Островската уметност, позната и како хиберносаксонска уметност — уметност која била создадена во постримскиот период на Велика Британија и Ирска. Терминот потекнува од insula, латинскиот термин за „остров“; во овој период Британија и Ирска делеле во голема мера заеднички стил различен од оној на остатокот од Европа. Историчарите на уметноста обично ја групираат островската уметност како дел од уметничкото движење од периодот на големите преселби, како и од западната уметност од раниот средновековен период, а токму комбинацијата на овие две традиции му дава на стилот посебен карактер.

Поголемиот дел од островската уметност потекнува од ирското монашко движење на келтското христијанство, или металообработката за секуларната елита, а периодот започнува околу 600 година со комбинирање на келтските и англосаксонските стилови. Една главна карактеристична црта е преплетеното украсување, особено преплетената декорација каква што е пронајдена во Сатон Ху, во Источна Англија. Тоа денес се применува за украсување на нови видови предмети, претежно копирани од средоземноморскиот свет, пред сè кодексот или книгата.

Најдобриот период на стилот завршил со нарушувањето на манастирските центри и аристократскиот живот предизвикано од викиншките напади кои започнале кон крајот на 8 век. Се претпоставува дека ие напади ја прекинале работата на Книгата од Келс; ниедно подоцнежно евангелие не е толку обилно или фино прикажано како ремек-делата од 8 век. Во Англија стилот се споил во англосаксонската уметност околу 900 година, додека во Ирска стилот продолжил до 12 век, кога се споил во романската уметност. Ирска, Шкотска и кралството Нортамбрија во Северна Англија се најважните центри, но примери се пронајдени и во јужна Англија, Велс и во континентална Европа, особено Галија (денешна Франција), во центри основани од хиберношкотската мисија и англосаксонските мисии. Влијанието на островската уметност влијаело врз целата подоцнежна европска средновековна уметност, особено во украсните елементи на романските и готските ракописи.

Преживеани примери на островска уметност се главно илуминирани ракописи, метални изработки и резби во камен, особено камени крстови. Површините се во голема мера украсени со сложени шари, без обид да се создаде впечаток на длабочина, волумен или вдлабнатина. Најдобри примери се Книгата од Келс, Евангелијата на Линдисфарн, Книгата од Дароу, брошеви како што се брошот Тара и Рутвелскиот крст. Украсите на тепих се карактеристична црта на островските ракописи, иако вообичаени се и илустрираните иницијали (изолски изум), канонските табели и фигуративните минијатури, особено евангелистичките портрети.

Поим Ова значење на терминот како островски (кое се однесува на еден или повеќе острови) произлегува од фразата островски ракопис, првпат цитиран од Оксфордскиот англиски речник во 1908 година, иако од нивниот цитат од 1908 година се смета јасно дека употребата веќе била воспоставена; Карола Хикс го датира првото користење од 1901 година. Исто така, лингвистите го употребуваат за островските келтски јазици Apparently a more recent usage from the ?1970s on, in works such as Првично се употребувал главно за да се опише стилот на украсување на илуминирани ракописи, кои секако се најбројниот вид на главни зачувани предмети што го употребуваат стилот, а денес терминот се употребува пошироко во сите уметности, па дури и за народите, како во „Островски Келти“. Има предност што го признава единството на стиловите низ Британија и Ирска, избегнувајќи ја употребата на терминот Британски острови, чувствителна тема во Ирска, а исто така ги заобиколува аргументите за потеклото на стилот и местото на создавање на специфични дела, кои честопати беа жестоки во 20 век и можеби ќе се обноват во 21 век.

Некои извори прават разлика помеѓу „поширок период помеѓу 5 и 11 век, од заминувањето на Римјаните до почетоците на романскиот стил“ и „поспецифична фаза од 6 до 9 век, помеѓу преобраќањето во христијанство и појавата на викиншките населби“. Од друга страна, Ц.Р. Додвел напишал дека во Ирска „островскиот стил продолжил речиси неоспорен сè до англо-норманската инвазија во 1170 година; всушност, примери за него се јавуваат дури и во 13 и 14 век“.

Островско украсување

Островскиот стил е најпознат според својата многу густ, сложен и имагинативен украс, која зема елементи од неколку претходни стилови. Келтската уметност од доцното железно време или „Ultimate La Tène“, ја дала љубовта кон спиралите, трискелионите, круговите и другите геометриски мотиви. Овие биле комбинирани со животински форми кои веројатно главно произлегуваат од германската верзија на општиот евроазиски животински стил, иако и од келтската уметност, каде што главите што завршуваат со свитоци биле вообичаени. Преплетувањето го користеле обете традиции, како и римската уметност (на пример, кај подните мозаици) и други можни влијанија како што е коптската уметност, а неговата употреба била подигната на нови нивоа во островската уметност, каде што била комбинирана со другите веќе споменати елементи.

Не постои обид да се претстави длабочината во ракописното сликарство, со целиот акцент на брилијантно шарена површина. Во раните дела, човечката фигура била прикажана на ист геометриски начин како и животинските фигури, но рефлексиите на класичниот стил на фигури се ширеле со текот на периодот, веројатно главно од јужните англосаксонски региони, иако северните области имале и директни допири со континентот. Потеклото на целокупниот формат на теписонската декорација честопати се поврзува со римски мозаици на подови, коптски теписи и ракописни слики, без да се постигне општа согласност меѓу научниците.

Позадина

За разлика од современата византиска уметност и од поголемиот број на поголеми периоди, островската уметност не потекнува од општество каде што заедничките стилски влијанија биле распространети низ голем број видови предмети во уметноста, применетата уметност и урасната уметност. Низ сите острови општеството било ефикасно целосно рурално, зградите биле рудиментирани, а архитектурата немала островски стил. Иако сродни предмети во многу попропадливи медиуми сигурно постоеле и не преживеале, познато е дека и религиозните и секуларните островски патрони очекувале индивидуални предмети со блескава виртуозност, кои биле уште поблескави поради недостатокот на визуелна софистицираност во светот во кој биле видени.

Особено во Ирска, свештеничките и световните елити честопати биле тесно поврзани помеѓу себе, а некои ирски опатии биле одржувани со генерации меѓу мала сродна група. Ирска била поделена на многу мали „кралства“, речиси премногу за историчарите да ги следат, додека во Британија постоел помал број на генерално поголеми кралства. И келтската (ирската и пиктската) и англосаксонската елита имале долга традиција на метална изработка од највисок квалитет, голем дел од која се употребувала за лично украсување на двата пола од елитата. Островскиот стил произлегува од спојот на нивните два стила, келтскиот и англосаксонскиот животински стил, во христијански контекст и со одредена свест за доцноантичкиот стил. Ова особено било случај во нивната примена во книгата, која била нов вид предмет и за двете традиции, како и за металообработката.

Улогата на Кралството Нортамбрија во формирањето на новиот стил се смета дека била клучна. Најсеверното англосаксонско кралство продолжило да се шири во области кое било населено со келтско население, но честопати оставајќи го тоа население во голема мера недопрено во области како што се Дал Ријата, Елмет и Кралството Стратклајд Ирскиот манастир во Јона бил основан од Свети Колумба (Колум Киле) во 563 година, кога Јона била дел од Дал Ријата што вклучувала територија и во Ирска и во денешна Шкотска. Иако првото преобраќање на нортамбриски крал, односно на Едвин во 627 година, било извршено од свештенството од Грегоријанската мисија во Кент, келтското христијанство од Јона првично било повлијателно во Нортамбрија, основајќи го Линдисфарн на источниот брег во 635 година. Нортамбрија пстварувала директен контакт со Рим и други важни манастирски центри каде биле основани од Вилфрид и Бенедикт Бископ, кои се потпирале на Рим, а на Синодот во Витби биле поддржани римските практики, додека контингентот од Јона си заминал, не прифаќајќи го датирањето на Римскиот Велигден сè до 715 година.

Она што конечно се сведело на широк консензус за потеклото на стилот може да биде нарушено од постојаната проценка на големиот број наоди од украсени метални дела во Стафордширската ризница, пронајдена во 2009 година, и во помала мера кралското погребување во Притлвел од Есекс, пронајден во 2003 година.

Металообработка

Христијанството го обесхрабрувало погребувањето на гробни предмети, така што, барем од Англосаксонците, постојат поголем број на претхристијански остатоци отколку оние од подоцнежните периоди. Поголемиот дел од примерите кои преживеале од христијанскиот период биле пронајдени преку археолошки контексти што укажуваат дека биле брзо скриени, изгубени или напуштени. Постојат неколку исклучоци, особено реликвијари во облик на рака, како што е Светилиштето на раката на Свети Лахтин, и преносни светилишта во облик на книга („кумдах“) и во облик на куќа за книги или реликвии, од кои неколку биле постојано во сопственост, главно од цркви на континентот - иако реликвијарот Монимуск отсекогаш се наоѓал во Шкотска.

Општо земено, познато е дека поголемиот дел од преживеаните предмети се само случајни и дека постојат единствено фрагменти од некои видови предмети - особено најголемите и најмалку преносливите. Најквалитетните преживеани предмети се или секуларен накит, најголемите и најраскошните парчиња веројатно за мажи кои ги носат, или садови или олтарски прибор во она што очигледно биле многу слични стилови - некои парчиња не можат со сигурност да се поврзат помеѓу олтарот и кралската трпезариска маса. Се чини можно, дури и веројатно, дека најдобрите црковни предмети биле изработени од световни работилници, честопати поврзани со кралско семејство, иако други предмети биле изработени од манастирски работилници. Доказите покажуваат дека ирските металопреработувачи ги произведувале повеќето од најдобрите парчиња, меѓутоа наодите од кралските погреби во Сатон Ху, од далечниот исток на Англија и на почетокот на периодот, се со ист квалитет во дизајнот и изработката како и сите ирски парчиња. Дури и доколку се исклучи постоењето на работилници во средниот и доцниот средновековен период, мајсторот можеби не бил секогаш одговорен за целосниот дизајн на делата, на пример, изведбата на делови од чашата од Ардаг Чалисот укажува на недостаток на вештина во споредба со остатокот од делото.

Постојат голем број големи полукружни брошеви, вклучувајќи неколку со споредлив квалитет како Тара брошот. Речиси сите од нив се наоѓаат во Британскиот музеј, Националниот музеј на Ирска, Националниот музеј на Шкотска или во местните музеи на островите. Секој од нивните дизајни е целосно индивидуален во детали, а изработката е разновидна во техниката и врвен по квалитет. Голем број на елементи од дизајните можат да бидат директно поврзани со елементи што се употребуваат во ракописите. Речиси сите од многуте техники познати во металопреработувачката индустрија можат да се најдат во островските дела. Преживеаните камења што се употребуваат во украсувањето се полускапоцени, а меѓу најчестите се килибарот и камениот кристал, а некои се и гранатите. Исто така се користат обоено стакло, емајл и милефиори стакло, веројатно увезено, како што се гледа на Балиндерискот брош од крајот на 6 век.