Лето () — божица на детството во старогрчката митологија и религија, ќерка на титаните Коеј и Феба, сестра на Астерија и мајка на Аполон и Артемида.
Во олимпискиот модел, кралот на боговите Зевс е татко на нејзините близнаци, Аполон и Артемида, кои Лето ги зачнала откако нејзината скриена убавина случајно го привлекла вниманието на Зевс. За време на нејзината бременост, Лето барала место каде што може да ги роди Аполон и Артемида, бидејќи Хера, жената на Зевс, во својата љубомора, им наредила на сите земји да ја избегнуваат и да ѝ го одземат засолништето. Хера е исто така таа што ги испратила монструозните змии Питон и гигантот Титиј против Лето за да ја прогонуваат и да ѝ наштетат. Лето на крајот пронашла остров, Делос, кој не бил споен со копното ниту поврзан со океанското дно, па затоа не се сметал за копно или остров и таа можела да роди. Во некои приказни, Хера дополнително ја мачела Лето со одложување на нејзиното породување, оставајќи ја Лето во агонија со денови пред да може да ги породи близнаците, кои потоа ги убивале нејзините напаѓачи.
Освен митот за раѓањето на Аполон и Артемида, Лето се појавува и во други значајни митови, обично каде што ги казнува смртниците за нивната дрскост кон неа. Откако некои ликиски селани ја спречиле неа и нејзините бебиња да пијат од фонтана, Лето ги претворила сите во жаби што живеат во фонтаната. Кога Ниоба се фалела дека е подобра мајка од Лето затоа што родила поголем број деца од божицата и се потсмевала на изгледот на нејзините близнаци, Лето потоа ги замолила своите деца да ја одмаздат, а тие одговараат со тоа што ги стрелаат сите синови и ќерки на Ниоба како казна.
Обично, Лето се наоѓа на Олимп меѓу другите богови, откако го добила своето место до Зевс, или ги придружувала и им помагала на своите деца во нивните разни потфати. Таа обично била обожавана заедно со своите деца, особено на светиот остров Делос, како куротрофно божество, божица на мајчинството; во Ликија таа била мајка-божица мајка.
Во римската митологија, римскиот еквивалент на Лето е Латона, латинизација на нејзиното име, под влијание на етрурското Летун.
Етимологија мини|Релјеф од 2 век, на кој е претставена свадбата на Зевс и Лето, Музеј Хиераполис. „Лето“ е атички грчки поим; на дорски грчки дијалект, кој се зборувал во Спарта и околните области, нејзиното име се пишувало како Лато со алфа наместо тоа ().
Постојат неколку објаснувања за потеклото на божицата и значењето на нејзиното име. Постарите извори сметаат дека името е поврзано со грчкиот збор lḗthē (лета, заборав) и лотос (овошјето што носи заборав кај оние што го јадат). Според тоа, би значело „скриената“.
Во изворите од 20 век Лето традиционално е изведено од ликискиот збор лада, „жена“, бидејќи нејзиниот најран култ бил центриран во Ликија. Ликискиот збор лада може да биде и потеклото на грчкото име Леда. Други научници (Кретшмер, Бете, Шантрејн и Бикес) сугерираат предгрчко потекло.
Во микенскиот грчки јазик нејзиното име е потврдено преку формата Латиос, што значи „син на Лето“ или „роднина на Лето“ (Линеарно Б: , ra-ti-jo), и Лато (Линеарно Б: , ra-to).
Потекло Лето била идентификувана од 4 век па наваму како главна местна мајка божица на анадолска Ликија, како што регионот станал хеленизиран. Во грчките натписи, децата на Лето се нарекуваат „национални богови“ на земјата. Нејзиното светилиште, Летон во близина на Ксантос, претходело на хеленското влијание во регионот, меѓутоа, ја обединувало ликиската конфедерација на градови-држави. Хелените од Кос, исто така, ја сметале Лето за своја. Друго светилиште, поскоро идентификувано, било во Оеноанда на север од Ликија.Alan Hall, "A Sanctuary of Leto at Oenoanda" Anatolian Studies 27 (1977) pp. 193–197. Имало уште еден Летон во Делос.
