Натуры́зм (ад — «прырода») — гэта лад жыцця ў гармоніі з прыродай, які характарызуецца практыкай наготы ў супольнасці, з мэтай развіцця павагі да сябе, іншых людзей і прыродыINF-FNI XIV Кангрэс Міжнароднай Федэрацыі Натурыстаў , 1974.. Самі натурысты пазіцыянуюць яго як філасофію жыцця ў гармоніі з прыродай. Слова «натурызм» уваходзіць у назвы міжнародных арганізацый, такіх як Міжнародная федэрацыя натурызму (), якая працуе пад эгідай ЮНЕСКА.
З натурызмам часта атаясамліваюць нуды́зм (ад «аголены»), бо найбольш прыкметным атрыбутам натурызму з'яўляецца адсутнасць адзення. Гэты тэрмін нярэдка выкарыстоўваецца ў слоўніках і літаратуры як сінонім паняцця «натурызм»Нудызм // Комлеў Н. Г. Слоўнік іншамоўных слоў. — М.: Эксмо-Прэс, 2000. — 1308 с.Натурызм // Яцэнка Н. Е. Тлумачальны слоўнік грамадазнаўчых тэрмінаў. — СПб.: Лань, 1999. — 528 с. — (Падручнікі для ВНУ. Спецыяльная літаратура), аднак самі ўдзельнікі руху праводзяць паміж імі мяжу: у аснове дзеянняў нудыстаў адсутнічае якая-небудзь агульная філасофія, якая абгрунтоўвае наготу, большасцю нудыстаў рухае толькі адчуванне камфорту, якое з'яўляецца пры вызваленні ад адзенняНіжагародцаў Д. Нудысты адзначылі Пецярбург // Взгляд.ру, 10.06.2008.
Звычайнай практыкай з'яўляецца сумесны адпачынак мужчын і жанчын без купальных касцюмаў на спецыяльных нудысцкіх пляжах. Аднак практыкуюцца і іншыя варыянты «голай» актыўнасці, напрыклад, паходы, заняткі спортам, фестывалі, наведванне саунаў. Ключавымі момантамі з'яўляюцца ўдзел асоб абодвух полаў і забарона любых дзеянняў сексуальнага характару. Субкультура нудызму папулярная ў некаторых краінах, асабліва ў Заходняй Еўропе.
Гісторыя натурызму Нагата з даўніх часоў насіла сакральны характар. У антычнасці заняткі спортам праводзілі аголенымі, і ад адпаведнага слова (, гімнас — «аголены») паходзяць словы «гімнастыка» і «гімназія» (першапачаткова — месца для трэніровак і заняткаў спортам). Некаторыя паганскія абрады выконваліся ў аголеным выглядзе. Напрыклад, можна згадаць звычай, звязаны з абаронай ад знешняй пагрозы (нападу ці хваробы): аголеныя жанчыны ўначы ўпрагаліся ў плуг і праворвалі баразну вакол паселішча. Антычныя аўтары з часоў Аляксандра Македонскага апісваюць індыйскіх аскетаў-джайністаў, якія адмаўляліся ад адзення і таму былі празваныя грэкамі гімнасафісты ( — «голыя мудрацы»). У сучаснай Індыі маецца рэлігійная група дыгамбараў («апранутых святлом», «паветрам»), галіна джайнізму, у якіх нагата служыць сімвалам вызвалення ад свету смяротных. З прыняццем хрысціянства, з яго адмаўленнем цялеснага, культ нагаты быў забыты. У Новы час (пачынаючы з часоў Адраджэння) былі спробы адрадзіць яго як сімвал парыву з традыцыяй плотапамерцвення і вяртання да прыроды.
