Другая халодная вайнаAs Cold War II Looms, Washington Courts Nationalist, Rightwing, Catholic, Xenophobic Poland, Huffington Post, 15 October 2015. (або Новая халодная вайна, або Халодная вайна 2.0Проханов А. А., Глазьев С. Ю. Холодная война 2.0. Стратегия русской победы. — М.: Книжный мир, 2015. — 384 с. ISBN 978-5-8041-0745-2.) — тэрмін, які выкарыстоўваецца шэрагам публіцыстаў для абазначэння новага стану палітычнай і ваеннай напружанасці паміж супрацьстаялымі геапалітычнымі сіламі, прычым адзін блок, як звычайна лічыцца, узначальвае Расія і Кітай, а другі — ЗША, ЕС і НАТА. Гэта паралель з падзеямі першай Халоднай вайны — супрацьстаяння паміж Заходнім блокам, узначаленым ЗША, і Усходнім блокам на чале з Савецкім Саюзам.
Прычыны і вытокі Як пісаў гісторык Кірыл Бабаеў, новая халодная вайна стала вынікам «галавакружэння ад поспехаў» амерыканскай дыпламатыі ў яе адчуванні канчатковай перамогі над усімі супернікамі. Праз распад СССР і падзенне саюзных яму рэжымаў, стаўшы адзінай звышдзяржавайОтвет МИДа ошарашил дипломата США: «Ваша гегемония осталась в 90-х…», Злучаныя Штаты абвясцілі сваю безумоўную перамогу ў супрацьстаянні. З пункту гледжання амерыканскага боку, як адзначаў палітолаг Дзмітрый Суслаў, павінна была пачацца эра амерыканскага глабальнага дамінавання, аднапалярнага свету, дзе распаўсюджваліся б амерыканскія каштоўнасці. Адпаведна скончылася глабальная канкурэнцыя ідэй, так як усталявалася дамінаванне ліберальна-дэмакратычнай мадэліГеворг Мирзаян. Каким будет финал «Холодной войны 2.0» // Взгляд, 3 декабря 2024.
З гэтай прычыны часам уяўляюць, што канфлікт заключаецца толькі ў нежаданні шэрагу моцных дзяржаў (у першую чаргу Расіі і Кітая) лічыцца з сусветным лідарствам ЗША, што заснавана на іх нежаданні ўспрымаць заходнія каштоўнасці дэмакратыі. Адпаведна адмаўляецца фактар супрацьстаяння ідэалогій, як у першай Халоднай вайне, дзе супрацьстаялі лібералізм і камунізм. Але ёсць і іншае меркаванне. Як пісаў палітолаг і гісторык Алег Няменскі, у новай Халоднай вайне вядзецца барацьба паміж двума праектамі. Першы заснаваным на этычным і рэлігійным індыферэнтызме, аднак на справе свядома накіраваны супраць хрысціянскіх каштоўнасцяў, ды і наогул супраць каштоўнасцяў традыцыйных рэлігій. Аснову гэтай ідэалогіі складаюць адмаўленне і поўная адмена любой ідэнтычнасці — нацыянальнай, рэлігійнай, палітычнай, нават палавой. На гэтай аснове руйнуецца любая традыцыя, старыя каштоўнасці. У сваю чаргу другі — кансерватыўны.
У заходняй літаратуры тэма ідэалагічнага супрацьстаяння праводзіцца звычайна паміж дэмакратычным светам і светам аўтакратый.