Лето е исклучителна меѓу божествените љубовници на Зевс бидејќи е единствената која била мачена од Хера, која инаку го насочува својот гнев единствено кон смртни жени и нимфи, но не и кон божици, со што се третирала повеќе како смртни жени отколку како божествени суштества во митологијата. Зевс имал разни афери со божици како Метида, Деметра, Диона, Маја, Персефона, Темида, Мнемозина, Селена, Немезида и други, кои никогаш не биле повредени од Хера; единствениот исклучок (освен Лето) се наоѓа во Суда, доцновизантиски лексикон кој ја раскажува приказната за Хера како го проколнува стомакот на бремена Афродита, што довело до раѓањето на Пријап.
Покрај тоа, проблематичното породување на Лето има сличност со она на Алкмена, бидејќи двете претрпеле болни, продолжени породувања поради тоа што Хера не ѝ дозволила на Илитија, божицата на породувањето, да им помогне, а двете приказни се тематски поврзани и со митот за Семела и нејзиниот син Дионис, друга приказна за смртна жена која родила важен син за Зевс и била казнета од Хера за тоа. Сепак, во исто време, хесиодовата традиција ја прави ќерка на двајца Титани, постари богови, и една од првите седум жени на Зевс. Необичната митологија на Лето довела до сугестии дека таа може да биде составен дел од две фигури, бесмртна божица која ја родила Артемида и смртна жена која го родила Аполон.
Семејство и особини десно|мини|Статуа на Лето во палатата Јелагин, Санкт Петербург. Лето е ќерка на титаните Феба и Коеј. Лето понекогаш се нарекува и ќерка на Коеј без наведена мајка. Се смета дека островот Кос, во југоисточниот дел на Егејското Море, е нејзино родно место. Сепак, Диодор Сицилиски јасно наведува дека Лето е родена во Хипербореја, а не во Кос.
Нејзината сестра е Астерија, која, од страна на титанката Перс, е мајка на Хеката. Двете сестри го освоиле срцето на Зевс; најпрвин Лето, а потоа Астерија, која го привлекла неговото внимание откако Лето веќе била бремена со своите близнаци. За разлика од Лето, Астерија не му возвратила на љубовта и побегнала од неговите додворувања преобразувајќи се во птица, а потоа и во талкачки остров, подоцна преименуван во Делос.
Во хомеровите текстови, Лето е прикажана како стои до Зевс во отсуство на Хера речиси на начин на мажена сопруга, а не само една љубовница меѓу останатите.
Хесиод ја опишува Лето како „секогаш блага, љубезна кон луѓето и кон бесмртните богови, блага од самиот почеток“, најнежната божица на целиот Олимп. Платон, исто така, се осврнал на нежноста на Лето кога се обидел етимолошки да го поврзе нејзиното име со зборот ἐθελήμονα („спремна“, т.е. да им помогне на оние кои бараат нејзина помош), како и λεῖον („блага“). Веднаш до Деметра, Лето била најславната мајка на античкиот свет.
Хесиод ја опишал Лето како „облечена во темна облека“, а Орфичката химна 35 за Лето ја опишува како „облечена со темен превез“ и „божица која родила близнаци“ (θεός διδυμάτοκος). Во Хомеровата химна за Аполон, таа е опишана како златнокоса.
Митологија
Раѓањето на Артемида и Аполон мини|Лето со нејзините деца, од Вилијам Хенри Рајнхарт
Рани случувања Хесиод ја смета за шеста од седумте жени на Зевс, кои му родиле деца пред неговиот брак со Хера, меѓутоа овој елемент е отсутен во подоцнежните записи, од кои сите зборуваат за врска меѓу нив, која завршила со тоа што Лето забременила. Кога Хера, божицата на бракот и семејството, кралица на боговите и сопруга на Зевс, го открила тоа, таа неуморно ја прогонувала.