Натурызм зарадзіўся ў Германіі ў пачатку XX стагоддзя пад назвай «культура вольнага цела». Заснавальнікам сучаснага натурызму можна лічыць французскага вучонага-географа і анархіста Элізэ Рэклю (фр. Elisée Reclus; 1830—1905), які да немцаў прапаноўваў выкарыстоўваць нагату ў сацыяльных мэтах. Ён адзначаў гігіенічныя вартасці нагаты з маральнага і з фізіялагічнага пункту гледжання, і разважаў пра яе перспектывы ў гісторыі і геаграфіі культур. У сваёй кнізе «Чалавек і Зямля» (1905) ён, у прыватнасці, піша:
Пытанне адзення і нагаты з'яўляецца важным з пункту гледжання фізічнага здароўя, мастацтва і маралі: мне проста неабходна выказаць свае думкі, бо немагчыма ўвесь час сыходзіць ад гэтай дыскусіі. Гэта зусім нядаўняя заваёва свабоды чалавека: бо не так яшчэ даўно любы сумнеў у неабходнасці адзення быў бы адкінуты як нападкі на маральныя асновы грамадства …
Правільней было б ставіць пытанне так: што лепш для здароўя і гарманічнага развіцця чалавека ў фізічным і маральным плане? Любы лекар вам адкажа: нагата больш карысная. Вядома, напрыклад, што скура аднаўляе сваю жыццёвую энергію, калі яе бесперашкодна падстаўляць паветру, святлу і прыродным элементам. Нішто не замінае потавыдзяленню, усе органы аднаўляюць свае функцыі; скура становіцца мяккай і пругкай і губляе бледнасць, як расліна, пазбаўленая святла. Эксперыменты паказваюць, што калі скура пазбаўленая святла, колькасць чырвоных крывяных цельцаў памяншаецца разам з гемаглабінам. Гэта значыць, жыццё становіцца менш інтэнсіўным. Гэта лішняе доказ таму, што прагрэс цывілізацыі не заўсёды з'яўляецца такім, а патрабуе навуковага даследавання.
У Германіі першым ідэолагам руху за агаленне стаў Генрых Пудор, які напісаў кнігі «Нагія людзі. Лікаванне будучыні» і «Культ нагаты». У іх утрымлівалася абгрунтаванне ідэі «вольнага культурызму», які быў накіраваны на забеспячэнне гармоніі ў развіцці душы і цела, неабходныя для фарміравання «дасканалага чалавека нардычнай расы». Хаця гэты рух першапачаткова насіў мірны характар, ён распаўсюдзіўся ў асяроддзі нацысцкага афіцэрства, атрымаўшы назвы «нудакультурызм» і «нуданацызм».
Першае нудысцкае таварыства, якое насіла назву «Тыфаль», было заснавана Рыхардам Унгэвітэрам, аўтарам кнігі «Нагата». Таварыства прапаведавала здаровы лад жыцця: адмову ад курэння, алкаголю і мясной ежы, заняткі гімнастыкай. Абвяшчалася мэта вяртання чалавека да прыроднага ладу жыцця, вольнага ад збачэнняў, звязаных з падаўленнем яго натуральных патрэб. Членамі таварыства была заснавана першая нудысцкая база адпачынку каля Гамбурга. Грамадскія арганізацыі нудыстаў былі створаны ў Берліне (1910 год) і ў Штутгарте (1911 год).
Распаўсюдзіўшыся спачатку сярод студэнцкай моладзі, з 1920-х гадоў атрымаў вядомасць у многіх краінах Еўропы, а таксама ў ЗША, Канадзе, Новай Зеландыі і некаторых іншых, былі створаны нацыянальныя федэрацыі натурызму.
У Германіі развіццё нудызму працягнулася пасля Другой Сусветнай вайны і дасягнула найбольшага росквіту ў ГДР сямідзесятых і васьмідзесятых гадоў.
У Скандынавіі станаўленне нудызму звязана з імем Сорэна Сорэнсена, які ў 1936 годзе стварыў нудысцкую базу адпачынку на востраве каля Капенгагена і заснаваў першы ў Скандынавіі нудысцкі клуб «Сонечны спорт Поўначы». У Францыі нудызм прапагандавалі лекары Гастон і Андрэ Дзювіль, якія займаліся выданнем часопіса «Жыць мудра», з'яўляліся заснавальнікамі курорта «Геліёпаліс» і Інстытута натурызму і прапагандыстамі такіх метадаў лячэння як гідратэрапія і геліятэрапія.
У Расіі ідэолагам нудысцкага адпачынку з'яўляўся Максіміліян Валошын, аўтар прац «Блікі. Нагата» (1910) і «Блікі. Маскі. Нагата» (1914) і заснавальнік нудысцкіх пляжаў у Крыму. У першыя гады савецкай улады, да пачатку 1930-х гадоў, натурызм таксама быў даволі распаўсюджаны: нават праводзіліся аголеныя шэсці па вуліцах гарадоў, у тым ліку Масквы. Ленін лічыў, што ў руху нудыстаў ёсць «здаровы пралетарскі пачатак».
У 1953 годзе заснавана Міжнародная федэрацыя натурызму (INF), якая працуе пад эгідай ЮНЕСКА.
Тэорыя і практыка натурызму
Каб не бянтэжыць іншых людзей аголенасцю, натурысты арганізуюць асобныя пляжы, басейны і спартыўныя пляцоўкі, у дэклараваных статутах і на практыцы натурысты строга сочаць за захаваннем прынцыпаў этыкі чалавечых адносін. Тым не менш, нудысцкія мерапрыемствы могуць прыцягваць вуаерыстаў і эксгібіцыяністаў.
Аголенасць у натурызме звычайна не з'яўляецца самамэтай, натурызм уключае ў сябе: клопат пра сваё здароўе (адмова ад шкодных звычак, якія навязваюцца грамадствам); увагу да навакольных і барацьбу за права чалавека весці здаровы лад жыцця; клопат пра навакольнае асяроддзе, падтрыманне экалогіі. Многія натурысты з'яўляюцца членамі партый зялёных або розных экалагічных рухаў.
Станоўчыя эфекты Праца над страхам перад людзьмі. Без адзення людзі часта адчуваюць сябе безабаронныміНагота как культурологическая проблема // , таму, агаляючыся, людзі падаюць навакольным сігнал, што давяраюць ім, што можа стварыць атмасферу добразычлівасці і адкрытасці. Людзі становяцца больш адчувальнымі да навакольнага асяроддзя. Вельмі непрыемна, напрыклад, хадзіць басанож па недакурках або разбітых бутэльках, ці то на пляжы, турысцкім маршруце або дзесьці яшчэ. Спыняючы абараняць сябе адзеннем ад навакольнага асяроддзя, людзі вастрэй адчуваюць яго забруджванне.
Адмоўныя эфекты Ультрафіялетавае выпраменьванне, паводле некаторых даных, паскарае працэсы старэння скуры, а ўздзеянне прамых сонечных прамянёў, асабліва на пэўныя часткі цела, істотна павышае верагоднасць захварэць на рак. Зрэшты, здольнасць плавак або купальніка абараняць цела ад ультрафіялетавых прамянёў пастаўлена пад сумнеў. Практыка натурызму нярэдка выклікае негатыўную рэакцыю з боку недатычных да яе людзей, бо дэманстрацыя органаў выдзялення звязана з пачуццём сораму і табуявана ў многіх сучасных этычных сістэмах. Недаўменне можа выклікаць таксама тое, што аголенае цела дэманструецца без прамой прывязкі да задавальнення сэксуальных жаданняў.
Натурызм і грамадства
Першапачаткова натурызм з'яўляўся свайго роду пратэстам супраць пурытанскіх нормаў маралі і быў сустрэты пратэстамі з боку кансерватыўна настроеных колаў грамадства, якія ўгледжвалі ў агаленні прыкметы распусты. Каб пазбегнуць падобных абвінавачванняў, з самага пачатку натурысцкага руху былі ўведзены даволі жорсткія абмежаванні на палавыя адносіны ў рамках нудысцкага адпачынку, якія даволі строга выконваюцца.
