Савет Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі (скарочана Савет Федэрацыі, СФ, неафіцыйна Сенат) — верхняя палата Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі — парламента Расійскай Федэрацыі .
У Савет Федэрацыі, у адпаведнасці з часткай 2 артыкула 95 Канстытуцыі Расійскай ФедэрацыіКонституция Российской Федерации : Принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 г. // Собрание законодательства РФ. — 2014. — № 31. — Ст. 4398., уваходзяць па два прадстаўнікі ад кожнага суб’екта Расійскай Федэрацыі (па адным ад заканадаўчага (прадстаўнічага) і выканаўчага органаў дзяржаўнай улады), а таксама «не больш за 30 прадстаўнікоў Расійскай Федэрацыі, прызначаных Прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі, з якіх не больш за сем могуць быць прызначаныя пажыццёва» (прадстаўнікі Расійскай Федэрацыі былі ўведзеныя законам РФ аб папраўцы да Канстытуцыі РФ ад 2014/07/21 № 11-ФКЗ «Аб Савеце Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі»).
З 1993 года колькасць сенатараў Расійскай Федэрацыі змянялася некалькі разоў з-за аб’яднання існуючых і ўтварэння новых суб’ектаў Федэрацыі. На 2021 год агульная колькасць яго членаў — 200, з якіх 170 — прадстаўнікі суб’ектаў Расіі (па два прадстаўнікі ад кожнага з 85 суб’ектаў), а 30 — сенатары, якія прызначаюцца прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі. Прэзідэнцкая квота павялічана пасля ўвядзення паправак 1 ліпеня 2020 года да 30 чалавек, таксама Прэзідэнт РФ, які спыніў свае паўнамоцтвы па заканчэнні тэрміну або датэрмінова ў выпадку адстаўкі, мае права стаць пажыццёвым сенатарам.
Паняцце «сенатар Расійскай Федэрацыі» было ўведзена ў Канстытуцыю Расійскай Федэрацыі папраўкамі, прынятымі на галасаванні 1 ліпеня 2020 года. Дэ-факта гэта паняцце выкарыстоўвалася і раней (пераважна ў СМІ) і азначала «член Савета Федэрацыі». Пасля ўнясення паправак паняцце «член Савета Федэрацыі» выключана з Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі (пакінута толькі ў артыкулах 134 і 135, якія знаходзяцца ў нязменнай частцы 9).
Савет Федэрацыі ўяўляе сабой «палату рэгіёнаў», у якой прадстаўнікі рэгіёнаў прадстаўляюць іх інтарэсы на федэральным узроўні, што адлюстроўвае федэратыўны прынцып расійскай дзяржавы. З’яўляючыся інстытутам інтэграцыі і кансалідацыі рэгіёнаў, Савет Федэрацыі пазваны забяспечваць баланс агульнафедэральных і рэгіянальных інтарэсаў пры прыняцці рашэнняў, накіраваных на рэалізацыю стратэгічных мэтаў развіцця краіны.
Савет Федэрацыі фармуецца і структуруецца па непартыйным прынцыпе. Сенатары не ствараюць фракцый і партыйных аб’яднанняў .
Савет Федэрацыі з’яўляецца пастаянна дзеючым органам. У адрозненне ад Дзяржаўнай думы, Савет Федэрацыі не можа быць распушчаны прэзідэнтам. Яго паседжанні праводзяцца па меры неабходнасці, але не радзей як два разы на месяц. Паседжанні Савета Федэрацыі з’яўляюцца асноўнай формай працы палаты. Яны праходзяць асобна ад паседжанняў Дзяржаўнай думы. Палаты могуць збірацца сумесна для заслухоўвання пасланняў прэзідэнта Расійскай Федэрацыі, пасланняў Канстытуцыйнага Суда Расійскай Федэрацыі, выступленняў кіраўнікоў замежных дзяржаў. Сенатары ажыццяўляюць свае паўнамоцтвы на пастаяннай аснове.
Сенатары валодаюць недатыкальнасцю на працягу ўсяго тэрміну іх паўнамоцтваў. Яны не могуць быць затрыманыя, арыштаваныя, падвергнутыя вобшуку, акрамя выпадкаў затрымання на месцы злачынства, а таксама падвергнуты асабістаму надгляду, за выключэннем выпадкаў, калі гэта прадугледжана федэральным законам для забеспячэння бяспекі іншых людзей.
Савет Федэрацыі праводзіць свае паседжанні ў галоўным будынку на вул. Вялікай Дзмітраўцы ў Маскве, як правіла, у перыяд з 25 студзеня па 15 ліпеня і з 16 верасня па 31 снежня. Паседжанні з’яўляюцца адкрытымі. Па рашэнні Савета Федэрацыі месца правядзення паседжанняў можа быць зменена, а таксама можа быць праведзена закрытае паседжанне.
Паўнамоцтвы Згодна з артыкулам 102 Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі, да ведання Савета Федэрацыі належаць (пункт 1):
зацвярджэнне змены межаў паміж суб’ектамі Расійскай Федэрацыі; зацвярджэнне ўказа прэзідэнта Расіі аб увядзенні ваеннага становішча; зацвярджэнне ўказа прэзідэнта Расіі аб увядзенні надзвычайнага становішча; вырашэнне пытання аб магчымасці выкарыстання Узброеных Сіл РФ за межамі тэрыторыі Расіі; прызначэнне выбараў прэзідэнта Расіі; адхіленне прэзідэнта Расіі ад пасады; пазбаўленне недатыкальнасці прэзідэнта Расіі, які спыніў выкананне сваіх паўнамоцтваў; прызначэнне на пасаду па прадстаўленні прэзідэнта Расіі старшыні, намесніка старшыні і суддзяў Канстытуцыйнага Суда Расіі, старшыні, намеснікаў старшыні і суддзяў Вярхоўнага Суда Расіі; правядзенне кансультацый па прапанаваных прэзідэнтам Расіі кандыдатурах на пасаду Генеральнага пракурора Расіі, яго намеснікаў, пракурораў суб’ектаў Расійскай Федэрацыі, пракурораў ваенных і іншых спецыялізаваных пракуратур, прыраўнаваных да пракурораў суб’ектаў Расіі; прызначэнне на пасаду і вызваленне ад пасады старшыні Падліковай палаты і паловы ад агульнага ліку аўдытараў Падліковай палаты па прадстаўленні прэзідэнта Расіі; правядзенне кансультацый па прапанаваных прэзідэнтам Расіі кандыдатурах на пасаду кіраўнікоў федэральных органаў выканаўчай улады (уключаючы федэральных міністраў), якія ведаюць пытаннямі абароны, бяспекі дзяржавы, унутраных спраў, юстыцыі, замежных спраў, прадухілення надзвычайных сітуацый і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў, грамадскай бяспекі; спыненне па прадстаўленні прэзідэнта Расіі ў адпаведнасці з федэральным канстытуцыйным законам паўнамоцтваў старшыні, намесніка старшыні і суддзяў Канстытуцыйнага Суда Расіі, старшыні, намеснікаў старшыні і суддзяў Вярхоўнага Суда Расіі, старшыняў, намеснікаў старшыняў і суддзяў касацыйных і апеляцыйных судоў у выпадку здзяйснення імі ўчынку, што ганьбіць гонар і годнасць суддзі, а таксама ў іншых прадугледжаных федэральным канстытуцыйным законам выпадках, якія сведчаць аб немагчымасці ажыццяўлення суддзёй сваіх паўнамоцтваў; заслухоўванне штогадовых дакладаў Генеральнага пракурора Расіі аб стане законнасці і правапарадку ў Расіі.
Па пытаннях, аднесеных да яго ведання Канстытуцыяй Расійскай Федэрацыі, Савет Федэрацыі прымае пастановы, якія прымаюцца большасцю галасоў ад агульнай колькасці сенатараў, калі іншы парадак прыняцця рашэнняў не прадугледжаны Канстытуцыяй Расійскай Федэрацыі.
У галіне заканатворчасці Савет Федэрацыі займае ў адносінах да Дзяржаўнай думы падпарадкаваную ролю. Любыя законы спачатку ўносяцца ў Дзяржаўную думу, і толькі пасля ўхвалення ніжняй палатай паступаюць на разгляд Савета Федэрацыі.
Як увесь Савет Федэрацыі ў цэлым, так і сенатары валодаюць правам заканадаўчай ініцыятывы, аднак законы аб папраўках у канстытуцыю могуць быць унесены альбо Саветам Федэрацыі як калегіяльным органам, або групай колькасцю не менш за адну пятую ад канстытуцыйнага складу палаты.
Пры разглядзе прынятых Дзяржаўнай думай законаў Савет Федэрацыі не мае права ўнясення паправак, а можа альбо ўхваліць, альбо адхіліць закон у цэлым. Федэральны закон лічыцца ўхваленым Саветам Федэрацыі, калі за яго прагаласавала больш за палову ад агульнай колькасці членаў гэтай палаты альбо калі на працягу чатырнаццаці дзён ён не быў разгледжаны Саветам Федэрацыі. У выпадку адхілення федэральнага закона Саветам Федэрацыі палаты могуць стварыць пагаджальную камісію для пераадолення ўзніклых рознагалоссяў, пасля чаго федэральны закон падлягае паўторнаму разгляду Дзяржаўнай думай. У выпадку нязгоды Дзяржаўнай думы з рашэннем Савета Федэрацыі федэральны закон лічыцца прынятым, калі пры паўторным галасаванні за яго прагаласавала не менш за дзве трэці ад агульнай колькасці дэпутатаў Дзяржаўнай думы. Для прыняцця федэральных канстытуцыйных законаў неабходна ўхваленне трох чвэрцяў галасоў Савета Федэрацыі, у выпадку адхілення Саветам Федэрацыі праекта федэральнага канстытуцыйнага закона вета не можа быць пераадолена Дзяржаўнай думай.
Сенатар Расійскай Федэрацыі асабіста ажыццяўляе сваё права на галасаванне.
Наведванне паседжанняў Сенатары абавязаны прысутнічаць на пасяджаннях Савета Федэрацыі.
Сенатар да пачатку паседжання Савета Федэрацыі, камітэта Савета Федэрацыі, членам якога ён з’яўляецца, пісьмова інфармуе адпаведна старшыню Савета Федэрацыі, старшыню камітэта Савета Федэрацыі аб немагчымасці прысутнічаць з уважлівых прычын (накіраванне ў камандзіроўку, хвароба, рэгістрацыя шлюбу, нараджэнне дзіцяці, смерць члена сям’і ці блізкага сваяка, надзвычайныя сітуацыі на месцах) на паседжанні палаты, камітэта.
Адсутнасць парламентарыя па іншых прычынах дапускаецца на падставе яго пісьмовага звароту са згоды адпаведна старшыні Савета Федэрацыі, старшыні камітэта Савета Федэрацыі.
Перадгісторыя Савет Федэрацыі СССР — кансультатыўны орган пры прэзідэнце СССР (1990—1991), які ўзначальваў прэзідэнт СССР і які ўключаў у сябе вышэйшых службовых асоб (прэзідэнтаў, па меры іх абрання, а да гэтага — старшыняў Вярхоўных Саветаў) 15 саюзных рэспублік. Заснаваны папраўкамі да Канстытуцыі СССР ад 14 сакавіка 1990 аб стварэнні пасады прэзідэнта СССР (арт. 127.4 Частка 15.1 — «Прэзідэнт СССР»). Пры наступнай змене Канстытуцыі папраўкамі ад 26 снежня 1990 статус СФ быў вызначаны асобнай Часткай 15.2; у склад Савета Федэрацыі быў уведзены з вырашальным голасам віцэ-прэзідэнт СССР; устаноўлена, што рашэнні СФ прымаюцца дзвюма трацінамі галасоў.
