Белски Циркул (, ) — управна единица на Австриското Царство во Кралството Галиција и Лодомерија во годините 1773—1782.

Историја

Почетоци Белскиот Циркул со седиште во Замошќ бил основан во 1773 година на полски земјишта заземени од Австрија за време на Првата поделба на Полска. Првично, беше поделен на осум дистрикти (окрузи):

Горај Хрубјешув Лубачув Лашчув Ухнув Уланув Виткув Замошќ

Оваа поделба не траела долго — на конференцијата на Дворската канцеларија на 14 март 1774 г., било наведено дека толку голем број окрузи може да се оправда единствено ако нивните раководители се соочени со бројни и важни задачи. Затоа, воспоставен е општ принцип дека со текот на времето ќе биде потребно значително намалување на нивниот број. Во согласност со овој став, на 21 јуни 1774 г., гувернерот ги презентирал своите предлози за реорганизација. Како одговор, тој добил декрет од 3 август 1774 г., во кој бил информиран дека царицата Марија Терезија Хабсбург изразила согласност во принцип за предложените измени — под услов нивното спроведување да не ја одложи работата за воведување на даночниот систем и урбаната регулатива. Во следниот спомен од 11 октомври 1774 г., гувернерот презентираше подробен план за реорганизација, кој беше одобрен со резолуција на Дворската канцеларија од 14 март 1775 г. Како последица на овие дејства, бројот на окрузи во Белскиот Циркул беше намален на три:

Билгорај (од укинатите окрузи Горај, Уланув и Лубачув), Сокал (од укинатите окрузи Ухнув и Виткув), Замошќ (од укинатите окрузи Замошќ, Хрубјешув и Лашчув).

Промена на полско-австриската граница Треба да се напомене дека полско-австриската граница во околината на Белскиот Циркул првично (од 1772 г.) била поместена во нејзиниот централен дел подалеку кон север и исток. Белскиот Циркул потоа ги опфаќал и јужните региони на Лублинското Војводство, целото Белско Војводство и пошироката територија на Рутенското Војводство. Според договорот склучен на 9 февруари 1776 г., Австрија ѝ вратила на Полска големи подрачја окупирани четири години претходно. Нивната вкупна површина беше околу 2.500 км². Меѓу нив беа:

од Округ Билгорај: градовите Билгорај, Фрампол, Горај, Јанув, Модлибожице и Закликув, со соседните терени (вратени во Лублинското Војводство); од Округ Замошќ: градовите Крашничин и Војславице, со соседните терени и одломката од хрубјешувско-крилувската енклава сместена зад реката Буг (вратена во Хелмската Земја на Рутенското Војводство), градовите Дубјенка и Коритница со соседните терени (вратени на Белското Војводство; по враќањето и до 1795 г. тоа подрачје било единствената одломка од Белското Војводство што останала во границите на Полска, кои — во духот на очекуваната реституција — биле задржани), од Округ Сокал: мала одломка во близина на Кшижовце (вклучена во Волинското Војводство).

Конечното обележување на границите се случило на почетокот на 1777 г. На картата во инфокутијата, територијалниот опсег на Белскиот Циркул е претставен како намален за претходно споменатите подрачја (нивните поранешни граници се означени со испрекината линија). Исклучок се околините на Дубјенка и Коритница, кои сè уште се во границите на Австрија и Белскиот Циркул. Откако била утврдена северната граница на Округ Билгорај, тој се нашол надвор од границите на Галиција, поради што Округ Билгорај бил преобразуван во Округ Томашув, во кој бил вклучен регионот Рава од Округ Жолкјев во Лавовскиот Циркул (поранешниот Округ Рава од пред 1774 г.). Бидејќи клинот на регионот Билгорај ги одделувал западните области (поранешниот Округ Уланув) од остатокот од Округ Томашув, тие биле конечно вклучени во Округ Лежајск во Пилзненскиот Циркул.

Реформа и укинување на циркулот Во меѓувреме, се водеа дискусии за нова основна управна поделба на Галиција. Веќе на 2 септември 1780 г., дворската канцеларија издаде декрет во кој го информираше гувернерот за новите одлуки во врска со управното приредување. Царицата Марија Терезија Хабсбург долго време планирала да воведе реформи насочени кон прилагодување на политичкиот систем на Галиција кон принципите што важеле во германските наследни земји. Донесена е клучна одлука за преобразба на постојните окрузи во циркули. Затоа, беше наредено да се започне со работа на план за реорганизација. Во исто време, беа определени главните насоки, кои требаше да ја претставуваат основата за создавање на овој план. Посебен акцент беше ставен на обезбедувањето седиштата на циркулските власти да бидат сместени што е можно поблиску до нивните центри. Иако се препорачуваше површините на поединечните циркули да бидат релативно еднакви во однос на површината, ова правило не треба да се третира премногу строго — доколку имало важни причини, можни биле отстапувања од еднаквата поделба. Исто така, беше истакнато дека месното прилагодување на седиштата на властите не треба да се менува без јасна потреба, бидејќи тоа би значело бројни тешкотии — вклучително и потребата од преместување на архивите, кои значително се зголемија во осум години. Конечно, беше нагласена важноста од соодветен избор на раководен персонал за пополнување на нови позиции.

Во согласност со усвоените упатства, на 1 декември 1780 г. беше подготвен споменик, во кој беше претставен проект за нова управна поделба на Галиција на 18 помали циркули врз основа на постојните осумнаесет окрузи. Во рамките на постоечкиот Белски Циркул, направени се следниве промени:

Округ Замошќ – преобразуван во Замошки Циркул, Округ Сокал – преобразуван во Сокалски Циркул (претставен како Белски на прелиминарната проектна карта), Округ Томашув – преобразуван во Томашувски Циркул.

Овој план бил одобрен и стапил на сила во 1782 г., што значело и формално укинување на Белскиот Циркул.

Дополнителна литература

Barwiński, Eugeniusz (1935). Pierwsze podziały administracyjne Galicji. Ziemia Czerwieńska 1935, z. 1, s. 57-65. Feduszka, Jacek (2001). . Grodziski, Stanisław (1971). Historia ustroju społeczno-politycznego Galicji 1772-1848, Wrocław (s. 161-165). Grossman, Henryk (1911). Rozległość Galicji po aneksji austriackiej. Kwartalnik Historyczny, tom 25, s. 472–477. Krochmal, Anna (2015). Źródła kartograficzne i historyczne do podziałów administracyjnych Galicji (1772–1918). Miscellanea Historico-Archivistica, (22), 219-235. Kuropatnicki, Ewaryst Andrzej (1786). Geografia albo dokładne opisane Królestwa Galicji i Lodomerii., Wyd. powtórne. Lwów: Nakładem Wojciecha Manieckiego, 1858. Kutrzeba, Stanisław (1920). Historia ustroju Polski w zarysie. Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Korona. Mark, Rudolf A. (1994) Galizien unter österreichischer Herrschaft: Verwaltung, Kirche, Bevölkerung. Herder-Verlag, Marburg.

Reder, Jerzy (1974). Podziały polityczne i administracyjne Małopolski w dobie upadku dawnej Rzeczypospolitej. Palestra 18/7 (199), 88-99. Witkowski, Wojciech (2007). Historia administracji w Polsce 1764–2020. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Категорија:Циркули во Галиција Категорија:Држави и територии настанати во 1773 година Категорија:Држави и територии распаднати во 1782 година