«Дабрародны Ян Дубарог» () — першая буйная ліра-эпічная паэма (гутарка) Уладзіслава Сыракомлі. Прызнаецца за найлепшы твор пісьменніка.
Ёсць таксама варыянты назвы «Дабрародны Ян Дэмбарог» (пер. Уладзіміра Мархеля), «Радавіты шляхціч Ян Дэмбарог» (пер. Кастуся Цвіркі), «Ян з роду Дубарог» (пер. Жанны Некрашэвіч-Кароткай). Поўная назва твора: «Ян з роду Дубарог, гісторыя яго роду, галавы і сэрца, расказаная ім самім і зарыфмаваная» ().
Паэма стваралася на працягу 1847—1850 гадоў у Залуччы. Чытаючы яе гасцям у 1848 годзе Сыракомля палічыў твор нудным і кінуў яго ў камін, тады нехта з гасцей хутка дастаў адтуль паэму і прасіў творцу працягнуць працу над ёй. У 1855 годзе ўжо ў Барэйкаўшчыне паэт дапісаў эпілог да другога выдання. У пасмяротным дзесяцітомным зборы твораў ёсць звесткі пра працу над некаторымі часткамі ўжо ў 1846 годзе.
Твор прысвячаўся Вацлаву Пшыбыльскаму і Адаму Старчэўскаму. Пры жыцці паэта, паэма выходзіла двойчы — у 1854 (Санкт-Пецярбург і Магілёў) і 1855 (Вільня) гадах. У 1880 г. у Варшаве выйшла выданне з ілюстрацыямі Міхала Эльвіры Андрыёлі.
Змест Уступ да паэмы («Przedśpiewek do litewskiego czytelnika») нагадвае экспазіцыю «Радзівіліяды» (1592) Яна Радвана, выкарыстоўваецца прыём «негатыўнага прыпадабнення» дзеля праслаўлення роднай зямлі, якім потым актыўна стануць карыстацца збольшага беларускамоўныя аўтары.
Некаторыя ўрыўкі твора пісаліся на аснове ўспамінаў з дзяцінства.
Крытыка Жанна Некрашэвіч-Кароткая адзначае:На змену валенродаўска-сапліцаўскаму самаахвярнаму змагару Адама Міцкевіча прыходзіць новы герой — такі, як адукаваны і высакародны Ян з роду Дубарог. Ён не апанаваны жаданнем ісці на бітву, але займае актыўную жыццёвую пазіцыю і (у многім дзякуючы намаганням ксяндза дэфінітара) аказваецца ўнутрана падрыхтаваным да штодзённай карпатлівай працы — як духоўнай, так і фізічнай. Гэты герой, незалежна ад свайго сацыяльнага статусу, шчыра адданы роднай зямлі і імкнецца быць карысным ёй, найбольш цэніць грамадзянскі дабрабыт і добрасуседскія адносіны суайчыннікаў, традыцыі продкаў і сямейныя каштоўнасці — усё тое, у чым вялікі паэт бачыў аснову самазахавання беларускага народа.На думку Юльяна Кжыжаноўскага Сыракомля «пераносіў ідэі „Пана Тадэвуша“ на ўзровень даступны жыхарам літоўскіх і беларускіх мястэчкаў ды засценкаў».
Францішак Беляк адзначае стылёвую блізкасць паэмы Сыракомлі да «Успамінаў Сапліцы» Генрыка Жавускага.
На думку Тадэвуша Піні, гэта адна з найпрыгажэйшых польскіх гутарак.
Беларускі філолаг Леў Цвяткоў пісаў:Паэма «Urodzony Jan Dęboróg» дае нам вельмі дакладны малюнак Беларусі, яе прыроды, жыхарства, звычаяў, нават некаторых забабон. Пасля «Пана Тадэвуша» гэта другая эпапея Беларусі, другая беларуская Адысея.
Пераклады У 1879 годзе ў Маскве выйшаў зборнік выбраных твораў Сыракомлі ў перакладзе на рускую, дзе быў змешчаны і «Дабрародны Ян Дубарог» у перакладзе Ліядора Пальміна.
У 1918 годзе ў № 31 «Вольная Беларусь» апублікавала ананімны беларускі пераклад уступу да паэмы пад загалоўкам «Літва». Той жа ўрывак на беларускую мову пераклаў Уладзімір Мархель і Кастусь Цвірка.
У культуры Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч у вершаваным польскамоўным апавяданні «Літаратарскія клопаты» (пер. Пятра Бітэля) адзначаў:
Арцём Вярыга-Дарэўскі ў сваім вершы «Ліцвінам, якія запісаліся ў мой Альбом на развітанне» (1858) пісаў:
Літаратура
Спасылкі
Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі Катэгорыя:Творы 1853 года Катэгорыя:Паэмы на польскай мове