Гісторыя Фармальнай спускавым кручком Другой халоднай вайны стаў палітычны крызіс на Украіне 2013—2014 гадоў. На Захадзе тэрмін выкарыстоўваўся раней для абазначэння другой фазы Халоднай вайны, гэта значыць падзей пасля 1985 года. Пасля Крымскага крызісу ЗША, Вялікабрытанія, Канада і шэраг іншых краін увялі санкцыі супраць Расіі. У гэты час на ўсходзе Украіны пачынаюцца баявыя дзеянні паміж урадавай арміяй з аднаго боку і фарміраваннямі паўстанцаў (у асноўным прыхільнікаў самаабвешчаных ДНР і ЛНР — Данецкай і Луганскай Народных Рэспублік) — з другога. Украінскі ўрад абвінаваціў Расію ў падтрымцы сепаратысцкіх настрояў у краінеПро Заяву Верховної Ради України «Про визнання Україною юрисдикції Міжнародного кримінального суду щодо скоєння злочинів проти людяності та воєнних злочинів вищими посадовими особами Російської Федерації та керівниками терористичних організацій „ДНР“ та „ЛНР“, які призвели до особливо тяжких наслідків та масового вбивства українських громадян».
Як вынік пачалося павелічэнне ваеннай прысутнасці ЗША ва Усходнееўрапейскім рэгіёнеНАТО спешно отстраивает новые базы в Прибалтике , а таксама ўзмацненне актыўнасці блока НАТА паблізу расійскай тэрыторыі, што негатыўна адбілася на адносінах Захаду і Расіі.
У 2015 годзе Расія пачала ваенную аперацыю ў Сірыі, якую некаторыя, уключаючы прэзідэнта краіны Башара Асада, расцэньвалі як апасродкаваную вайну паміж Расіяй і ЗША і нават як «прота-сусветную вайну».
У студзені 2016 года высокапастаўленыя чыноўнікі Вялікабрытаніі выказалі занепакоенасць відавочна разгортваннем у Еўропе «Новай халоднай вайной». У лютым на Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы генеральны сакратар НАТА Енс Столтэнберг заяўляў, што альянс і Расія не знаходзяцца ў рэжыме халоднай вайны, хоць ужо і не ў тым партнёрстве, якога дасягнулі пасля заканчэння Халоднай вайны. У верасні таго ж года на пытанне, ці магчыма, што свет уступіў у Новую халодную вайну, міністр замежных спраў РФ Сяргей Лаўроў заявіў, што цяперашняя напружанасць не супастаўна з той, што была ў гады Халоднай вайны. Ён паказаў на адсутнасць ідэалагічных рознагалоссяў паміж ЗША і Расіяй і заявіў, што канфлікты больш не разглядаюцца з пункту гледжання біпалярнай міжнароднай сістэмы.
23 красавіка 2018 года генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш афіцыйна абвясціў аб пачатку новай халоднай вайны.
Міжнародная абстаноўка
Пасля распаду Савецкага Саюза ЗША сталі адзінай звышдзяржавай, пашырыўшы свой эканамічны і палітычны ўплыўОтвет МИДа ошарашил дипломата США: «Ваша гегемония осталась в 90-х…». Расія і іншыя былыя савецкія рэспублікі ў той час перажывалі заняпад у многіх сферах. У сувязі з падзеннем былога ладу яны выпрабавалі цяжкую эканамічную сітуацыю, спалучаную з палітычнымі пераўтварэннямі і ваеннымі канфліктаміЕршов Б. А. Последствия распада СССР / Б. А. Ершов, Е. В. Зименкова // Международный журнал гуманитарных и естественных наук. — 2016. — № 3. — С. 20-22.. Між тым, адносіны паміж Масквой і Вашынгтонам значна палепшыліся. Больш таго, амерыканскі кірунак стаў ключавым у расійскай знешняй палітыцыРоссийско-американские отношения в 1992—1996 годах. Справка // РИА Новости, 04.04.2011. Гэтым партнёрскім адносінам, аднак, нанеслі значную шкоду ваенная кампанія НАТА супраць Югаславіі (сакавік—чэрвень 1999 года)Реакция России на предстоящую военную операцию НАТО оказалась беспрецедентно резкой Gazeta.ru, 24 марта 1999. і пашырэнне блока на ўсход.
