«Белыя халаты» (англ.: White Coats) — незалежны беларускі медыяпраект і грамадская ініцыятыва медыцынскай салідарнасці. Праект быў заснаваны ў сярэдзіне 2020 года першапачаткова ў выглядзе ініцыятыўнага Telegram-канала. Па стане на сучасны момант дзейнічае пад эгідай Фонда медыцынскай салідарнасці Беларусі (BYMEDSOL) і з'яўляецца паўнавартасным анлайн-выданнем з базай на ўласным сайце.

Асноўная мэтай дзейнасці «Белых халатаў» — асвятленне стану беларускай медыцыны і сістэмы аховы здароўя, распаўсюд праўдзівай доказнай інфармацыі і статыстыкі, навуковая журналістыка і расследаванні, а таксама інфармацыйная абарона правоў медыцынскіх работнікаў.

Гісторыя Праект з’явіўся напярэдадні сацыяльна-палітычнага крызісу 2020 года ў перыяд актыўнай хвалі пандэміі COVID-19. Рэсурс хутка набраў дзясяткі тысяч падпісчыкаў дзякуючы публікацыі непадцэнзурных і інсайдэрскіх дадзеных пра каранавірусную статыстыку і эпідэмічную сітуацыю, якую сістэмна хавалі дзяржаўныя інстытуты ўладаў Беларусі і асабіста Аляксандр Лукашэнка. Як адзначае аналітычнае выданне «New Eastern Europe», медыкі ператварыліся ў галоўных сацыяльных актывістаў пасля поўнага камунікацыйнага правалу беларускіх улад, якія на раннім этапе сістэмна адмаўлялі каранавірус і ігнаравалі парады СААЗ.

З эскалацыяй міліцэйскага гвалту ў жніўні 2020 года «Белыя халаты» сталі магутнай грамадзянскай пляцоўкай. Канал не толькі даваў рэкамендацыі па догляду за раненнямі пацярпелых, але і асвятляў шматлікія акцыі пратэсту і мітынгі-салідарнасці беларускіх дактароў супраць гвалту з боку сілавікоў, а таксама каталогаваў масавыя палітычныя звальненні медыкаў. Пазней платформа паспрыяла ў стварэнні незалежнай прафсаюзнай платформы СПБ «Белыя Халаты», дзе незалежнай абаронай спрабавалі карыстацца каля тысячы працаўнікоў галіны.

Адным з найбольш знакавых момантаў у працы ініцыятывы стала публікацыя медыцынскага заключэння пра "справу 0 праміле" ў лістападзе 2020 года. Праз Тэлеграм-канал былі апублікаваныя вынікі аналізаў загінулага пасля затрымання на «Плошчы Перамен» актывіста Рамана Бандарэнкі. Гэтыя медыцынскія дакументы катэгарычна абверглі публічныя заявы сілавога блока Беларусі аб тым, што на момант забойства актывіст нібыта быў у стане алкагольнага ап'янення, выклікаўшы велізарны рэзананс у грамадстве. Публікацыя інсайда з Бальніцы хуткай дапамогі справакавала карныя крокі з боку сілавікоў — зняволенне журналісткі «TUT.BY» Кацярыны Барысевіч і лекара Бальніцы хуткай дапамогі Арцёма Сарокіна.

Фарміраванне медыя belhalat.news За некалькі год праца не спынілася, праект эвалюцыянаваў у незалежнае прафесійнае анлайн-выданне, запусціўшы ўласны сайт. Яго кіраўніцтва ўзяла на сябе беларуская актывістка Лідзія Тарасенка ў кааперацыі з вопытнымі рэдактарамі-журналістамі. Цяпер выданне робіць стаўку на прынцыпы сучаснай навуковай журналістыкі.

Галоўны кантэнт рэдакцыі — аўтарскія расследаванні стану і фінансавання медыцыны (у прыватнасці, разгляды вытворчасці так і не створанай беларускай вакцыны «БелКовідВак», або наяўнасць дэфіцытных іншаземных лекаў накшталт флуаксетыну), выкрыванне палітызаванасці Рэспубліканскіх навукова-практычных цэнтраў (якія масава запаўняюцца кантэнтам палітычнай прапаганды наўзамен доказнай медыцыны). Са значным рэзанансам ініцыятыва разглядае акты ўкаранення метадаў «карнай псіхіятрыі» з мэтай маральнага ціску ці гвалтоўнага ўтрымання палітычных актывістаў і звычайных асоб, западозраных рэжымам ва ўдзеле ў апазіцыйнай дзейнасці.

Каб забяспечыць бяспеку данацёраў на фоне пераследаў, збор сродкаў і краўдфандынг вядуцца ананімна праз абароненую заходнюю сістэму плацяжоў (Stripe).

Пераслед і рэпрэсіі з боку ўлад Як незалежны інфармацыйны і медыцынскі цэнтр, ініцыятыва аказалася пад рэпрэсіўным ціскам лукашэнкаўскіх ведамстваў практычна з першых дзён работы:

19 лістапада 2020 года Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй (ГУБАЗіК) здолела захапіць часовы доступ да кабінета аднаго са стваральнікаў Telegram-канала, заяўляючы пра спробу цалкам знішчыць рэсурс. Неўзабаве ініцыятыве ўдалося аднавіць працу праз альтэрнатыўныя суполкі і спасылкі. Адным з адміністратараў першаснага тэлеграм-канала з'яўляўся студэнт чацвёртага курса Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта Уладзіслаў Марціновіч. На момант затрымання хлопцу было 20 год, і амаль год яго трымалі пад вартай без вырашэння суда. У выніку, 15 лістапада 2021 года, Менскі гарадскі суд (суддзя — Алена Ананіч) прысудзіў медыка да чатырох гадоў пазбаўлення волі ў папраўчай калоніі, фармальна звінаваціўшы ў стварэнні пагрозы нацыянальнай бяспецы. Пазней пакаранні ды суды мелі месца і ў дачыненні іншых удзельнікаў сеткі. Практычна ўсе існуючыя на розных платформах старонкі медыяпраекта ўтрымліваюцца дзяржаўнымі структурамі ў «Рэспубліканскім спісе экстрэмісцкіх матэрыялаў». Падобныя рашэнні неаднаразова выносіліся судовай сістэмай на працягу некалькіх гадоў: так, толькі 26 сакавіка 2025 года ў пералік забароненай на тэрыторыі РБ «інфармацыйнай прадукцыі» дадаўся іх мадэрнізаваны сайт і рахункі на сайце belhalat.news, як і іх сумесны афіцыйны акаўнт у Instagram. Любыя спасылкі або рэпосты матэрыялаў «Белых халатаў» знаходзячыміся ў Беларусі людзьмі маюць наступствамі крымінальны пераслед.

Гл. таксама

Правы чалавека ў Беларусі

Спасылкі

Афіцыйны сайт праекта (belhalat.news)

Зноскі

Катэгорыя:Сайты Беларусі Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі Катэгорыя:Ахова здароўя ў Беларусі Катэгорыя:Незалежныя навукоўцы Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