Дадатковай прычынай для турботы грамадства служыла тое, што нудысцкі адпачынак, як правіла, носіць сямейны характар: бацькі прыводзяць на нудысцкія пляжы сваіх дзяцей. Асцярогі былі звязаны з магчымым распэшчваннем малалетніх, якое цягне іх уступленне ў раннія палавыя адносіны. Аднак, на справе маецца супрацьлеглы эфект: дзеці, далучаныя бацькамі да натурызму, успрымаюць аголенасць як натуральны стан, у іх назіраецца не большая, а меншая ў параўнанні з іншымі дзецьмі цікаўнасць у адносінах да палавых адрозненняў і адсутнічае схільнасць да падглядвання.
Хоць агаленне па-за спецыяльна адведзенымі для гэтага месцамі можа прызнавацца правапарушэннем, арганізацыя нудысцкіх пляжаў і зон адпачынку, як правіла, дапускаецца заканадаўствам. Пры такіх базах для натурыстаў і нудыстаў ствараюцца спецыяльныя гасцініцы, крамы і бары.
Сучасныя элементы натурызму Субкультура натурызму (нудызму) уключае ў сябе розныя кампаненты; канкрэтныя адэпты могуць практыкаваць усе або некаторыя з іх, у тым ліку ў залежнасці ад арганізацыйных магчымасцяў і ад сезона.
Натурысцкія пляжы
На натурысцкім (нудысцкім) пляжы мужчыны і жанчыны, якія адпачываюць разам, часта з дзецьмі, не носяць адзення. Такіх пляжаў асабліва шмат у Германіі, Францыі, скандынаўскіх краінах, а таксама на Адрыятыцы.
Натурысцкія клубы
Натурысцкі клуб звычайна ўяўляе сабой агароджаную тэрыторыю, на якой ёсць магчымасць шпацыраваць, купацца (напрыклад, у штучным возеры) і загараць у аголеным выглядзе, але без старонніх і цікаўных. На гэтай тэрыторыі часта можна арандаваць жыллё на час адпачынку.
Натурысцкія сауны і лазні У шэрагу краін практыкуецца сумеснае наведванне аголенымі мужчынамі і жанчынамі саун і лазняў (пад лазняй тут разумеецца разнавіднасць сауны, а не месца, куды людзі прыходзяць з мэтай мыцця дзеля гігіены). Як правіла, такая сауна прадастаўляе па адным чыста жаночым і чыста мужчынскім дні на тыдзень, а астатнія дні сумесныя.
Заняткі спортам голымі Акрамя відавочнай магчымасці пагуляць у валейбол і бадмінтон на нудысцкіх пляжах, маюцца і іншыя варыянты заняткаў спортам або турызмам у аголеным выглядзе. Напрыклад, арганізуюцца забегі і велазабегі, пракладзены маршруты для няскладаных «голых» паходаў. У басейнах у шэрагу краін у пэўныя дні і гадзіны наведвальнікі плаваюць без купальнікаў.
Перыядычна ў розных месцах свету арганізуюцца невялікія — да некалькіх сотняў цалкам распранутых удзельнікаў — спартыўныя спаборніцтвы, умоўна іменуемыя голымі Алімпійскімі гульняміПрыклады падобных мерапрыемстваў: Аўстралія (2011 і інш.), Бразілія (2016)..
Хатні натурызм У некаторых сем'ях сумеснае агаленне, у тым ліку з дзецьмі любога ўзросту і полу, з'яўляецца нормай. Гэта спрыяе і ўмацаванню сям'і, і адсутнасці псіхалагічных бар'ераў у падрастаючых.
Нудысцкія святы