Србите во Босна и Херцеговина (српски: Срби у Босни и Херцеговини, Srbi u Bosni i Hercegovini), понекогаш нарекувани босански Срби — еден од трите уставни народи на Босна и Херцеговина. Според податоците од пописот од 2013 година, населението на етнички Срби во Босна и Херцеговина броело 1.086.733, што претставува 30,8% од вкупното население; тие се втората најголема етничка група во земјата (по Бошњаците) и живеат претежно во политичко-територијалниот ентитет Република Српска.
Србите имаат долга историја на населување на денешната територија на Босна и Херцеговина, како и долга историја на државност на таа територија. Словените го населиле Балканот во 6 век, а Србите биле едно од главните племиња кои го населиле полуостровот, вклучувајќи делови од денешна Босна и Херцеговина. Делови од Босна биле управувани од српскиот принц Часлав во 10 век, додека југоисточните и источните делови биле интегрирани во српската средновековна држава под династијата Немањиќ до 13-14 век. По османлиското освојување на Босна и Херцеговина, мнозинството од православното христијанско население во регионот го задржало својот српски етнички и религиозен идентитет под обновената Српска патријаршија во Пеќ, додека многу земјопоседници се преобратиле во ислам. Во текот на периодот на османлиското владеење, Србите од Босна и Херцеговина го формирале јадрото на неколку големи востанија против османлиското владеење. Во 1878 година, по Берлинскиот конгрес, Австроунгарија ја окупирала Босна и Херцеговина, соочувајќи се со отпор од српското население, кое сè повеќе се стремело кон обединување со Кралството Србија, што кулминирало со растечки тензии што придонеле за атентатот врз надвојводата Франц Фердинанд во Сараево, што довело до избувнување на Првата светска војна.
По распадот на Австроунгарија во 1918 година, српското население во Босна и Херцеговина го поддржало создавањето на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна преименувано во Југославија), гледајќи го тоа како реализација на национално обединување со Србија. За време на Втората светска војна, Босна и Херцеговина станала дел од нацистичката марионетска држава Независна Држава Хрватска во која стотици илјади Срби биле убиени во геноцид извршен од усташкиот режим, додека партизаните се бореле против нацистичките окупатори и нивните соработници. Во социјалистичка Југославија, Србите биле признати како еден од трите конститутивни народи на Босна и Херцеговина, држејќи значително политичко влијание, додека републиката доживеала брза индустријализација и меѓуетнички мир до крајот на 1990-тите. Босанската војна, предизвикана од отцепувањето на републиката од Југославија, довела до раселување на населението; Дејтонскиот договор ја воспоставила Босна и Херцеговина како консоцијална држава од два ентитета, каде што Србите денес одржуваат силна политичка автономија во рамките на политичко-територијалниот ентитет Република Српска, додека продолжуваат дебатите за централизација, заканите за отцепување и интеграцијата во НАТО. Историја Среден век Словенското населување на Балканот започнало во 6 век. Територијата на денешна југозападна Србија (Рашка) и источна Босна била центар на српското населување. Српските племиња и групите на Словени кои се идентификувале како Срби постепено се ширеле низ Херцеговина и јадранското крајбрежје.
Кнезот Властимир (вл. 830–850) ги обединил српските племиња во околината, и по победата над напредувачките Бугари, продолжил да се шири кон запад, освојувајќи ја Босна и Захумје (Херцеговина). Токму во овој период Босна се појавува во изворите како посебен територијален ентитет, во За управувањето со царството (околу 960), политички и географски документ напишан од источноримскиот цар Константин Порфирогенит. Во делот посветен на териториите на српскиот кнез Часлав неговите земји биле опишани како што ги вклучуваат „Босона, Катера и Десник“, што ја покажува зависноста на Босна од Србите, иако областите биле помали од денешна Босна. По неговата смрт, поголем дел од Босна потпаднал под хрватска власт, пред доаѓањето на цар Самоил кој ја потчинил територијата, но на крајот бил победен од Византиското Царство.
