Право на молчење — правен принцип кој му гарантира на секое лице право да одбие да одговори на прашања од полицајци или судски службеници. Тоа е законско право признато, експлицитно или по конвенција, во многу од светските правни системи.

Правото опфаќа голем број прашања фокусирани на правото на осомничениот или обвинетиот да одбие да коментира или да даде одговор кога се прашува, или пред или за време на судска постапка. Ова може да го вклучува правото да се избегне самоинкриминација и правото да се молчи кога е прашан. Правото може да вклучува одредба дека судијата или поротата не можат да донесуваат негативни заклучоци во врска со одбивањето на обвинетиот да одговори на прашања пред или за време на судење, рочиште или која било друга судска постапка. Ова право претставува само мал дел од правата на обвинетиот како целина.

Потеклото на правото на молчење се припишува на оспорувањето на црковните судови од страна на англискиот судија Едвард Коук и нивната заклетва ex officio. Кон крајот на 17 век, тоа станало воспоставено во правото на Англија како реакција на ексцесите на кралските инквизиции во овие судови. Во САД, информирањето на осомничените за нивното право да молчат и за последиците од откажувањето од тоа право претставува клучен дел од предупредувањето „Миранда".

Историја мини|Портрет на англискиот судија Сер Едвард Коук Ниту причините ниту историјата зад правото на молчење не се сосема јасни. Латинскиот brocard nemo tenetur se ipsum accusare („никој не е должен да се обвинува себеси“) станал повик за собирање на религиозните и политичките дисиденти кои биле гонети во Старата комора и Високата комисија на Англија во 16 век. Луѓето што доаѓале пред овие трибунали биле принудени да дадат заклетва ex officio со која се заколнувале дека искрено ќе одговорат на прашањата што требало да им бидат поставени, без да знаат за што се обвинети. Ова создало сурова трилема, при што овие обвинети биле принудени да избираат помеѓу извршување на смртниот грев на кривоклетство (доколку лажеле под заклетва за да се заштитат себеси), сурова казна за непочитување на судот (доколку одбиле да одговорат) или предавство на нивната „природна“ должност за самоодржување (доколку ја кажале вистината за да ја почитуваат својата заклетва). Предизвикот на Едвард Коук до црковните судови и нивната заклетва ex officio се смета за потекло на правото на молчење. Со својата одлука дека судовите од обичајното право можат да издаваат налози за забрана на вакви заклетви и неговите аргументи дека таквите заклетви се спротивни на обичајното право (како што е пронајдено во неговите Извештаи и институти), Коук „зададе клучен удар на заклетвата по службена должност и на Високата комисија“.

По парламентарните револуции од крајот на 17 век, според некои историски записи, правото на молчење станало воспоставено во законот како реакција на ексцесите на кралските инквизиции во овие судови. Отфрлањето на постапките на Судовите на Стар Комор и Високата комисија на крајот резултирало со појава на принципот, според американскиот правник и експерт за доказно право Џон Хенри Вигмор, „дека никој не е должен да се инкриминира себеси, по кое било обвинение (без разлика колку е правилно поведено) или во кој било Суд (не само во црковните или трибуналите на Стар Комор)“. Тоа било проширено за време на англиската реставрација (од 1660 година па натаму) да вклучува вакво право и за „обичен сведок, а не само обвинетата страна“.

Сепак, и по ова правото на молчење не било секогаш практична реалност за сите обвинети во англиските судови. Со ограничен пристап до правен советник (честопати во зависност од социјалниот статус на обвинетиот), променлив стандард на докажување и систем генерално недоверлив кон молчеливите обвинети, обвинетиот кој молчел често се сметал за виновен и бил осуден. Сепак, тоа останало основно право достапно за обвинетиот и е прифатена практика во текот на изминатите неколку векови. Во Англија, практиката на судско испрашување на обвинети лица за време на судењето (за разлика од испрашувањето пред судењето) всушност не исчезнала сè до 18 век, но до 19 век на обвинетите не им било дозволено да даваат докази под заклетва дури и ако сакале.

Во земјите кои порано биле дел од Британската империја (како што се земјите од Комонвелтот, Соединетите Американски Држави и Ирска) правото на молчење останало вградено во традицијата на општото право наследена од Англија. Двата различни, но дивергентни патишта по кои овие права се развиле и функционираат во англо-американската јуриспруденција (едниот преку права изразени во вкоренет устав, другиот во Законите на Парламентот што ги специфицираат правата или заштитата според обичајното право) може да се видат денес во земјите од Комонвелтот како Нов Зеланд, каде што од полицајците сè уште се бара според обичајното право да издаваат предупредувања „во стилот на Миранда“ (но кои се целосно неповрзани со оваа појава во САД) и да ги информираат уапсените лица дека не мора да одговараат на никакви прашања, туку дека сè што ќе кажат (или направат) може да се користи на суд како доказ. Полицијата, исто така, мора да утврди дали уапсените лица ги разбираат овие права. Секое непочитување на ова право може да го загрози кривичното гонење. Иако малку се разликува од формулацијата што се користи во САД, намерата е идентична и доаѓа од наследената традиција на правото. Сепак, во Австралија, сè што ќе каже обвинетиот за време на полициско испрашување додека е во притвор генерално нема да биде прифатено како доказ освен ако не е потврдено, генерално со аудио или видео запис. Австралиската полиција носи камери и ги вклучува при секоја интеракција, така снима и обезбедува докази.

Како и во САД, осомничените во некои земји од Комонвелтот исто така имаат право да бараат адвокат да е присутен за време на испрашувањето. Во Англија и Велс, законите воведени во 1994 година им гарантираат на осомничените право да молчат, но исто така се предупредуваат дека сè што не откријат при испрашувањето, но подоцна се потпираат на него на суд, може да им наштети на нивната одбрана. Со други зборови, во некои случаи може да се извлечат заклучоци. Правото на адвокат, кое исто така станувало сè позацврстено во САД по Американската револуција, им дало на обвинетите практичен метод за поставување одбрана додека молчат, а развојот на модерната полиција на почетокот на 19 век го отвори прашањето за молчењето пред судењето за прв пат. Клучниот американски случај Брам против САД го отвори патот за проширување на правото на испрашување пред судењето, а практиката на „предупредувања Миранда“ се воспоставила во САД и на други места по случајот Миранда против Аризона во 1966 година.

Иако првично им било туѓо на инквизиторските правосудни системи, правото на молчење се проширило низ континентална Европа, во разни форми, во текот на крајот на 20 век, поради развојот на меѓународното право кое имало зголемена универзализација на одредени заштити на правично судење.

Наводи

За понатамошно читање

Надворешни врски Don't Talk to the Police — lecture by law professor James Joseph Duane of the Regent University School of Law and Officer George Bruch from the Virginia Beach police department.

Категорија:Американско право Категорија:Кривична постапка Категорија:Кривично право Категорија:Статии со текст на тагалски