилови на писма позајмени од ирските мисионери, меѓу кои биле и островскиот полуунцијал (кој се користел за важни латински текстови) и островскиот минускул (кој се користел и за латински и за народен јазик). Во 10 век, каролинската минускула била усвоена за латинскиот јазик; сепак, островската минускула продолжила да се користи за староанглиски текстови. Потоа, таа била сè повеќе под влијание на каролинската минускула, иако задржувала одредени карактеристични островски форми на букви.

Раните англиски ракописи често содржеле подоцнежни забелешки на маргините на текстовите; реткост е да се најде целосно неанониран ракопис. Тие вклучуваат корекции, измени и проширувања на главниот текст, како и коментари за него, па дури и неповрзани текстови. Поголемиот дел од овие забелешки се чини дека датираат од 13 век и подоцна.

Скрипторија Седум големи скрипториуми произвеле добар дел од староанглиските ракописи: Винчестер; Ексетер; Вустер; Абингдон; Дарам; и две куќи во Кентербери, Христовата црква и опатијата Свети Августин.

Дијалекти Регионалните дијалекти вклучуваат северумбриски, мерсиски, кентски и западносаксонски, што довело до шпекулации дека голем дел од поезијата веројатно била подоцна преведена на западносаксонски. Пример за доминацијата на западносаксонскиот дијалект се две повелби, од колекциите на Стоу и Британскиот музеј, кои ги наведуваат донациите за земјиште во Кент и Мерсија, но сепак биле напишани на западносаксонскиот дијалект од тој период.

Поетски кодекси Постојат четири главни поетски ракописи:

Ракописот на Јуниус, познат и како Кедмонски ракопис, е илустрирана збирка песни за библиски наративи. Се чува в Бодлијанската библиотека, со ознака на полиците MS. Јуниус 11. „Ексетерската книга“ е антологија што ги обединува загатките и подолгите текстови. Се чува во библиотеката на катедралата во Ексетер откако била донирана во 11 век од страна на епископот Леофрик, а на полиците има ознака „Декан на Ексетер и ракопис на поглавје 3501“. Верчелиската книга содржи и поезија и проза; не е познато како се нашла во Верчели. Ноелскиот кодекс (Британска библиотека Котон Вителиус А. xv), понекогаш наречен Беовулфски ракопис, содржи проза и поезија, обично обработувајќи монструозни теми, вклучувајќи го и Беовулф.

Поезија мини|На оваа илустрација од страница 46 од Кедмонскиот (или Јуниушки) ракопис прикажан е ангел како ги чува портите на рајот.

Форма и стил Најкарактеристично за староанглиската поезија бил нејзиниот алитеративен стиховски стил.

Англо-латинската поетска традиција во раната средновековна Англија била придружена со дискурси за латинската прозодија, кои биле „правила“ или насоки за писателите. Правилата на староанглиската поезија се разбираат само преку современа анализа на постојните текстови.

Првата широко прифатена теорија ја конструирал Едуард Сиверс (1893), кој разликувал пет различни алитеративни обрасци. Неговиот систем на алитеративни стихови се базирал на акцент, алитерација, количина на самогласки и обрасци на слоговна акцентација. Се состои од пет пермутации на основна шема на стихови; кој било од петте типа може да се користи во кој било стих. Системот бил наследен од и постои во една или друга форма во сите постари германски јазици.

Предложени биле и алтернативни теории, како што е теоријата на Џон Ц. Поуп (1942), која користи музичка нотација за следење на стиховите. Џ. Р. Р. Толкин опишал и илустрирал многу од карактеристиките на староанглиската поезија во својот есеј од 1940 година „За преведувањето на „Беовулф".

Алитерација и асонанса Староанглиската поезија алитерирала, што значи дека звукот се повторува низ целиот стих, генерално земен од првиот слог на првиот нагласен збор во стихот. Алитерацијата се базира на звук, а не на буква. На пример, во првиот стих од „Скитникот “, „Oft him anhaga are gebideð“, „Oft the loner finds grace for him“, „o“ од „oft“ и „a“ во „anhaga“ и „are“ сите алитерираат. Префиксите, како што се „ge-“ секогаш се ненагласени и затоа не се дел од алитеративните обрасци, додека групите согласки, на пример „st“ или „sp“ може да алитерираат само со себе, а не со кој било збор што почнува на „s“.

Цезура Староанглиската поезија, како и другите старогермански алитеративни стихови, исто така е вообичаено обележана со цезура или пауза. Покрај тоа што го одредувала темпото на стихот, цезурата исто така го групирала секој стих во два хемистиха.

Метафора Кенинговите биле клучна карактеристика на староанглиската поезија. Кенинг е често формулаична метафорична фраза што опишува едно нешто во однос на друго: на пример, во Беовулф, морето се нарекува пат на китовите. Друг пример за кенинг во „Скитникот“ е упатувањето на битката како „бура од копја“.