З 30 студзеня 1991 года (з моманту зацвярджэння пастановай Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР Палажэння аб Савеце Федэрацыі) уключаў старшыняў Саветаў усіх 88 (затым — 89) суб’ектаў Федэрацыі. У ліпені 1991 года пасаду старшыні Савета Федэрацыі атрымаў у спадчыну Р. І. Хасбулатаў як в. а. старшыні, а затым — старшыня Вярхоўнага Савета.
Савет Федэрацыі РСФСР пад старшынствам Барыса Ельцына збіраўся на паседжанні тройчы — 22 лістапада 1990 года, 23 студзеня і 20 сакавіка 1991 года.
18 верасня 1993 года прэзідэнт Ельцын склікаў сустрэчу кіраўнікоў выканаўчай і прадстаўнічай улады рэгіёнаў, загадзя абвешчаную устаноўчым сходам новага Савета Федэрацыі і правобразам верхняй палаты новага парламента, альтэрнатыўнага дзейнаму З’езду народных дэпутатаў РФ. Удзельнікі сустрэчы адмовіліся падпісаць дакумент аб стварэнні Савета Федэрацыі, пакуль яго паўнамоцтвы не будуць вызначаны заканадаўча дзеючым парламентам.
Першы перыяд фарміравання (студзень 1994 — студзень 1996)
У пераходных палажэннях Канстытуцыі Расіі 1993 года было азначана, што першы склад СФ на два гады абіраецца грамадзянамі па двухмандатных акругах, а далей парадак фарміравання СФ неабходна было ўсталяваць асобным законам.
Выбары ў СФ адбыліся 12 снежня 1993 года. СФ засядаў з 11 студзеня 1994 года па 15 студзеня 1996.
Практычная дзейнасць выбарнага СФ паказала, што ён не заўсёды выконвае адведзеную яму аўтарамі Канстытуцыі ролю «фільтра» прынятых Дзяржаўнай думай законаў і нярэдка галасуе за пераадоленне прэзідэнцкага вета.
Старшыня — Уладзімір Піліпавіч Шумейка (абраны 13 студзеня 1994 года — пастанова Савета Федэрацыі № 9-I СФ, паўнамоцтвы дэпутата Савета Федэрацыі першага склікання спыніліся з моманту пачатку працы Савета Федэрацыі новага склікання 23 студзеня 1996 года), дэпутат ад Калінінградскай вобласці.
Другі перыяд фарміравання (студзень 1996 — снежань 2001) Рэформа СФ была заклікана зрабіць яго палітычна больш блізкім да выканаўчай улады. У снежні 1995 года быў прыняты закон, па якім губернатары (кіраўнікі рэгіянальнай выканаўчай улады) і старшыні заканадаўчых сходаў суб’ектаў Федэрацыі ўваходзілі ў СФ па пасадзе. Пры гэтым члены СФ працавалі ў ім на нясталай аснове, збіраючыся ў Маскве на рэгулярныя сесіі, або беручы ўдзел у паседжаннях камітэтаў і камісій. Гэты склад СФ быў сфармаваны 23 студзеня 1996 і засядаў па 26 снежня 2001.
Старшыня — Ягор Сямёнавіч Строеў (абраны 23 студзеня 1996 года — пастанова Савета Федэрацыі № 9-СФ, вызвалены з пасады 5 снежня 2001 года — пастанова № 358-СФ; абраны ганаровым старшынёй Савета Федэрацыі 5 снежня 2001 года — пастанова № 360-СФ), кіраўнік адміністрацыі Арлоўскай вобласці.
Трэці перыяд фарміравання (студзень 2002 — снежань 2012)