Irena Janina Jedyńska-Szajewska (ur. 30 maja 1904 w Warszawie, zm. 2 czerwca 1987 w Skolimowie) – polska tancerka, aktorka teatralna i filmowa, choreografka i pedagog.
Życiorys thumb|Jan Fabian i Irena Jedyńska w scenie tanecznej W latach 1910-1919 uczęszczała do szkoły baletowy przy Teatrze Wielkim w Warszawie, gdzie kształciła się pod kierunkiem m.in. Piotra Zajlicha, Jana Walczaka i Janiny Rutkowskiej. Debiutowała w 1911 roku, tańcząc m.in. na scenie Teatru Wielkiego, Teatru Nowości, w Dolinie Szwajcarskiej oraz ogrodzie Bagatela. W 1919 roku została członkinią zespołu "Les Ballets Russes" Siergieja Diagilewa, z którym to zespołem występowała m.in. w Paryżu, Londynie, Rzymie, Mediolanie i Monte Carlo. Następnie, z grupą tancerzy pod kierownictwem Leonida Miasina wyjechała do Ameryki Południowej, gdzie występowała w Urugwaju, Brazylii, Peru i Chile, po czym do 1924 roku była solistką w Teatro Colón w Buenos Aires.
Po powrocie do Polski, w latach 1924-1931 była primaballeriną w Teatrze Wielkim w Poznaniu, a w drugiej połowie 1931 roku występowała w tamtejszym Teatrze Nowym. W 1932 roku przeniosła się do Warszawy, gdzie występowała w Teatrze Nowości, a następnie - do 1935 roku - w stołecznych teatrach rewiowych. W kolejnych latach tańczyła w Teatrze Miejskim w Bydgoszczy (1935-1936), Teatrze „Bagatela” w Krakowie (1937) oraz ponownie w warszawskim Teatrze Wielkim (1937-1938). Była uczestniczką strajku w tym teatrze, jaki miał miejsce w lutym i marcu 1938 roku z powodu niewypłacania gaż, wskutek czego została zwolniona i do wybuchu wojny występowała w teatrach rewiowych Warszawa i Łodzi.
Podczas II wojny światowej pracowała najpierw jako kelnerka (do 1942 roku), a następnie występowała w teatrach jawnych: Kometa, Miraż i Nowy Miraż. Po upadku powstania warszawskiego była więźniarką obozów koncentracyjnych Auschwitz, Buchenwald i Ravensbrück. Po wyzwoleniu wyjechała na kurację do szwedzkiego Kristianstad, gdzie prowadziła zespół taneczny.
Do Polski wróciła w październiku 1945 roku. W latach 1945-1950 była członkinią objazdowych teatrów estradowych, a następnie przez rok pracowała jako kasjerka w warszawskim Teatrze Współczesnym. W 1951 roku, dzięki pomocy Feliksa Parnella została zatrudniona jako pedagog w zespole baletowym Opery Warszawskiej, gdzie pracowała oraz występowała do 1959 roku. Równolegle była instruktorką koła tanecznego przy Ministerstwie Poczt i Telegrafów (1951), uczyła tańca klasycznego w Państwowej Średniej Szkole Baletowej (1954-1957) oraz wykładała metodykę tańca klasycznego w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie (1955-1957).
W kolejnych latach pracowała jako choreograf i pedagog baletu w Operetce Szczecińskiej (1959-1961) oraz Teatrze Muzycznym w Gdyni (1961-1962). Następnie była zatrudniona w ognisku baletowym w Szczecinie (1962-1963), a w latach 1963-1967 była pedagogiem baletu w Zespole Pieśni i Tańca „Mazowsze”. W tym okresie napisała podręcznik pt. Tańczmy lepiej i piękniej. Technika nauczania tańca klasycznego w zespołach amatorskich (Warszawa 1963). Na emeryturę przeszła w sierpniu 1967 roku, natomiast w 1970 roku zamieszkała w Domu Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie. Jeszcze w 1982 była honorową przewodniczącą jury IV Ogólnopolskiego Konkursu Tańca i Choreografii w Gdańsku.
W uznaniu zasług została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1956) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1967).
Jeszcze przed II wojną światową wyszła za mąż za urzędnika Ludwika Szajewskiego, który zaginął w latach wojny. Została pochowana na cmentarzu parafialnym w Skolimowie.
Filmografia Cyganka Aza (1926) - cyganka Aza Wyrok życia (1933) - koleżanka Jadzi Źródło: Film Polski
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu parafialnym w Skolimowie Kategoria:Polscy choreografowie Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polskie aktorki filmowe Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Polskie tancerki baletowe Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Buchenwald Kategoria:Więźniowie KL Ravensbrück Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Zmarli w 1987