Во текот на 11 век, Босна преминувала помеѓу делумна хрватска и делумна српска власт. Јужно од самата Босна се наоѓале териториите на Дукља, кои ги вклучувале Зета и Захумје, кои биле обединети во српско кралство и управувани од локални српски кнезови. Под Константин Бодин, српската територија се проширила и го опфатила поголемиот дел од Босна, но кралството се распаднало по неговата смрт во 1101 година. Во поголемиот дел од 12 век, Босна била предмет на борба помеѓу Унгарија и Византиското Царство; Унгарија ја анектирала во 1137 година, пред да ја изгуби од Византија во 1167 година, и повторно да ја преземе во 1180 година. По 1180 година, бан Кулин, владетел на Босна, започнал да ја истакнува својата независност и унгарската контрола станала номинална. Во поголемиот дел од раниот среден век, Херцеговина практично била српска територија, додека самата Босна била политички и верски повеќе поврзана со Хрватска. Општо е прифатено дека ниту еден сосед не ја контролирал доволно долго за да стекне лојалност или да воспостави сериозно право на Босна. Котроманиќиевата благородничка и подоцна кралска династија владеела со Босна од втората половина на 13 век до османлиското освојување во 1463 година. Тоа започнало со Стефан II во 1322 година, кој успеал да ја прошири босанската држава со освојување територии што ја вклучувале Херцеговина, овозможувајќи создавање на единствен политички ентитет Босна и Херцеговина за првпат. Котроманиќите стапувале во бракови со неколку југоисточни и средноевропски кралски куќи, што помогнало во нивниот династички развој. Внукот на Стефан II, Твртко I, потомок на српската династија Немањиќи, го наследил и го основал Кралство Босна во 1377 година, крунисувајќи се како „Крал на Србите и Босна“. Последниот суверен, Стефан Томашевиќ, кратко владеел како деспот на Србија во 1459 година и како крал на Босна помеѓу 1461 и 1463 година, пред да ги изгуби двете држави и животот од Османлиите.
До средниот век, православието се вкоренило во Херцеговина, а за време на династијата Немањиќ влијанието на Српска православна црква се зголемило во регионот. Сепак, православието немало значителен развој во Босна сè до османлиското освојување. Според некои историчари, постоела општа свест во средновековна Босна, барем меѓу владетелите, за припадност кон заедничка држава со Србија и ист народ. Таа свест со текот на времето ослабнала поради разликите во политичкиот и општествениот развој, иако се задржала во Херцеговина и делови од Босна кои биле дел од српската држава.
Османлиско владеење
Освојувањето на Босна од страна на Османлиите донело значајни административни, економски, општествени и културни промени во земјата. Сепак, Османлиите дозволиле зачувување на босанскиот идентитет и територијален интегритет, правејќи ја Босна интегрална провинција на нивното царство. Под милетскиот систем, христијаните добиле одредено ниво на автономија преку локални водачи кои ѝ служеле на османлиската држава за верски, општествени, административни и правни цели. Османлиите им дозволиле на христијанските заедници да се организираат околу овие водачи и да ги зачуваат своите обичаи. Како последица на тоа, овој систем направил јасна разлика меѓу муслиманите и немуслиманите, отворајќи пат за исламска надмоќ и дискриминација кон христијаните. На пример, немуслиманите морале да плаќаат дополнителни даноци и не можеле да поседуваат земја или имот ниту да заземаат позиции во османлиската државна структура. Поради тоа, преминувањето во ислам било поволно за Босанците, а 15 и 16 век го означиле почетокот на периодот на исламизација. Значаен ефект од овој систем било и оформувањето на три различни етнички идентитети меѓу Босанците во текот на 19 век. Поради заканата од Хабсбуршката Монархија кон Османлиското Царство, католиците во Босна биле изложени на силна верска репресија, додека слично ниво на дискриминација било применето и врз православното население со појавата на независна српска држава во 19 век. Во истиот период, османлиската политика поттикнувала населување на значително православно население во Босна, вклучително и некои Власи од среден Балкан. Преминувањето на припадниците на Босанската црква исто така придонело за ширење на православието. Подоцна, некои области напуштени од католиците за време на Отоманско–хабсбуршките војни биле населени со муслимани и православни христијани.
Српската патријаршија воспоставила посебна митрополија за православните христијани во Босна, при што митрополитот формално го пренел своето седиште во Сараево во 1699 година. Пресвртница во односите меѓу православната црква и Османлиите настапила кога православното свештенство ја отфрлило лојалноста кон султаните и почнало да поттикнува и поддржува селски востанија, барајќи христијански сојузници во соседните земји, што довело до прогон на нивното свештенство. Големо српско востание против османлиската власт се случило за време на Долгата војна во Унгарија (1593–1606), кога српските племенски водачи во Херцеговина се кренале на бунт, активно поддржувајќи ја хабсбуршката Света лига против Османлиите и настојувајќи да обноват независна српска држава. Водачите на херцеговските племиња координирале со Република Венеција и со шпанскиот вицекрал на Неапол, кои ветиле воена и финансиска помош за антиисманлиската борба.
Околу една четвртина од бунтовничките водачи (војводи) во Српската револуција биле родени во денешна Босна и Херцеговина или потекнувале од регионот на Босна или Херцеговина. Матеја Ненадовиќ се сретнал со локални српски водачи од Сараево во 1803 година за да го договорат нивното учество во востанието, со крајна цел двете армии да се сретнат во Сараево.