miniatura|Jean-Paul Sartre, un dij prinsipaj esponent dl'esistentialism
L'esistensa a l'é un dij concet pì fondamentaj e problemàtich dla filosofìa. A ìndica la realtà d'esse, ël fàit che na còsa a sia present ant ël mond. La riflession filosòfica an sl'esistensa a toca vàire problema metafìsich, epistemològich e esistensiaj.
Definission e problema L'esistensa a peul esse definìa com: Ël fàit d'esse real, ëd aparten-e a la realtà La presensa d'un esse ant ël mond La realisassion ëd n'essensa
Ël problema filosòfich sentral a l'é: l'esistensa a l'é na proprietà com j'àutre? As peul dimostré l'esistensa? Che diferensa a-i é antra esistensa e essensa?
Stòria dël concet
Filosofìa antica Parménid: a diferensia l'Esse (ch'a esist) dal Nen-esse (ch'a esist pa) Aristòtil: a svilupa na metafìsica dl'esse e dla sostansa Platon: le Ideje a esisto an n'ambient trassendent
Filosofìa medieval Tomà d'Aquin: distinsion antra essensa e esistensa Anselm d'Osta: argoment ontològich për l'esistensa ëd Dé Vielm ëd Occam: nominalism e crìtica dj'entità inùtij
Filosofìa moderna René Descartes: "I penso, donca i son" (cogito ergo sum) Immanuel Kant: crìtica dl'argoment ontològich, esistensa pa 'me predicà Georg Wilhelm Friedrich Hegel: l'esistensa com moment dël dësvlup dl'Assolù
Filosofìa contemporania Søren Kierkegaard: esistensa com esperiensa sogetiva Martin Heidegger: l'Esse e sò problema Jean-Paul Sartre: esistensa prima dl'essensa
Teorìe filosòfiche
Essensa e Esistensa La relassion stòrica antra essensa e esistensa: Essensialism: l'essensa a ven prima (Aristòtil, Aquin) Esistentialism: l'esistensa a ven prima (Sartre, Heidegger)
L'argoment ontològich Tentativ ëd dimostré l'esistensa ëd Dé: Version d'Anselm: Dé com l'esse pì grand possìbil Version ëd Descartes: perfession e esistensa Crìtiche ëd Kant: l'esistensa a l'é pa un predicà
Esistensa e Conossensa Coma conossoma l'esistensa? Empirism: për esperiensa sensorial Rassionalism: për dimostrassion lògica Fenomenologìa: për esperienza direta
Esistentialism L'esistensialism a buta l'esistensa uman-a al sènter: Søren Kierkegaard: l'esistensa com angossa e libertà Friedrich Nietzsche: la mòrt ëd Dé e la creassion ëd valor Martin Heidegger: l'Esse-nel-mond e l'esse-për-la-mòrt Jean-Paul Sartre: libertà radical e responsabilità Albert Camus: l'assurd e la rivolta
Caraterìstiche dl'esistensa uman-a
Libertà L'òm a l'é condanà a esse lìber (Sartre): Sernìa continuà Assensa d'un determinism Responsabilità për tuti j'àutri
Angossa La cossiensa dla libertà e dla mòrt: Angossa dl'arbitri Angossa dla mòrt Angossa dla responsabilità
Temporalità L'esistensa uman-a a l'é temporal: Passà com memòria Present com decision Futur com proget
Autenticità Vive conforma a soa vera natura: Arconossiment dla condission uman-a Acetassion dla libertà e responsabilità Arfud dle mistificassion sociaj
Esistensa an d'àutri camp
Lògica Tratament formal dl'esistensa: Quantificator esistensial (∃) Teorìa dj'ansem Lògica modal
Siensa L'esistensa an siensa: Esistensa d'oget sientìfich Problema dj'entità teòriche Realism e antirealism sientìfich
Religion L'esistensa an contest religios: Esistensa ëd Dé Esistensa dl'ànima Esistensa dël mal
Problemi contemporani
Esistensa artifissial Inteligensa artifissial e esistensa Realtà virtual e soa esistensa Status ontològich dij program informàtich
Esistensa e Ecologìa Esistensa dle specie e dj'ecossistem Responsabilità anvers a j'àutri esse vivent Esistensa e sostenibilità
Esistensa ant na società globalisà Esistensa coletiva e identità Esistensa an tra le culture Problema dla solitùdin e dl'alienassion
Autor amportant Parménid (sécol V a.C.) Aristòtil (384-322 a.C.) Tomà d'Aquin (1225-1274) René Descartes (1596-1650) Immanuel Kant (1724-1804) Søren Kierkegaard (1813-1855) Martin Heidegger (1889-1976) Jean-Paul Sartre (1905-1980)
Euvre fondamentaj Ël Parmènide ëd Platon Metafìsica d'Aristòtil Esse e temp ëd Heidegger L'Esse e ël Gnente ëd Sartre O un o n'àutr ëd Kierkegaard
Vëdde ëdcò Metafìsica Ontologìa Esistensialism Essensa Cogito ergo sum
Bibliografìa Heidegger, M., Esse e temp, 1927 Sartre, J.-P., L'Esse e ël Gnente, 1943 Kierkegaard, S., O un o n'àutr, 1843
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI