Bolesław Edward Grabowski (ur. 29 lipca 1938 w Kolonii Bielczakowskiej na Wołyniu, zm. 14 czerwca 2023 we Wrocławiu – polski astrofizyk, profesor nauk fizycznych (astrofizyka, spektroskopia atomowa).
Polski astrofizyk, specjalista w zakresie spektroskopii plazmy gwiazdowej i laboratoryjnej. Pracownik Uniwersytetu Opolskiego w latach 1963–2008https://indeks.uni.opole.pl/wp-content/uploads/1.pdf s.129.
Pracował również na Uniwersytecie Wrocławskim; Wyższej Szkole Oficerskiej Inżynierii Wojskowej im. gen. Jakuba Jasińskiego we Wrocławiu; Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie oraz Wrocławskiej Wyższej Szkole Informatyki Stosowanej.
Życiorys mały|Opinia prof. Stefana Piotrowskiego (1971) mały|Żona profesora, Barbara na wspólnym wyjeździe w Grenoble (1976) Uczeń, a następnie asystent Antoniego Opolskiegohttp://www.astro.uni.wroc.pl/ludzie/pres/Niezwykle-swieto.pdf, u którego doktoryzował się na Uniwersytecie Wrocławskim z astrofizyki w 1967 rozprawą pt. „Badanie i interpretacja widm gwiazdy zmiennej 12/DD/ Lacertae”. Praca ta była szczegółowym opracowaniem i zbadaniem składu chemicznego gwiazdy 12 Lacertae z pomiarów spektrofotometrycznych oraz rozkładu prędkości w jej atmosferze z pomiarów prędkości radialnych. Osiągnięcia naukowe uzyskane w rozprawie habilitacyjnej pt. „Zawartość metali w atmosferach podkarłów” uwieńczone zostały Nagrodą Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w 1977.
Kształcił się także pod kierunkiem Jana Jerzego Kubikowskiego oraz Hugona Steinhausa.
Należał do zespołu badaczy, którzy na początku lat 60. rozpoczęli badania w obszarze fizyki plazmy w powstającej wówczas Wyższej Szkole Pedagogicznej w Opolu.
Z jego dorobku naukowego największy rezonans wzbudziła praca, opublikowana w 1987 w czasopiśmie astrofizycznym The Astrophysical Journal, w której wyjaśnił (wraz z J. Halenką i J. Madejem) tzw. „zagadkę astrofizyczną" (astrophysical puzzle), jaka intrygowała badaczy w latach 70. i 80., wyjaśniając dlaczego Ogólna Teoria Względności „zawodzi” przy wyznaczaniu mas białych karłów na podstawie obserwowanych redshiftów w widmie tej grupy gwiazd. Pierwsza z szeregu prac na ten temat została opublikowana w 1975. „Zagadka astrofizyczna” polegała – mówiąc umownie – na systematycznie większym – niż przewiduje ogólna teoria względności (OTW) Einsteina – „spóźnianiu się zegarów" w centrach wyjątkowo wielkiej grawitacji – na powierzchniach miniaturowych gwiazd, zwanych białymi karłami. Okazało się bowiem, że defekt tkwił nie w OTW, lecz w wadliwości opisu problemu z zakresu fizyki atomowej. Byt to ostatni cień, jaki jeszcze padał na OTWhttps://sbc.org.pl/Content/137642/PDF/tmp5826.pdf Indeks, Pismo Uniwersytetu Opolskiego, 05(07) listopad 1997 rok, Próg wielkiej tajemnicy, Wykład inauguracyjny prof. dr. hab. Bolesława Grabowskiego „U granic czasu i przestrzeni”, rys. Autora wykładu na okładce pisma, s. 28.
Angażował się w pracę organizacyjną opolskiej uczelni, pełniąc funkcje m.in.: prodziekana Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii (1972–1974), dyrektora Instytutu Fizyki (1981–1993), członka Senatu (1981–1993), kierownika Katedry Astrofizyki i Fizyki Teoretycznej (1996–2008).
Był głównym inicjatorem powstania Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Opolskiego na szczycie DS Niechcichttps://archiwalna.fnp.org.pl/laureaci-milab-2004/ w Opolu, którego oficjalne otwarcie miało miejsce w 2006https://www.urania.edu.pl/sites/default/files/archiwum/urania_2007_01.pdf s. 27https://indeks.uni.opole.pl/indeks-nr-7-8-73-74/
Indeks (72-73), s. 29-32, s.44-46.
Opublikował około 120 recenzowanych prac naukowych z astrofizyki i fizyki plazmy.
Nauczyciel akademicki i popularyzator naukihttps://wppt.pwr.edu.pl/fcp/DGBUKOQtTKlQhbx08SlkTVwBQX2o8DAoHNiwFE1wZDyEPG1gnBVcoFW8SBDRKTxMKRy0SODwBBAEIMQheCFVAORFCHzY/44/public/pracownicy/seminaria_fizyki_1991-2016_final.pdfhttps://indeks.uni.opole.pl/wp-content/uploads/indeks-5354.pdfIndeks nr 5 (53-54), s. 48-51, Wenus na wybiegu. Interesował się także sztukami plastycznymi, fotografią i poezją.
Był Żonaty z Barbarą z domu Laskowską.
23 czerwca 2023 spoczął na cmentarzu komunalnym na Psim Polu (kolumbarium, Pole K12, rząd 4, grób 10).
Studia i zatrudnienie Studia: Wydział Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego: 1957–1962 – mgr astrofizyki, dr nauk fizycznych 1967, dr hab. nauk fizycznych 1975; tytuł profesora nauk fizycznych 1988.
Zatrudnienie: Uniwersytet Wrocławski: asystent-stażysta 1962–1963; Uniwersytet Opolski (do 1994 Wyższa Szkoła Pedagogiczna): asystent i st. asystent 1963–1967, adiunkt 1967–1972, doc. 1972–1988, prof. nadzw. 1988–1994, prof. zw. 1994–2008, prodziekan Wydz. Matematyki, Fizyki i Chemii 1972–1974, dyr. Inst. Fizyki 1981–1993, czł. Senatu 1981–1993 (wiceprzew. Komisji ds. Badań Naukowych 1987–1993), kier. Zakładu Astrofizyki 1984–1992, kier. Katedry Astrofizyki 1992–1996, kier. Katedry Astrofizyki i Fizyki Teoretycznej 1996–2008.
Członkostwa Sekcja Fizyki Plazmy Kom. Fizyki PAN od 1982 (czł. Prezydium i wiceprzew. Sekcji w latach 1992–1996), Komitet Astronomii PAN 1990–1993, 2003–2023, Polskie Towarzystwo Astronomiczne od 1964, Polskie Towarzystwo Fizyczne od 1965, Opolskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk 1965–2023, Międzynarodowa Unia Astronomiczna 1973–2023.
Nagrody i odznaczenia Nagroda Młodych II stopnia Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (1966, 1968, 1969) Odznaka Honorowa „Zasłużonemu Opolszczyźnie” (1974) Dyplom Uznania Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Inżynieryjnych im. gen. Jakuba Jasińskiego we Wrocławiu (1975) Nagroda Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki (1977, 1980, 1987) Medal Komisji Edukacji Narodowej (1982) Nagroda II stopnia Rektora WSP w Opolu (1985) Nagroda Wojewody Opolskiego (1986) Nagroda I stopnia Rektora WSP w Opolu (1988) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1989) Nagroda II stopnia Rektora WSP w Opolu (1990) Medal za Zasługi Dla Wyższej Szkoły Oficerskiej Inżynierii Wojskowej im. gen. Jakuba Jasińskiego we Wrocławiu (1994)
Wybrane publikacje PRESSURE SHIFT AND GRAVITATIONAL REDSHIFT OF BALMER LINES IN WHITE DWARFS: REDISCUSSION The Astrophysical Journal, 808:131 (10pp), 2015 August 1 doi:10.1088/0004–19637X/808/2/131 © 2015. The American Astronomical Society. All rights reserved. Jacek Halenka, Wieslaw Olchawa, Jerzy Madej, and Boleslaw Grabowski Link Stark broadening of hydrogen spectral lines with fine structure effects W. Olchawa, R.Olchawa,and B. Grabowski, Eur. Phys. J. D (2003) THE EUROPEAN DOI: 10.1140/epjd/e2003-00291-5 PHYSICAL JOURNAL D, Tom 28, s. 119–124, (2004) Link Perturber’s charge e ect on Stark broadened hydrogen lines in helium plasmas ,Journal of Quantitative Spectroscopy & Radiative Transfer 74 (2002) 539–544 www.elsevier.com/locate/jqsrt Jacek Halenka, Wieslaw Olchawa, Boleslaw Grabowski, Franciszek Gajda Link J. Halenka, B. Grabowski: ATOMIC PARTITION FUNCTIONS FOR CHROMIUM, Astron. Astrophys. Suppl. Series 64, 495–498 (1986). Link Theoretical X-ray spectra of hot H-rich white dwarfs. Impact of new partition functions of iron, FeV through FeVII J. Madej, J. Halenka, and B. Grabowski, Astron. Astrophys. 