Илузионистичко сликарство на тавани, кое ги вклучува техниките на перспектива di sotto in sù и квадратура — традиција во ренесансната, барокната и рококо уметноста во која trompe-l'œil, алатки за перспектива како што се скратување на предниот дел и други просторни ефекти се користат за да се создаде илузија на тродимензионален простор на инаку дводимензионална или претежно рамна површина на таванот над гледачот. Често се користи за создавање на илузија на отворено небо, како на пример со окулусот во „Камера дељи Споси“ од Андреа Мантења, или илузијата на архитектонски простор како што е куполата, една од фреските на Андреа Поцо во Сант'Игнацио, Рим. Илузионистичкото сликарство на тавани припаѓа на општата класа на илузионизам во уметноста, наменето за создавање точни претстави на реалноста, како и на општата класа на насликани тавани.

Di sotto in sù

Di sotto in sù (или sotto in su), што во превод од италијански значи „гледано од долу“ или „од долу нагоре“, е перспективна сликарска техника што се развила во доцната италијанска ренесанса, со корени уште во периодот на кватроченто. Меѓу најпознатите рани примери се декорациите во Camera degli Sposi во Мантова, дело на Андреа Мантења, како и фреските на Мелоцо да Форли. Влијанието на Мелоцо било толку значајно што техниката во италијанската уметничка терминологија се среќава и под називот prospettiva melozziana, односно „перспектива на Мелоцо“.

Значајна примена на оваа техника може да се забележи и во делата на Антонио да Кореџо, особено во фреските во катедралата во Парма. Неговиот начин на прикажување на просторот и фигурите претставувал важен чекор кон подоцнежната раскош и илузионистички ефекти карактеристични за барокното сликарство и архитектура.

Основата на техниката di sotto in sù е создавање силна илузија дека насликаниот простор се отвора над гледачот. За постигнување на овој ефект се користат изразено перспективно скратување на фигурите и внимателно поставени точки на исчезнување. На тој начин, рамната површина на таванот или сводот визуелно се претвора во привидно тродимензионален простор, создавајќи впечаток дека архитектурата и фигурите продолжуваат надвор од реалните граници на површината.

Квадратура, термин кој бил воведен во седумнаесеттиот век и кој вообичаено се користи и во англискиот јазик, станал популарен кај барокните уметници. Иако може да се однесува и на „отворање“ на ѕидовите преку архитектонска илузија, терминот најчесто се поврзува со италијанското сликарство на тавани. За разлика од другите техники trompe-l'œil или precedent di sotto in sù тавански декорации, кои често се потпираат на интуитивни уметнички пристапи кон измама, квадратурата е директно поврзана со теориите за перспектива и претставувањето на архитектонскиот простор од седумнаесеттиот век. Поради потпирањето на теоријата на перспектива, таа поцелосно ги обединува архитектурата, сликарството и скулптурата и дава посилен впечаток на илузионизам од претходните примери.Rudolf Wittkower, Joseph Connors, and Jennifer Montagu, Art and Architecture in Italy, 1600–1750, vol. 1, Pelican history of art, New Haven: Yale University Press (1999): 35–36.

Уметникот би насликал лажна архитектура во перспектива на рамен или сводест таван на таков начин што се чини дека ја продолжува постоечката архитектура. Перспективата на оваа илузија е центрирана кон една фокусна точка. Стрмното скратување на фигурите и насликаните ѕидови и столбови беа и се користат за да создадат илузија на длабока вдлабнатина; небесна сфера или дури и отворено небо. Сликите на таваните би можеле, на пример, да симулираат статуи во ниши или отвори што го откриваат небото.

Квадратурата може да користи и други илузионистички техники на сликање, како што е анаморфозата.

Примери за илузионистичко сликарство вклучуваат:

Андреа Поцо во Сант Игнацио, Рим и Језуитската црква, Виена. Стандардното теоретско дело на неговите уметнички идеи го напишал во двата тома на Perspectiva pictorum et architectorum Andreae Putei a societate Jesu (Рим, 1693 – 1700). Црквата „Светиот крст“ во градот Бжег, Полска , Пјетро да Кортона во Палацо Барберини , Џанбатиста Тиеполо во Ca' Rezzonico во Венеција, Вила Писани во Стра и престолската соба во Кралската палата во Мадрид.

