Джузэпэ МадзініУ «Беларускай Энцыклапедыі» пададзена форма «Джузепе Мадзіні». (; 22 чэрвеня 1805, Генуя — 10 сакавіка 1872, Піза) — італьянскі палітычны дзеяч, рэвалюцыянер, публіцыст і юрыст, адзін з галоўных ідэолагаў Рысарджымента і правадыр яго рэспубліканскага крыла. Заснавальнік тайнай арганізацыі «Маладая Італія», міжнароднай рэвалюцыйнай арганізацыі «Маладая Еўропа» і адзін з найбольш уплывовых прапагандыстаў ідэі аб’яднанай, незалежнай і рэспубліканскай Італіі.

Біяграфія

Раннія гады Мадзіні нарадзіўся ў Генуі ў сям’і ўрача Джакома Мадзіні і Марыі Драга. Атрымаў юрыдычную адукацыю ў Генуэзскім універсітэце, але ўжо ў маладосці выявіў выразную цікавасць не толькі да права, але і да літаратуры, палітычнай публіцыстыкі і грамадскіх пытанняў.

У 1827 годзе ён далучыўся да таварыства карбанарыяў, якое змагалася супраць абсалютысцкіх парадкаў у італьянскіх дзяржавах. У 1830 годзе Мадзіні быў арыштаваны ўладамі Сардзінскага каралеўства і пасля зняволення вымушаны пакінуць Італію. З гэтага часу значная частка яго палітычнай дзейнасці праходзіла ў эміграцыі.

«Маладая Італія» і рэвалюцыйная дзейнасць

У 1831 годзе ў Марселі Мадзіні заснаваў арганізацыю «Маладая Італія» (). Яе мэтай было вызваленне італьянскіх земляў ад замежнага панавання і іх аб’яднанне ў адзіную незалежную рэспубліку. У адрозненне ад ранейшых канспірацыйных таварыстваў, Мадзіні рабіў акцэнт не толькі на змовах і паўстаннях, але і на палітычным выхаванні грамадства, асабліва моладзі.

Праграма «Маладой Італіі» спалучала нацыянальна-вызваленчую ідэю з рэспубліканскімі і дэмакратычнымі прынцыпамі. Мадзіні лічыў, што італьянскі народ павінен сам стаць галоўнай сілай аб’яднання краіны, а будучая дзяржава мусіць грунтавацца на грамадзянскай роўнасці, абавязку перад грамадствам і нацыянальнай еднасці.

Аднак спробы паўстанняў, арганізаваныя ягонымі прыхільнікамі ў 1830-я гады, не дасягнулі поспеху.

«Маладая Еўропа» У 1834 годзе Мадзіні заснаваў у Швейцарыі міжнародную арганізацыю «Маладая Еўропа». Яна павінна была аб’яднаць рэвалюцыйныя нацыянальныя рухі розных народаў Еўропы. Паводле Мадзіні, вызваленне Італіі было часткай шырэйшага працэсу — барацьбы народаў за незалежнасць, грамадзянскія правы і рэспубліканскі лад.

У сярэдзіне 1840-х гадоў ён працягваў развіваць ідэю міжнароднай салідарнасці нацыянальных рухаў. У 1846 годзе Мадзіні заснаваў «Інтэрнацыянальны саюз народаў», праз які імкнуўся падтрымліваць сувязі паміж дэмакратычнымі і рэвалюцыйнымі коламі ў розных краінах Еўропы.

Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў і Рымская рэспубліка Падчас рэвалюцыі 1848—1849 гадоў Мадзіні вярнуўся да актыўнай палітычнай дзейнасці ў Італіі. У Мілане ён выдаваў рэспубліканскую газету «L’Italia del Popolo» («Італія народа») і падтрымліваў узброеную барацьбу супраць аўстрыйскага панавання.

У 1849 годзе, пасля абвяшчэння Рымскай рэспублікі, Мадзіні стаў адным з яе трыумвіраў і фактычна ўзначальваў рэвалюцыйны ўрад з сакавіка да ліпеня. Урад Рымскай рэспублікі спрабаваў правесці шэраг свецкіх і сацыяльных рэформ, аднак дзяржава праіснавала нядоўга: пасля французскай інтэрвенцыі рэспубліка была ліквідавана, а Мадзіні зноў пакінуў Італію.

Пасля 1849 года Пасля паражэння Рымскай рэспублікі Мадзіні працягваў рэвалюцыйную дзейнасць у эміграцыі, галоўным чынам у Лондане і Швейцарыі. У 1853 годзе ён заснаваў рэспубліканскую «Партыю дзеяння». У тым жа дзесяцігоддзі падтрымліваў новыя паўстанцкія планы, у тым ліку спробы ўзняць выступленні супраць аўстрыйскага панавання ў паўночнай Італіі.

Мадзіні садзейнічаў вызваленчаму паходу Джузэпэ Гарыбальдзі ў Паўднёвую Італію ў 1860 годзе. Аднак пасля стварэння Каралеўства Італія ў 1861 годзе ён не прызнаў манархічнай формы праўлення і заставаўся прыхільнікам рэспублікі.

У 1870 годзе, калі Мадзіні спрабаваў падтрымаць рэспубліканскае паўстанне на Сіцыліі, яго арыштавалі і выслалі з краіны. У 1872 годзе ён вярнуўся ў Італію. Памёр 10 сакавіка 1872 года ў Пізе.

Погляды Палітычная думка Мадзіні грунтавалася на ідэі нацыі як супольнасці свабодных і роўных грамадзян. Ён адстойваў адзіную Італію, але бачыў яе не манархіяй, а рэспублікай, заснаванай на народным суверэнітэце. Для Мадзіні нацыянальнае вызваленне не было толькі тэрытарыяльным пытаннем: яно павінна было весці да маральнага і грамадзянскага абнаўлення грамадства.

У сацыяльных пытаннях Мадзіні выступаў за мірнае дасягненне грамадскай роўнасці праз адукацыю, маральнае ўдасканаленне і стварэнне рабочымі спажывецкіх і вытворчых аб’яднанняў. Ён не ўхваляў ні марксісцкага камунізму, ні анархізму, бо лічыў асновай палітычнага жыцця маральны абавязак чалавека перад народам і чалавецтвам.

Адным з цэнтральных паняццяў яго філасофіі быў абавязак. У адрозненне ад ліберальнай традыцыі, якая найчасцей пачынала разважанне з правоў асобы, Мадзіні падкрэсліваў, што правы павінны спалучацца з абавязкамі перад народам, дзяржавай і чалавецтвам. Гэтая ідэя найбольш выразна адлюстравана ў яго працы «Аб абавязках чалавека» ().

Спадчына Мадзіні належыць да найбольш значных дзеячаў італьянскага Рысарджымента. Яго паўстанцкія планы часта заканчваліся няўдачамі, але яго публіцыстыка, сетка арганізацый і настойлівая прапаганда рэспубліканскай і нацыянальнай ідэі моцна паўплывалі на палітычную культуру Італіі XIX стагоддзя.

Разам з Джузэпэ Гарыбальдзі, Каміла Кавурам і Віктарам Эмануілам II Мадзіні традыцыйна разглядаецца як адзін з галоўных дзеячаў, якія садзейнічалі стварэнню аб’яднанай Італіі.

Асноўныя творы «Giovine Italia» — палітычныя тэксты і публікацыі руху «Маладая Італія»; «Apostolato popolare» — публіцыстычны праект, звязаны з дзейнасцю Мадзіні ў эміграцыі; «Dei doveri dell’uomo» («Аб абавязках чалавека»); «Pensiero ed azione» («Думка і дзеянне»).

Літаратура Мадзіні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — С. 490. — 560 с. — ISBN 985-11-0155-9. Кирова К. Э. Жизнь Джузеппе Мадзини (1805—1872). — М., 1981.

Спасылкі

Giuseppe Mazzini // Encyclopaedia Britannica Mazzini, Giuseppe // Treccani

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 чэрвеня Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1805 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў Генуі Катэгорыя:Памерлі 10 сакавіка Катэгорыя:Памерлі ў 1872 годзе Катэгорыя:Памерлі ў Пізе Катэгорыя:Палітыкі Італіі Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Італіі Катэгорыя:Публіцысты Італіі Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі Катэгорыя:Рысарджымента