Анэ́та Прыма́ка-О́нішк (; нар. у 1975 годзе, Кнышэвічы) — польская журналістка, публіцыстка, пісьменніца і даследчыца гістарычнай памяці беларускага паходжання. Аўтарка дакументальных кніг і рэпартажаў, прысвечаных гісторыі беларускай праваслаўнай меншасці на Падляшшы.
Біяграфія Нарадзілася ў 1975 годзе на хутары каля вёскі Кнышэвічы ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводства ў беларускай праваслаўнай сям'і. Сямейная гісторыя аказала істотны ўплыў на яе далейшую даследчыцкую і літаратурную дзейнасць. Яе бабуля Надзея ў 1915 годзе ва ўзросце сямнаццаці гадоў апынулася ў бежанстве на Каўказе, а ў 1920-я гады вярнулася на радзіму. Дзед пісьменніцы, Аляксандр Курыла, працаваў сакратаром мясцовага Валкушанскага сельсавета ў часы савецкай улады і быў забіты ў маі 1945 года падчас начнога нападу польскага антыкамуністычнага падполля, што таксама пакінула глыбокі след у гісторыі яе сям'і.
Атрымала вышэйшую адукацыю ў Варшаўскім універсітэце. У якасці журналісткі публікавалася ў шэрагу вядомых польскіх выданняў, сярод якіх «Gazeta Wyborcza», «Polityka», «National Geographic» і гістарычны часопіс «Karta». Падчас арганізацыйнай фазы стварэння Цэнтра навукі «Капернік» у Варшаве працавала там на пасадзе прэс-сакратара. З'яўляецца членам польскай Літаратурнай уніі ().
Нягледзячы на тое, што ў пакаленні пісьменніцы бацькі часцей размаўлялі з дзецьмі па-польску дзеля лепшай адаптацыі ў польскамоўным асяроддзі, Анэта Прымака-Онішк самастойна авалодала беларускай мовай. Яна жыве ў Варшаве, выхоўвае дзвюх дачок і імкнецца перадаць ім беларускую ідэнтычнасць, у тым ліку арганізоўваючы для іх заняткі па вывучэнні беларускай мовы і культуры пры падтрымцы ўправы адукацыі горада Варшавы.
Творчасць Дэбютавала ў 2016 годзе з кнігай рэпартажаў «Бежанства 1915. Забытыя ўцекачы» (), якая выйшла ў выдавецтве «Czarne». Кніга прысвечана масаваму вымушанаму перасяленню жыхароў заходніх губерняў Расійскай імперыі (пераважна праваслаўных беларусаў) углыб Расіі падчас Першай сусветнай вайны. Праца над кнігай вывела тэму бежанства з вузкіх сямейных успамінаў у шырокі грамадскі дыскурс Польшчы. Даследчыца разглядае бежанства не толькі як нацыянальную мартыралогію і трагедыю, але і як пераломны момант, які даў беларусам Падляшша новы вопыт і імкненне да адукацыі. Для збору дадатковых матэрыялаў і гісторый уцекачоў аўтарка таксама стварыла спецыяльны інтэрнэт-партал biezenstwo.pl.
У 2024 годзе выйшла яе другая буйная кніга — «Камяні мусілі паляцець. Зацёртая мінуўшчына Падляшша» (). У гэтым творы аўтарка звярнулася да складаных і трагічных падзей на Сакольшчыне і ўсім Паляшшы ў пасляваенны перыяд, а менавіта да злачынстваў польскага ўзброенага падполля, у тым ліку атрадаў Рамуальда Райса «Бурага», супраць мясцовага праваслаўнага беларускага насельніцтва і наступнага выцяснення гэтых фактаў з афіцыйнай польскай гістарычнай памяці. Пісьменніца развенчвае міфы пра «монаэтнічную Польшчу» і імкнецца вярнуць голас выключаным з гісторыі меншасцям. У ліпені 2026 года гэтая кніга была выдадзена ў перакладзе на беларускую мову (перакладчыца Наталля Русецкая) высілкамі фонду «Камунікат».
Таксама з'яўляецца аўтаркай дзіцячай кнігі «Вандроўная кніга» (2023) з ілюстрацыямі Малгажаты Дмітрук і суаўтаркай зборнікаў «Радзіма добрай якасці. Рэпартажы з Беларусі» (2019) і «Народная гісторыя жанчын» (2023). Творчасць Анэты Прымакі-Онішк спалучае гістарычна-навуковыя падыходы з публіцыстыкай і асабістым наратывам. Узнагароды і намінацыі
Літаратурная прэмія прэзідэнта горада Беластока імя Веслава Казанецкага за кнігу «Бежанства 1915. Забытыя ўцекачы» (2016). Узнагарода «Варшаўская літаратурная прэм'ера» — кніга лістапада (2016). Намінацыя на за літаратурны рэпартаж (2016). Намінацыя на . Намінацыя на Гістарычную прэмію часопіса «Polityka». Намінацыя на . III ступені ад Сабора епіскапаў Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (красавік 2018). Адзнака ў конкурсе «Самыя прыгожыя польскія кнігі 2023» ад Польскага таварыства кнігавыдаўцоў за дзіцячую кнігу «Вандроўная кніга». Прэмія чытачоў «» у намінацыі «Рэпарцёрская кніга года» за кнігу «Камяні мусілі паляцець. Зацёртая мінуўшчына Падляшша» (2024). Намінацыя на за літаратурны рэпартаж (2024).
Бібліяграфія Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy (Выдавецтва «Czarne», Валовец, 2016). Wędrująca księga, ілюстрацыі Малгажаты Дмітрук (Фонд «Oikonomos», Беласток, 2023). Kamienie musiały polecieć. Wymazywana przeszłość Podlasia (Выдавецтва «Czarne», Валовец, 2024).
У суаўтарстве: Ojczyzna dobrej jakości. Reportaże z Białorusi (Выдавецтва «Czarne», Валовец, 2019). Ludowa historia kobiet (Выдавецтва «RM», Варшава, 2023).
Крыніцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1975 годзе Катэгорыя:Журналісты Польшчы Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Марыі Магдаліны (Польская Праваслаўная Царква) Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі