Fontanna Czterech Kontynentów w Trieście () – barokowa fontanna monumentalna znajdująca się na Piazza Unità d’Italia w Trieście. Została wykonana w latach 1751–1754 przez pochodzącego z okolic Bergamo rzeźbiarza Giovanniego Battistę Mazzoleniego. Program alegoryczny monumentu przedstawia Triest jako miasto portowe czerpiące dobrobyt z handlu z czterema znanymi w połowie XVIII wieku Europejczykom kontynentami: Europą, Azją, Afryką i Ameryką.
Monument powstał w okresie rozwoju wolnego portu Triestu i rozbudowy miasta za panowania Marii Teresy. Jego symbolika odnosi się do handlu morskiego, żeglugi oraz międzynarodowych kontaktów gospodarczych, które stały się podstawą rozwoju osiemnastowiecznego Triestu.
Historia Fontannę zamówiono w związku z przebudową ówczesnego Piazza Grande, stanowiącego najważniejszą przestrzeń publiczną Triestu. Prace rozpoczęto w 1751 roku, a zakończono w 1754 roku. Autorem projektu i rzeźb był Giovanni Battista Mazzoleni, któremu przy obróbce kamienia pomagali miejscowi kamieniarze Giovanni Venturini, Giuseppe Grassi i Giambattista Pozzo.
Fontanna została podłączona do Akweduktu Terezjańskiego, wybudowanego w XVIII wieku w celu zaopatrywania rozwijającego się miasta w wodę. Oprócz funkcji reprezentacyjnej pełniła zatem również rolę miejskiego zdroju.
W 1925 roku pojawiły się plany usunięcia fontanny oraz stojącej na placu kolumny z pomnikiem cesarza Karola VI. Przeciwko temu zamierzeniu występował m.in. triesteński pisarz i krytyk Silvio Benco. Spór został odnotowany w satyrycznym czasopiśmie „Marameo!”, które komentowało dyskusje dotyczące ochrony pomników związanych z habsburską przeszłością miasta.
W sierpniu 1938 roku monument został rozebrany w związku z przygotowaniem Piazza Unità d’Italia do wizyty Benita Mussoliniego. Elementy fontanny przewieziono do miejskich magazynów i lapidarium, gdzie pozostawały przez ponad trzy dekady.
Po restauracji fontannę ponownie ustawiono na placu w 1970 roku. Umieszczono ją jednak na zachód od pierwotnego położenia, bliżej nabrzeża niż osi ratusza.
W latach 80. XX wieku monument poddano kolejnym zabiegom konserwatorskim. Prace przy fontannie prowadził m.in. triesteński rzeźbiarz i konserwator Nino Spagnoli, który zajmował się także restauracją innych pomników miejskich.
Podczas przebudowy Piazza Unità d’Italia zakończonej w 2000 roku fontannę przeniesiono na główną oś placu, pomiędzy ratuszem a nabrzeżem. Nowe położenie przywróciło monumentowi centralną rolę w kompozycji placu.
W XXI wieku fontanna była kilkakrotnie uszkadzana, co powodowało konieczność zabezpieczania i odtwarzania części dekoracji rzeźbiarskiej. Dokumentacja konserwatorska wskazywała również na uszkodzenia wynikające z erozji kamienia, działania wody, zanieczyszczeń atmosferycznych oraz wcześniejszych napraw wykonywanych z użyciem nieodpowiednich materiałów.
Kompozycja Fontanna ma formę rozbudowanej kompozycji skalnej z basenami, figurami ludzkimi, zwierzętami oraz personifikacjami czterech kontynentów. Poszczególne części zostały rozmieszczone wokół centralnego masywu zwieńczonego alegorią Triestu.
Cztery główne postacie symbolizują Europę, Azję, Afrykę i Amerykę. Towarzyszą im zwierzęta oraz przedmioty, które w osiemnastowiecznej europejskiej ikonografii kojarzono z poszczególnymi częściami świata. Europa została powiązana z koniem, Azja z wielbłądem, Afryka z lwem, a Ameryka z krokodylem.
Figury kontynentów są zarazem personifikacjami wielkich rzek. Naczynia i urny, z których wypływała woda, symbolizują szlaki wodne umożliwiające komunikację i wymianę handlową. Postać związana z Nilem ma zasłoniętą twarz, co odnosi się do nieznajomości źródeł tej rzeki przez europejskich geografów w czasie powstawania fontanny.
W górnej części monumentu znajduje się personifikacja Triestu przedstawiona jako młoda kobieta spoczywająca na skałach Krasu. Towarzyszą jej towary handlowe, liny, beczki i pakunki odnoszące się do działalności portu. Postać miasta zwraca się w stronę kupca w stroju orientalnym, co symbolizuje otwartość Triestu na handel ze wschodnią częścią Morza Śródziemnego.
Kompozycję wieńczy skrzydlata postać interpretowana jako personifikacja Sławy albo Fortuny. Alegoria odnosi się do pomyślności miasta oraz jego pozycji jako międzynarodowego portu handlowego.
Materiały Do wykonania monumentu zastosowano różne odmiany marmuru i wapienia. Skaliste partie podstawy wykonano z miejscowych kamieni krasowych, których nieregularna powierzchnia miała naśladować naturalne skały otaczające Triest.
Figury oraz elementy dekoracyjne wykonano z jaśniejszych odmian kamienia, dzięki czemu odróżniają się od ciemniejszej i bardziej chropowatej podstawy. Zróżnicowanie materiałów podkreśla hierarchię kompozycji i zwiększa czytelność poszczególnych alegorii.
Długotrwałe oddziaływanie wody, soli, zmian temperatury i zanieczyszczeń spowodowało ubytki, pęknięcia oraz osłabienie powierzchni kamienia. Kolejne prace konserwatorskie obejmowały oczyszczanie, usuwanie nieprawidłowych uzupełnień, wzmacnianie materiału i rekonstrukcję wybranych fragmentów.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Fontanny w Trieście Kategoria:Zabytki Triestu Kategoria:Architektura barokowa we Włoszech Kategoria:Rzeźby baroku Kategoria:Rzeźby z XVIII wieku