Макрафаг (ад — вялікі, і — пажыральнік) — клетка ў арганізме жывёл, здольная да актыўнага захопу і пераварвання бактэрый, рэшткаў загінулых клетак і іншых чужародных або таксічных для арганізма часціц. Тэрмін «макрафаг» уведзены Мечнікавым. Састарэлыя, якія выйшлі з ужытку сінонімы: гістыяцыт-макрафаг, гістафагацыт, макрафагацыт, мегалафаг-пажыральнік.
Макрафагі прысутнічаюць практычна ў кожным органе і тканіне, дзе яны выступаюць у якасці першай лініі імуннай абароны ад патагенаў і граюць важную ролю ў падтрыманні тканкавага гамеастазу.
Паходжанне У 1970-х гадах была сфармуляваная гіпотэза пра сістэму монануклеарных фагацытаў, у адпаведнасці з якой макрафагі ўяўляюць сабой канчатковую стадыю дыферэнцыявання манацытаў крыві, якія, у сваю чаргу, паходзяць ад мультыпатэнтавых стваловых клетак крыві ў касцяным мозгу. Аднак даследаванні, праведзеныя ў 2008—2013 гадах, паказалі, што макрафагі тканін дарослых мышэй прадстаўлены двума папуляцыямі, якія адрозніваюцца па сваім паходжанні, механізму падтрымання колькасці і функцый. Першая папуляцыя гэта тканкавыя, або рэзідэнтныя макрафагі. Яны паходзяць з эрытраміялоідных папярэднікаў (якія не маюць дачынення да ствалавых клетак крыві) жаўтковага мяшка і эмбрыянальнай печані і засяляюць тканіны на розных этапах эмбрыягенезу. Рэзідэнтныя макрафагі набываюць тканеспецыфічныя характарыстыкі і падтрымліваюць сваю колькасць за кошт праліферацыі in situ без удзелу манацытаў. Да доўгажывучых тканкавыз макрафагаў адносяць купфераўскія клеткі печані, мікраглію цэнтральнай нервовай сістэмы, альвеолавыя макрафагі лёгкіх, перытанеальныя макрафагі брушнай паражніны, клеткі Лангерганса скуры, макрафагі чырвонай пульпы селязёнкі.
Другая папуляцыя прадстаўлена адносна кароткачасовымі макрафагамі манацытавага (касцёвамазгавога) паходжання. Адноснае ўтрыманне такіх клетак у тканіне залежыць ад яе тыпу і ўзросту арганізма. Так макрафагі касцёвамазгавога паходжання складаюць менш за 5 % усіх макрафагаў галаўнога мозгу, печані і эпідэрмісу, невялікую долю макрафагаў лёгкіх, сэрца і селязёнкі (аднак гэтая доля павялічваецца з узростам арганізма) і большую частку макрафагаў уласнай пласцінкі слізістай абалонкі кішачніка. Колькасць макрафагаў манацытавага паходжання рэзка павялічваецца пры запаленні і нармалізуецца па яго заканчэнні.
Актывацыя макрафагаў In vitro, пад уздзеяннем экзагенных стымулаў, макрафагі могуць актывавацца. Актывацыя суправаджаецца істотным змяненнем профілю экспрэсіі генаў і фарміраваннем клеткавага фенатыпу спецыфічнага для кожнага тыпу стымулаў. Гістарычна першымі былі адкрыты два шмат у чым процілеглых тыпу актываваных макрафагаў, якія па аналогіі з Th1/Th2 назвалі M1 і M2. Макрафагі тыпу М1 дыферэнцыююцца ex vivo пры стымуляцыі папярэднікаў інтэрферонам-γ пры ўдзеле фактару транскрыпцыі STAT1. Макрафагі тыпу М2 дыферэнцуюцца ex vivo пры стымуляцыі інтэрлейкінам 4 (праз STAT6).
Доўгі час М1 і М2 былі адзінымі вядомымі тыпамі актываваных макрафагаў, што дазволіла сфармуляваць гіпотэзу пра іх палярызацыю. Аднак да 2014 года назапасіліся звесткі, якія паказваюць на існаванне цэлага спектру актываваных станаў макрафагаў, якія не адпавядаюць ні тыпу М1, ні тыпу М2. У цяперашні час, няма пераканаўчых доказаў таго, што актываваныя станы макрафагаў, назіраныя in vitro, адпавядаюць таму, што адбываецца ў жывым арганізме, і ці з’яўляюцца гэтыя станы пастаяннымі або часовымі.
Макрафагі, асацыяваныя з пухлінай Злаякасныя пухліны аказваюць уплыў на сваё тканкавае мікраасяроддзе, у тым ліку і на макрафагі. Манацыты крыві інфільтруюць пухліну і пад уплывам сігнальных малекул, сакрэтавальных пухлінай (M-CSF, GM-CSF, IL4, IL10, TGF-β), дыферэнцуюцца ў макрафагі з «антызапаленчым» фенатыпам і, душачы антыпухлінны імунітэт і стымулюючы фарміраванне новых крывяносных сасудаў, спрыяюць росту і метастазірованню пухліны.
Значэнне макрафагаў у імунітэце Макрафагі з’яўляюцца своеасаблівым назапашвальнікам антыгенаў, якія паступаюць у арганізм і якія знаходзяцца ў ім у выглядзе дэтэрмінант (участкаў малекулы антыгена, якія вызначаюць яго спецыфічнасць), складаюцца не менш чым з 5 пептыдаў. Антыгены падвяргаюць асаблівай перапрацоўцы: узаемадзейнічаючы з рэцэптарамі мембраны макрафага антыгены выклікаюць актывацыю іх лізасамальных ферментаў і павелічэнне сінтэзу ДНК.
Макрафагі граюць вельмі істотную ролю ў індукцыі антыцелаўтварэння, для якой неабходныя ўсе тры тыпу клетак (макрафагі, Т- і B-лімфацыты). Антыген, звязаны з рознымі фракцыямі макрафагаў (мембраны, лізасомы), з’яўляецца значна больш імунагенным, чым натыўны антыген. Пасля апрацоўкі ў макрафаге антыгены паступаюць да Т-і B-лімфацытаў, макрафагі, якія змяшчаюць антыген, спачатку рэагуюць з Т-клеткамі, і толькі пасля гэтага «уключаюцца ў працу» В-клеткі. Узаемадзеянне макрафагаў з Т-клеткамі рэгулюецца Н-антыгенамі або прадуктам гена, звязанага з сістэмай генаў гістасумяшчальнасці.
Крыніцы
Катэгорыя:Клеткі цела чалавека Катэгорыя:Імунная сістэма Катэгорыя:Клеткі