343, 531–535 (1999) Link Znaczenie przesunięcia ciśnienia linii Balmera w białych karłach o ekstremalnie dużej grawitacji, Madej J., Grabowski B., Astronomia i Astrofizyka, tom 229, s. 467–468 (1990) Link The Impact of the Pressure Shift of Hydrogen Lines on "Relativistic'' Masses of White Dwarfs, Grabowski B., Madej J., Halenka J., Astrophysical Journal v.313, p.750, 1987 Link On red shifts and asymmetries of hydrogen spectral lines (współaut.),"Astron. Astrophys." 1975, 45; Link
Przypisy
Bibliografia Bibliografia publikacji pracowników Uniwersytetu Wrocławskiego za lata 1965–1969, red. Krystyna Rohozińska-Owczarek, Biblioteka Uniwersytecka, Wrocław 1982, s. 259. Informator Nauki Polskiej, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1973–2006, s. 381. Jan Jerzy Kubikowski, 1927–1968, Antoni Opolski, Bolesław Grabowski, Wspomnienia ucznia i kontynuatora badań, [w:] Andrzej Woszczyk, (red.), Sylwetki Astronomów Polskich XX w., Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Toruń 2007, s. 133–141. https://web.archive.org/web/20091122131852/http://www.pta.edu.pl/ptaold/sylwetki21.pdf J. Mergentaler: Wydział Matematyki, Fizyki i Chemii, [w:] Uniwersytet Wrocławski w latach 1945–1970. Księga Jubileuszowa, red. Władysław Floryan, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, s. 160, 174, 177, 188. Kto jest kim w Polsce, Tom 1, Beata Cynkier, PAI, 2001, s. 268. Ludzie nauki w Wojsku, Ryszard Łagun, Centralny Ośrodek Naukowej Informacji Wojskowej, 1997, s. 25. Postępy fizyki, tom 51, Zeszyt 6, 2000 rok, s. 327.
Problemy spektroskopii, Grabowski, Bolesław (1938–2023) [Red.], Zeszyty Naukowe – Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Opolu 1972. Przyziemny ciężar ciał i lekkie skrzydła równań: o zmatematyzowaniu praw świata materii, Grabowski, Bolesław (1938–2023) [Autor], [w:] Nauki w poszukiwaniu prawdy : refleksja inspirowana encykliką Jana Pawła II Fides et ratio : materiały międzywydziałowego sympozjum z okazji dziesięciolecia Uniwersytetu Opolskiego, Opole, 11 marca 2004. Opole : Red. Wydawn. Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2004, s. 75–113. Twarz i myśli Boga? Grabowski, Bolesław (1938–2023) [Autor], [w:] Szukanie Boga : wykłady otwarte zorganizowane w okresie Wielkiego Postu 2003 roku. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2003. s. 47–60. Wrocławskie Środowisko Akademickie. Twórcy i ich uczniowie 1945–2005, red. Adam Chmielewski, Wojciech Glabisz, Jan Kmita, Aleksandra Lewanowicz, Cezary Madryas, Zdzisław Samsonowicz, Ludwik Turko, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2007, s. 374. Współcześni uczeni polscy. Słownik biograficzny, Tom I: A–G, red. naukowy: Janusz Kapuścik, Ośrodek Przetwarzania Informacji, Uniwersytet Michigan, 1998.
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Astronomii PAN Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Astronomicznego Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Fizycznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Opolskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową „Zasłużonemu Opolszczyźnie” Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Psim Polu we Wrocławiu Kategoria:Polscy astrofizycy Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy XXI wieku Kategoria:Urodzeni w 1938 Kategoria:Zmarli w 2023