У 2000-я гады ЗША, пасля тэрактаў у Нью-Ёрку ў 2001 годзе, пачынаюць шырокую кампанію па барацьбе з тэрарызмам. Першапачаткова яны разгортваюць вайну супраць Талібану ў Афганістане. У 2003 годзе пад удар трапіў іракскі рэжым Садама Хусейна, якога амерыканскія ўлады абвінавачвалі ў пасобніцтве тэрарыстам і наяўнасці зброі масавага паражэння. Па выніку, Штаты разам з саюзнікамі ўварваліся ў Ірак і зрушылі ўрадТрынаццатая гадавіна страшнай трагедыі // Андрэй Нікалаенка, Белтэлерадыёкампанія, 11 верасня 2014. Расійскія ўлады і грамадства хоць і падтрымлівалі ідэю барацьбы з тэрарыстычнай пагрозай, але часам крытыкавалі амерыканскія кампаніі, звязваючы гэта са спробай Белага дома павялічыць магутнасць і ўзяць пад кантроль багатыя рэсурсамі краіныВойна в Ираке: цели и результаты кампании // Ірына Сатарава, Аргументы и факты, 19 сакавіка 2013ВЛАДИМИР ПУТИН: ВОЙНА В ИРАКЕ — ПОЛИТИЧЕСКАЯ ОШИБКА // Независимая газета, 21 марта 2003.
У гэты ж перыяд Расія актыўна змагалася з сепаратызмам у Чачні. Канфлікт, які пачаўся ў 1994 годзе, першапачаткова ішоў няўдала для Масквы, але пачынаючы з 1999 года расійскай арміі ўдалося пераламаць ход вайны і ўжо ў 2009 канчаткова здушыць супраціў баевікоўВойна в Чечне — черная страница в истории России. У жніўні 2008 года краіна прыніла ўдзел у грузіна-паўднёваасяцінскім канфлікце, дзе атрымала поспех. Інфармацыя аб гэтых падзеях з’яўляецца вельмі супярэчлівай, паколькі на Захадзе і Грузіі вінаватай у вайне назвалі Расію, у той час як яна сама абгрунтавала ўдзел нападам на сваіх міратворцаўГрузино-южноосетинский конфликт.
Супярэчнасць па грузіна-асяцінскага канфлікту стала найбуйнейшым палітычным канфліктам памiж Расіяй і Злучанымі Штатамі да 2014 года.
Адначасова ішло ўзмацненне эканомікі Кітая. Нямала важную ролю тут адыгралі заходнія кампаніі, якія ў 1990-я актыўна пераносілі вытворчасць у гэтую краіну з-за таннасці. Абапіраючыся на замежную прамысловасць, дзяржава паступова ўзмацняла сваю эканоміку. У той жа час рэспубліка стала адным з найбуйнейшых цэнтраў прамых капіталаўкладанняўЭкономическое развитие КНР в 90-е гг.. Услед за эканамічным узмацненнем рушыла і геапалітычнае. Пекін пачаў актыўна інвеставаць у замежныя праекты, пашыраючы таксама там свой бізнес, а ў некаторых выпадках разгортваючы ваенную прысутнасць. Найбольшых поспехаў Кітай дасягнуў на афрыканскім кантынгенце, дзе ў некаторай ступені ўдалося падцесніць традыцыйна панаваўшых еўрапейцаўНовая империя: зачем Китай в XXI веке «колонизирует» Африку // Недвижимость Onliner, 14 августа 2018. Ужо ў сярэдзіне 2010-х Пекін стаў галоўным эканамічным канкурэнтам ЗШАКто кого: Китай или США?.
На Блізкім Усходзе працягваліся складаныя супрацьстаянні, якія пачаліся яшчэ ў другой палове XX стагоддзя. Тут перапляліся канфлікты Ізраіля і Палесціны, шыітаў і сунітаў, суфітаў і салафітаў, арабскіх сацыялістаў і ісламскіх рэспубліканістаў, ліберальнай апазіцыі і старых рэжымаў, Саудаўскай Аравіі і Ірана. Сітуацыя ў рэгіёне яшчэ больш абвастрылася пасля пачатку ваенных дзеянняў спачатку ў Іраку, а пазней і ў Лівіі, Сірыі, Ліване і Емене, а таксама чарады рэвалюцыйных хваляванняў 2010—2012 гадоў, вядомай як «Арабская вясна»Социально-демографический анализ Арабской весныГустерин П. В. Затяжная «весна» Арабского Востока.
Глабальныя супрацьстаянні
Яшчэ 10 лютага 2007 года на 43-й Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы Уладзімір Пуцін абвінаваціў Злучаныя Штаты ў «амаль нічым не стрымлівым ужыванні ваеннай сілы ў міжнародных справах». Расійскі лідар таксама абвінаваціў Белы дом у спробе стварыць аднапалярны свет, кіраваны Вашынгтонам. Выступ быў шырока раскрытыкаваны амерыканскімі і еўрапейскімі аналітыкамі, якія абвінавацілі Пуціна ў развязванні новай халоднай вайны. У Расіі распаўсюджана меркаванне, што падобныя выказванні з’явіліся ў адказ на меры, прынятыя НАТА для ўстаноўкі ракетнага шчыта ў Польшчы і Чэхіі. Па словах ЗША і ЕС, шчыт быў пастаўлены не супраць Расіі, а для абароны Еўропы ад магчымых удараў з боку Паўночнай Карэі і Ірана.
Абвастрэнне напружанасці паміж Расіяй і Захадам, якое распачало новую Халодную вайну, пачалося ў 2014 годзе падчас Еўрамайдана, далучэння Крыма да Расіі і пратэстаў на паўднёвым усходзе Украіны, якія рушылі пасля змены ўлады ў лютым таго ж года. Прыкметы халоднай вайны сталі яшчэ больш відавочнымі падчас узброенага канфлікту на ўсходзе Украіны, разгляданага ў Кіеве і на Захадзе як ваенная агрэсія Расіі, асабліва пасля крушэння Boeing 777 у ліпені 2014 года ў раёне Данецка. На гэтым фоне ў жніўні 2014 года бакі ўвяліJohanna Granville, «The Folly of Playing High-Stakes Poker with Putin: More to Lose than Gain over Ukraine.» 8 May 2014. эканамічныя, фінансавыя і дыпламатычныя санкцыі ў дачыненні да адзін аднаго, прычым першым дзейнічаў Захад.
Кіраўніцтвам Расіі быў прыняты шэраг мер па абароне краіны ад магчымых інфармацыйных нападаў з боку Захаду. Комплекс гэтых мерапрыемстваў уключае ў сябе: забеспячэнне ўстойлівай работы расійскага сегмента сеткіНазвана задача законопроекта о защите интернета в РФ от внешних угрозЗащита от внешних угроз. Зачем в России создают устойчивый интернет, перанос сервераў, на якіх захоўваюцца персанальныя даныя, на тэрыторыю краіныВласти обещают не допустить прекращения работы авиакомпаний из-за переноса серверов в Россию, наладжванне ўзаемадзеяння з найбуйнейшымі ВПН-сэрвісаміРоскомнадзор потребовал от VPN-сервисов подключиться к ФГИС, а таксама іншыя мерапрыемствы.
Становішча значна ўскладнілася, калі прэзідэнт Дональд Трамп у 2019 годзе абвясціў аб выхадзе з дагавора аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці, што прывяло да пачатку хуткага развіцця Вашынгтона ў галіне ваенных ракет. Гэта зрабіла зноў папулярнай праблему ядзернай зброіДзяржсакратар ЗША абвясьціў пра выхад з ракетнай дамовы з Расеяй, Радыё Свабода, 1-02-2019ЗША выходзяць з Дамовы аб ракетах сярэдняй дальнасці, уцягваюць Расію ў гонку ўзбраенняў, Наша Ніва, 21-10-2018.