Хомеровата химна 3 за Аполон е најстариот постоечки опис за талкањето на Лето и раѓањето на нејзините деца, но се занимава единствено со раѓањето на Аполон и ја третира Артемида како дополнителна мисла; всушност, химната дури и не наведува дека децата на Лето се близнаци и дека им се дадени различни места на раѓање (тој во Делос, таа во Ортигија). Првиот што зборува за тоа дека децата на Лето се близнаци е малку подоцнежниот поет, Пиндар. Двајцата најрани поети, Хомер и Хесиод, го потврдуваат статусот на Артемида и Аполон како брат и сестра кои се родени од Лето а нивниот татко е Зевс, но ниту еден очигледно не ги прави близнаци. лево|мини|319x319пкс|Лето го држи Аполон, од Лазар Видман Според Хомеровата химна 3 за Делискиот Аполон, Лето патувала далеку за да пронајде место за породување, но на ниту едно од нив никој не се осмелувал да и дозволи тоа да биде родното место на Аполон. Откако пристигнала во Делос, таа се мачела девет ноќи и девет дена, во присуство на Диона, Реја, Ихнеја, Темида и Амфитрита. Единствено Еилетија, божицата на породувањето, не била присутна; таа, несвесна за ситуацијата, била со љубоморната Хера на Олимп. десно|мини|345x345пкс|Лето во бегство со Артемида и Аполон, римска статуа околу 350-400 година од н.е. Нејзиното отсуство, кое ја спречувало Лето да се породи, ја држело во породилни болки дури девет дена. Според хомеровата химна, божиците кои се собрале да го видат раѓањето на Аполон одговарале на јавен настан во обредите на една династија, каде што веродостојноста на детето мора да се утврди без сомнение од првиот момент.
Деметра не била присутна, а ниту Афродита, но Реја присуствувала. Божицата Диона (нејзиното име едноставно значи „божествена“) понекогаш се смета од подоцнежните митографи како обична женска форма на Зевс (погледнете го записот Додона). Доколку тоа било случај, таа немало да се собере таму. Потоа, на деветтиот ден, Еилетија била повикана од божицата гласник Ирида, која ја убедила со ѓердан и ја донела во Делос.
Штом Еилеитија пристигнала, на Аполон конечно му било дозволено да се роди, а Темида му дала амброзија и нектар, наместо мајчино млеко. Пред митот за раѓањето на Аполон, предговорот на химната започнува со првобитната остојба која тогаш била воспоставена, имено дека Лето веќе е покрај Зевс на Олимп, гордо гледајќи го Аполон како ги вежба своите вештини за стрелаштво, и секогаш е среќна што му родила на кралот на боговите толку прекрасен син и стрелец.
Подоцнежни случувања Според Библиотека, „Но, Латона поради нејзината интрига со Зевс била прогонувана од Хера низ целата земја, сè додека не дошла во Делос и не ја родила најпрвин Артемида, со чија помош подоцна го родила и Аполон“
Антонин Либерал наговестува дека Лето дошла од Хипербореја во облик на волчица, или дека ја барала „земјата на волците“ Ликија, порано наречена Тремилис, која ја преименувала во чест на волците кои се спријателиле со неа. Друг подоцнежен извор, Аелијан, исто така ја поврзал Лето со волци и хиперборејци:Волците не се ослободуваат лесно од своите млади, само по дванаесет дена и дванаесет ноќи, бидејќи луѓето од Делос тврдат дека ова било времето кое ѝ било потребно на Лето да патува од Хипербореја до Делос. лево|мини|260x260пкс|Раѓањето на Аполон и Дијана, Маркантонио Франческини, масло на платно, околу 1692-1709 година, Лихтенштајнски музеј. Лето го пронашла неплодниот пловечки остров Делос, кој сè уште го носел неговото архаично име Астериос,. Островот не бил ниту копно ниту вистински остров и се создал таму, ветувајќи богатство од верниците кои ќе се собираат во нејасното родно место на прекрасниот бог кој требало да пристигне. Како гест на благодарност, Делос бил обезбеден со четири столба и подоцна станал свето место за Аполон. мини|Латона со нејзините деца Аполон и Дијана, слика со масло, Антон Рафаел Менгс, 1769