Староанглиската поезија била обележана со релативната реткост на споредбите. Беовулф содржи најмногу пет споредби, а тие се од пократката варијанта.

Варијација Староанглискиот поет особено сакал да го опишува истото лице или предмет со различни фрази (често апозитиви) што укажувале на различни квалитети на тоа лице или предмет. На пример, поетот од Беовулф во три и пол реда се осврнува на данскиот крал како „господар на Данците“ (мислејќи на народот воопшто), „крал на Скилдинзите“ (името на специфичното данско племе), „давач на прстени“ (една од функциите на кралот е да дели богатство) и „познат поглавар“. Ваквата варијација, на која современиот читател (кој сака вербална прецизност) не е навикнат, често претставува тешкотија во создавањето читлив превод.

Литоти Литота е форма на драматично потценување што ја користи авторот за ироничен ефект.

Усна традиција Иако целата постоечка староанглиска поезија била напишана и писмена, многу научници предлагаат дека староанглиската поезија била усен занает кој се изведувал со скоп и бил придружен со харфа.

Хипотезите на Милман Пари и Алберт Лорд за Хомеровото прашање почнале да се применуваат (од Пари и Лорд, но и од Франсис Магун) на стихови напишани на староанглиски јазик. Според теоријата, одредени карактеристики на барем дел од поезијата можат да се објаснат со поставување на усно-формулаичен состав. Додека староанглиската епска поезија може да има одредена сличност со старогрчките епови како што се „Илијада“ и „Одисеја“, прашањето дали и како англосаксонската поезија била пренесувана преку усна традиција останува предмет на дебата, а прашањето за која било одредена песна веројатно нема да биде одговорено со совршена сигурност.

Пари и Лорд веќе ја демонстрирале густината на метричките формули во старогрчкиот јазик и ја забележале истата карактеристика во староанглискиот алитеративен стих:Hroþgar maþelode helm Scildinga ("Hrothgar spoke, protector of the Scildings") Beoƿulf maþelode bearn Ecgþeoƿes ("Beowulf spoke, son of Ecgtheow")Покрај вербалните формули, било забележано дека многу слични теми се појавуваат меѓу различните дела од англосаксонската книжевност. Теоријата сугерира причина за ова: поезијата била составена од формули и теми од заеднички фонд за поетската професија, како и книжевни пасуси составени од индивидуални уметници во посовремена смисла. Лари Бенсон го вовел концептот на „пишана формула“ за да го опише статусот на дел од англосаксонската поезија која, иако е демонстративно напишана, содржи докази за усни влијанија, вклучително и големо потпирање на формули и теми. Чести усно-формулирани теми во староанглиската поезија вклучуваат „Ѕверови од битката“ и „Крипа на смртта“. Првата, на пример, се карактеризира со споменување на гаврани, орли и волци што претходат на особено насилни прикази на битка. Меѓу најтемелно документираните теми е „Херојот на плажата“. Д. К. Краун прв ја предложил оваа тема, дефинирана со четири карактеристики:

Херој на плажа. Придружни „Задржувачи“. Трепкачка светлина. Завршување или започнување на патување.

Еден пример што Краун го наведува во својата статија е оној на крајот од борбата на Беовулф со чудовиштата за време на неговиот натпревар по пливање со Брека.

Краун се повикал на примери за темата во дванаесет староанглиски текстови, вклучувајќи едно појавување во Беовулф. Исто така, била забележана и во други дела од германско потекло, средноанглиска поезија, па дури и во исландска прозна сага. Џон Ричардсон сметал дека шемата е толку општа што се однесува на практично секој лик во одреден момент од наративот и ја сметал за пример на „прагната“ карактеристика на мономитот „Патувањето на херојот“ на Џозеф Кемпбел. Џ. А. Дејн, во една статија (окарактеризирана од Фоли како „полемики без строгост“) изјавил дека појавувањето на темата во старогрчката поезија, т.е. традиција без позната врска со германската, ја поништува идејата за „автономна тема во багажот на усниот поет“. Одговорот на Фоли бил дека Дејн погрешно ја разбрал природата на усната традиција и дека всушност појавувањето на темата во други култури покажува дека таа е традиционална форма.

Поети Повеќето староанглиски песни биле запишани без автори, а многу малку имиња се познати со сигурност; главните три се Кедмон, Алдхелм и Киневулф.

Беде Често се смета дека Беде е авторот на песна од пет стиха насловена како „Песната на смртта на Беде“, поради нејзиното појавување во писмо по повод неговата смрт од Катберт. Оваа песна постои во нортумбриска и подоцнежна верзија.

Кедмон