Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава (; поўная назва — Федэральная дзяржаўная бюджэтная ваенная адукацыйная ўстанова вышэйшай адукацыі «Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава» Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі) — першая вышэйшая медыцынская ўстанова Расіі для падрыхтоўкі класных чыноў ваеннага ведамства і ваеннаслужачых медыцынскай службы Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі.

Акадэмія была заснавана як ваенна-навучальная ўстанова ў часы валадарання Паўла I. Яна займае гістарычны будынак у цэнтры Санкт-Пецярбурга, які быў пабудаваны ў канцы XVIII стагоддзя паводле праекта Антоніа дэла Порта ў стылі высокага класіцызму і аздоблены жывапіснымі пано Джузэпэ Бернасконі. Акадэмія носіць імя савецкага дзяржаўнага дзеяча Сяргея Кірава. Установа падпарадкоўваецца Галоўнаму ваенна-медыцынскаму ўпраўленню Міністэрства абароны Расіі.

Гісторыя

Гісторыя ваеннай медыцыны ў Расіі бярэ свой пачатак у першай трэці XVIII стагоддзя. У 1715 годзе паводле ўказа Пятра I на Выбаргскай старане ў так званай Шпітальнай слабадзе для аказання дапамогі «служылым людзям» былі закладзены Адміралцейскі і Сухапутны генеральныя шпіталі, а годам пазней — Адміралцейскі шпіталь у Кранштаце. Пры гэтых шпіталях у першай палове XVIII стагоддзя пачалі стварацца медыка-хірургічныя школы, якія паклалі пачатак арыгінальнай айчыннай сістэме ваенна-ўрачэбнай адукацыі. У 1786 годзе гэтыя школы былі аб’яднаны ў Галоўнае ўрачэбнае вучылішча, якое рыхтавала лекараў для арміі і флоту Расіі.

Афіцыйнай датай заснавання акадэміі лічыцца 18 (29) снежня 1798 года, калі расійскі імператар Павел I падпісаў указ «аб …уладкаванні пры галоўных шпіталях асаблівага будынка для ўрачэбнага вучылішча і навучальных тэатраў». Ініцыятарам нараджэння акадэміі стаў галоўны дырэктар Медыцынскай калегіі барон Аляксей Васільеў. З 1800 года ўстанова пачала працаваць пад назвай Медыка-хірургічная акадэмія, а ў 1808 годзе імператар Аляксандр I узвёў яе ў ранг «першых навучальных устаноў Імперыі», надаўшы права называцца Імператарскай. Нароўні з медыцынскай адукацыяй, акадэмія паклала пачатак таксама вышэйшай ветэрынарнай і фармацэўтычнай адукацыі ў краіне.

Будаўніцтва галоўнага будынка акадэміі вялося з 1799 да 1803 года паводле праекта швейцарскага архітэктара Джавані Антоніа Порта, а ўвесь комплекс быў завершаны ў 1809 годзе пад кіраўніцтвам Андрэя Вараніхіна. Сцены галоўнай залы і мастацкае аздабленне купала ўпрыгожаны фрэскамі італьянскага мастака П’ера дзі Анжэлі. У вестыбюлі захаваліся жывапісныя пано паводле эскізаў мастака Джузэпэ Бернасконі. У 1859 годзе перад фасадам галоўнага будынка акадэміі быў усталяваны помнік Якаву Віліе. З 1798 па 1845 год дзейнічала Маскоўскае аддзяленне акадэміі, якое падрыхтавала каля 2000 ваенных медыкаў.

З 1808 па 1838 гады акадэміяй кіраваў выхадзец з Шатландыі Якаў Васільевіч Віліе (Джэймс Уайлі), які 50 гадоў быў галоўным медыцынскім інспектарам Рускай арміі. Перыяд з 1841 па 1856 год адзначыўся працай вялікага рускага хірурга Мікалая Пірагова. Ён распрацаваў навуковыя асновы ваенна-палявой хірургіі, упершыню ў свеце ўжыў на полі бою эфірны наркоз і гіпсавую павязку, а таксама прыцягнуў да догляду за параненымі сясцёр міласэрнасці. Перыяд кіраўніцтва Пятра Дубавіцкага (з 1857 года) называюць «залатым векам» акадэміі. Упершыню ў краіне былі створаны кафедры і клінікі гінекалогіі, псіхіятрыі, афтальмалогіі, аператыўнай хірургіі, педыятрыі, оталарынгалогіі. У 1872 годзе акадэмія заснавала «Асаблівы медыцынскі курс для адукацыі вучоных акушэрак», стаўшы ініцыятарам жаночай вышэйшай медыцынскай адукацыі.

У акадэміі працавалі выдатныя навукоўцы: заснавальнік айчыннай фізіялогіі Іван Міхайлавіч Сечанаў, выдатны клініцыст Сяргей Пятровіч Боткін (стваральнік першай у Расіі кафедры ваенна-палявой тэрапіі), лаўрэат Нобелеўскай прэміі Іван Пятровіч Паўлаў, псіхіятр Уладзімір Міхайлавіч Бехцераў. У лабараторыі заснавальніка рускай хімічнай школы Мікалая Зініна працавалі Альфрэд Нобель і Аляксандр Барадзін. Хірург Мікалай Караткоў адкрыў метад вымярэння крывянога ціску, а фізік Васіль Пятроў першым адкрыў закон ператварэння электрычнай энергіі ў светлавую. Падчас руска-турэцкай вайны (1877—1878) прафесар Сяргей Каломнін упершыню ў свеце ў палявых умовах ужыў пераліванне крыві, а Мікалай Васільевіч Скліфасоўскі актыўна ўкараняў асептыку і антысептыку. Падчас вайны з Японіяй (1904—1905) для дыягностыкі ўпершыню ў рускай арміі сталі прымяняцца рэнтгенаўскія апараты. У гады Першай сусветнай вайны прафесар Уладзімір Опель прапанаваў сістэму этапнага лячэння параненых.

Пасля рэвалюцыі 1917 года частка прафесарска-выкладчыцкага складу працягнула працу ў акадэміі. У 1920 годзе былі створаны спецыяльныя фельчарскія курсы, якія падрыхтавалі звыш 1500 сярэдніх і малодшых медыцынскіх спецыялістаў. З 1929 года акадэмія цалкам перайшла ў падведамнасць Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі. У 1940 годзе на базе акадэміі была створана Ваенна-марская медыцынская акадэмія, якая ў 1956 годзе зноў увайшла ў склад ВМедА як факультэт падрыхтоўкі ўрачоў для ваенна-марскога флоту.

У гады Вялікай Айчыннай вайны акадэмія выпусціла 1800 ваенных урачоў. На франтах загінулі 532 выхаванцы акадэміі і 236 выпускнікоў Ваенна-марской медыцынскай акадэміі. У канцы 1941 года акадэмія была эвакуіравана ў Самарканд (Узбекістан), дзе працягнула падрыхтоўку ўрачоў разам з асабовым складам расфарміраванай Куйбышаўскай ваенна-медыцынскай акадэміі. У ліпені 1943 года быў створаны маскоўскі філіял. У 1944 годзе акадэмія вярнулася ў Ленінград. У гады вайны выкладчыкамі і навукоўцамі былі абаронены 115 дысертацый, створана кровезамяшчальная вадкасць (Іаакім Пятроў), распрацаваны метады лячэння абмаражэнняў. Навуковыя матэрыялы пасля вайны былі абагульнены ў 35-томным выданні «Вопыт савецкай медыцыны ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945». У 1954 годзе за заслугі ў падрыхтоўцы кадраў акадэмія была ўзнагароджана ордэнам Леніна, а ў 1968 годзе — ордэнам Чырвонага Сцяга.

Выхаванцы акадэміі ўдзельнічалі ў медыцынскім забеспячэнні падчас вайны ў Афганістане (кожны пяты выкладчык акадэміі пабываў там, 35 афіцэраў-медыкаў загінулі; было вернута ў строй 96,9 % параненых), ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС (45 супрацоўнікаў), землетрасення ў Арменіі і ўзброеных канфліктаў на Паўночным Каўказе. Сярод выпускнікоў акадэміі — касманаўты і ўрачы касманаўтаў (Іван Коласаў, Алег Котаў).

У 1998 годзе комплекс гістарычных будынкаў акадэміі быў уключаны ў Дзяржаўны звод асабліва каштоўных аб’ектаў культурнай спадчыны народаў Расійскай Федэрацыі. З 2008 па 2010 гады ў склад ВМедА на правах філіялаў уваходзілі Саратаўскі, Самарскі і Томскі ваенна-медыцынскія інстытуты. У 2014 годзе на тэрыторыі акадэміі пачалося будаўніцтва Шматпрофільнай клінікі з сямі карпусоў, а таксама Сітуацыйнага цэнтра, які звязвае ўсе ваенна-медыцынскія ўстановы Узброеных сіл Расіі. У снежні 2018 года пры акадэміі быў адкрыты музей Мікалая Пірагова.

Гісторыя назваў На працягу сваёй гісторыі навучальная ўстанова неаднаразова мяняла назву: Галоўнае ўрачэбнае вучылішча (з 1787 года) Санкт-Пецярбургскае медыка-хірургічнае вучылішча (з 1798 года) Медыка-хірургічная акадэмія (з 1799 года) Імператарская медыка-хірургічная акадэмія (з 1808 года) Імператарская Ваенна-медыцынская акадэмія (з 1881 года) Ваенна-медыцынская акадэмія (з 1917 года) Ваенна-медыцынская акадэмія Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі (з 1929 года) Ваенна-медыцынская акадэмія Чырвонай Арміі імя С. М. Кірава (з 1935 года) Ленінградская ваенна-медыцынская акадэмія (1940 год) Ваенна-медыцынская ордэна Леніна акадэмія імя С. М. Кірава (з 1954 года) Ваенна-медыцынская ордэна Леніна Чырванасцяжная акадэмія імя С. М. Кірава (з 1968 года) Федэральная дзяржаўная бюджэтная ваенная адукацыйная ўстанова вышэйшай адукацыі «Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава» Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі (з 1 верасня 2015 года).

Структура і кіраўніцтва Кіраўніцтва акадэміяй ажыццяўляе начальнік.

У складзе акадэміі дзейнічаюць восем факультэтаў:

першы факультэт кіруючага медыцынскага складу (паслядыпломная падрыхтоўка афіцэраў); другі факультэт падрыхтоўкі ўрачоў для Сухапутных, Ракетных і Паветрана-дэсантных войскаў; трэці факультэт падрыхтоўкі ўрачоў для Паветрана-касмічных сіл; чацвёрты факультэт падрыхтоўкі ўрачоў для Ваенна-марскога флоту; пяты факультэт падрыхтоўкі ваенна-медыцынскіх спецыялістаў замежных армій; шосты факультэт павышэння кваліфікацыі і прафесійнай перападрыхтоўкі; сёмы факультэт падрыхтоўкі і ўдасканалення грамадзянскіх медыцынскіх і фармацэўтычных спецыялістаў (дзе навучаюцца па спецыяльнасцях «Лячэбная справа», «Стаматалогія», «Медыка-прафілактычная справа» і «Фармацыя»); восьмы факультэт сярэдняй прафесійнай адукацыі.

У Санкт-Пецярбургу базіруюцца 65 кафедраў (34 ваенныя і 31 грамадзянская). Сярод кафедраў тэарэтычнага профілю вылучаюцца кафедры авіяцыйнай і касмічнай медыцыны, ваеннай псіхафізіялогіі, таксікалогіі і медыцынскай абароны, мікрабіялогіі, агульнай і ваеннай эпідэміялогіі імя В. Д. Белякова, арганізацыі забеспячэння медыцынскай маёмасцю войскаў, фізіялогіі падводнага плавання. Клінічны профіль прадстаўлены 16 хірургічнымі і 13 тэрапеўтычнымі клінікамі, уключаючы кафедры ваенна-палявой хірургіі, ваеннай траўматалогіі і артапедыі імя Г. І. Турнера, нейрахірургіі, ваенна-палявой тэрапіі, афтальмалогіі імя В. В. Волкава, тэрмічных паражэнняў і іншыя. У Маскве працуе філіял акадэміі, вучэбнымі базамі якога з’яўляюцца буйныя ваенныя шпіталі сталіцы, у тым ліку Галоўны ваенны клінічны шпіталь імя М. Н. Бурдэнкі.

Навуковая і клінічная дзейнасць

Навукова-даследчы цэнтр акадэміі каардынуе навуковыя даследаванні па актуальных праблемах ваеннай медыцыны. У склад цэнтра ўваходзяць аддзелы медыка-біялагічных даследаванняў, эксперыментальнай медыцыны, медыка-псіхалагічнага суправаджэння, Усеармейскі медыцынскі рэгістр. Акадэмія акрэдытаваная на правядзенне клінічных выпрабаванняў лекавых прэпаратаў і медыцынскіх вырабаў. Пры акадэміі дзейнічае Незалежны этычны камітэт, які праводзіць этыка-прававую экспертызу ўсіх біямедыцынскіх праектаў з удзелам людзей і жывёл.

У акадэміі сфарміравалася 50 ваенна-навуковых школ, зарэгістраваных у Рэестры Узброеных Сіл РФ. Сярод іх — школа арганізатараў ваеннай аховы здароўя, хірургічныя школы (кардыяхірургічная школа Купрыянава, Колесава і Шаўчэнкі; школа ваенна-палявой хірургіі Пірагова, Опеля; анатамічная школа Танкова і Даўга-Сабурава), тэрапеўтычныя школы Боткіна, Ланга і Камарова, школа паразітолагаў Паўлоўскага і іншыя.

Ваенна-навуковае таварыства курсантаў, студэнтаў і слухачоў (ВНОКС) аб’ядноўвае больш за 1000 маладых даследчыкаў у 60 секцыях. Савет маладых вучоных займаецца падтрымкай ініцыятыў маладых спецыялістаў. З 2014 года на базе акадэміі дзейнічае 8-я навуковая рота Галоўнага ваенна-медыцынскага ўпраўлення, дзе прызыўнікі з вышэйшай медыцынскай, біялагічнай або інжынернай адукацыяй займаюцца навуковымі распрацоўкамі. Функцыянуюць 13 дысертацыйных саветаў. Акадэмія выдае навуковыя часопісы: «Вестник Российской Военно-медицинской академии», «Известия Российской Военно-медицинской академии», «Гуманитарный военный журнал» і газету «Военный врач».

Клінічная база акадэміі мае ёмістасць звыш 2600 ложкаў і ўключае шэраг хірургічных і тэрапеўтычных клінік. Установа аказвае высокатэхналагічную медыцынскую дапамогу, уключаючы клетачныя тэхналогіі і рабатызаваную хірургію. У склад клінічнай базы ўваходзіць Цэнтр крыві і тканак імя прафесара У. М. Шамава, які быў заснаваны ў 1961 годзе як навукова-даследчая лабараторыя па нарыхтоўцы фібрыналізаванай крыві. Сёння цэнтр выконвае функцыі Цэнтра крыві Узброеных Сіл Расіі, забяспечваючы крывёй і яе кампанентамі пацыентаў і ўдзельнічаючы ў аказанні дапамогі пры надзвычайных сітуацыях.

Крыніцы

Літаратура

Волков С. В. Русский офицерский корпус. — М.: Воениздат, 1993. — 368 с. — ISBN 5-203-01334-9.