Гета ў Дрысе (ліпень 1941 — 2 лютага 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Дрыса (з 1962 года — Верхнядзвінск) падчас Халакосту.

Гісторыя У 1939 годзе ў Дрысе жылі 825 яўрэяў. Да 17 верасня 1939 года яна была памежным горадам, і на другім баку Заходняй Дзвіны была ўжо Польшча.

У Дрысе ўжо з 1939 года жылі польскія ўцекачы, якія распавядалі пра жахі нямецкай акупацыі, але многія, асабліва старыя, не хацелі гэтаму верыць. Таму з пачаткам эвакуацыі частка габрэяў засталася ў горадзе, упэўненыя, што немцы няздольныя зрабіць нічога дрэннага.

3 ліпеня 1941 года Дрыса была занятая нямецкімі войскамі. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 12 ліпеня 1944 года.

Немцы, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета. Акупанты правялі рэгістрацыю насельніцтва і выявілі ўсіх габрэяў, пасля чаго прымусілі ўсіх нашыць жоўтыя латы на адзенне.

Спачатку тэрыторыя гета займала ранейшы раён яўрэйскага пражывання і да 1942 года яўрэі жылі ў сваіх дамах. Вязняў штодня ганялі на прымусовыя працы. Забівалі габрэяў за найменшую правіннасць. У лютым 1942 года тэрыторыю гета паменшылі да раёна на паўночным усходзе вуліцы Гагарына, у куце пры ўпадзенні ракі Дрыса ў Заходнюю Дзвіну.

2 лютага (у снежні) 1942 года вязняў расстралялі. У гэты дзень у Дрысе, згодна з актам раённай камісіі НДК, былі забітыя 769 яўрэяўНациональный архив Республики Беларусь (НАРБ). — фонд 3719, опись 1, дело 7, листы 9-10;Нямецка-фашысцкi генацыд на Беларусi (1941—1944). Мн., 1995, с. 304Национальный архив Республики Беларусь (НАРБ). — фонд 861, опись 1, дело 13, лист 85;.

Памяць У пачатку 1950-х гадоў па ініцыятыве Соф’і Майсееўны Батушанскай і Абрама Львовіча Бейліна, чые родныя былі забітыя ў гета, на габрэйскіх могілках на брацкай магіле ахвяр генацыду яўрэяў была ўсталяваная мармуровая дошка, а пазней збудаваны помнік (з надпісам на рускай і на іўрыце). У наступныя гады дзеці загінулых габрэяў арганізоўвалі нядзельнікі, збіралі габрэйскія надмагільныя камяні (мацэвы) з габрэйскіх могілак, якія былі раскіданыя па ўсім горадзе. Іх адвозілі назад на могілкі і ўсталёўвалі каля расстрэльнага рова.

У 2013 годзе на месцы старога помніка ахвярам Катастрофы быў усталяваны новы, з надпісамі на трох мовах — беларускай, англійскай і іўрыце.

Крыніцы

Літаратура

Дрыса Катэгорыя:Гісторыя Верхнядзвінска