Други примери беа Паоло Веронезе во Вилата Ротонда во Виченца и Балдасаре Перуци во вилата Фарнесина во Рим.

Развој

Италијанските ренесансни уметници ја примениле својата самодоверба во ракувањето со перспективата во проекти за тавани и ги надминале проблемите со примена на линеарна перспектива на конкавните површини на куполите со цел да ја растворат архитектурата и да создадат илузии за неограничен простор.

Боените и шарените тавани биле готска традиција во Италија како и на други места, но првиот таван насликан за да се прикаже отворен простор бил создаден од Андреа Мантења, мајстор на перспективата кој отишол во Мантуа како дворски сликар на семејството Гонзага. Неговото ремек-дело беше серија фрески што кулминираа во 1474 година во „ Камерата дегли Споси “ на Духовната палата. Во овие дела, тој ја доведе уметноста на илузионистичката перспектива до нови граници. Тој ги фрескожил ѕидовите со илузионистички сцени од дворскиот живот, додека таванот изгледал како окулус отворен кон небото, со дворјани, паун и пути наведнати над балустрада, гледани во силно скратена перспектива одоздола; di sotto in sù. Ова беше прототип на илузионистичко сликарство на тавани што ќе стане важен елемент на италијанската барокна уметност.

Кореџо во Парма го однел илузионистичкиот таван чекор понатаму во своите фрески на Христос и апостолите за куполата во црквата Сан Џовани Евангелиста и во Успението на Богородица во куполата на катедралата во Парма, што е најпознатото дело на Кореџо (–); во овие фрески Кореџо ја третира целата површина како огромен и безрамен свод на небото во кој ликовите лебдат. Во визуелен континуитет помеѓу архитектонскиот ентериер и неговите обоени површини, облаците и фигурите на Кореџо се чини дека го населуваат истиот архитектонски простор во кој стои гледачот.

Во барокен Рим, долгогодишната традиција на фреско-плафони добила поттик од големите проекти во Палацо Фарнезе под водство на Анибале Карачи и неговиот тим, но фигуративните субјекти сè уште биле затворени во повеќе врамени прегради (quadri riportati), а перспективата на субјектите гледани одоздола не била постојано земана предвид.

Од 1625 до 1627 година, Џовани Ланфранко, роден во Парма кој ја познавал куполата на Кореџо, ја насликал огромната купола на црквата Сант Андреа дела Вале со претставата „Успение на Богородица“, која ги воодушевила современите гледачи со своите бујни илузионистички ефекти и станала едно од првите ремек-дела на високиот барок. Делото на Ланфранко во Рим (1613–1630) и во Неапол (1634–1646) беше фундаментално за развојот на илузионизмот во Италија.

Пјетро Беретини, наречен Пјетро да Кортона, ја развил илузионистичката таванска фреска до извонреден степен во дела како што е таванот (–) на големиот салон на Палацо Барберини. Од 1676 до 1679 година, Џовани Батиста Гаули, наречен Бачичо, насликал „ Обожавање на името на Исус“ на таванот на црквата Гезуи, седиштето на језуитските редови во Рим. Од 1691 до 1694 година, Андреа Поцо го насликал „ Влегувањето на Свети Игнатиј во рајот“ на наосот на црквата Сант'Игнацио, Рим, со театралност и емоција.

Наводи

Дополнително читање

И. Сјострем, Квадратура Студии по италијанско сликарство на тавани, Стокхолм, 1978. Квадратура : Geschichte, Theorie, Technik, ед. Паскал Дубур Глатињи и Матијас Блејл, Берлин, 2011 година. Категорија:Италијански барокни сликари Категорија:Барокна архитектура во Италија Категорија:Сликарски техники Категорија:Архитектонски елементи Категорија:Фрески Категорија:Барокно сликарство Категорија:Страници со непрегледан превод