Марша́лак лі́дскі — мясцовы ўраднік у Лідскім павеце Вялікага Княства Літоўскага, які кіраваў павятовай шляхтай, склікаў і вёў павятовы соймік.
Гісторыя і абавязкі Першапачаткова павятовы маршалак узначальваў шляхту падчас вайсковага рушэння. Ён браў пад сваю каманду ўзброеных шляхціцаў ад павятовага харунжага і прыводзіў іх да ваяводы свайго ваяводства. Калі шляхта злучалася з войскам ваяводы, павятовыя маршалак і харунжы перадавалі сваё войска ваяводзе.
У мірны час павятовы маршалак злучаў павет з каралём. Да Люблінскай уніі павятовыя маршалкі былі членамі рады ВКЛ, але унія злучыла сенаты Польшчы і Літвы ў адзін агульны сенат і пакінула павятовых маршалкаў па-за ім — яны перасталі быць панамі-радай.
Акрамя сваіх вайсковых абавязкаў, павятовыя маршалкі таксама займаліся разглядам судовых спраў, якія падлягалі каралеўскаму суду. Па сваім статусе ў шэрагу іншых службовых асоб яны стаялі вельмі высока. У спісе ўрадоўцаў у 9-й кнізе публічных спраў Літоўскай метрыкі маршалкі названыя пасля паноў-рады, але вышэй за стараст, дзяржаўцаў і цівуноў. У спісе павятовых урадоўцаў маршалкі стаялі на першым месцы: вышэй за падкаморыя, харунжага, земскага суддзі, падсудка і пісара. Пры гэтым дазвалялася сумяшчаць маршалкоўства з іншымі пасадамі.
З канца XIV стагоддзя з'явілася пасада гаспадарскага маршалка (ці маршалка Яго Каралеўскай Мосці). Асобы на гэтай пасадзе выконвалі адмысловыя даручэнні вялікага князя і караля, кіравалі прыдворнымі службамі. На працягу XV — першай паловы XVI стагоддзяў колькасць гаспадарскіх маршалкаў значна павялічылася, і кожны з іх меў роўныя паўнамоцтвы. Гэтая пасада не абмяжоўвала атрыманне асобай іншых урадаў, што спрыяла добраму пачатку кар'еры. Па меры пераймання польскіх традыцый гаспадарскі маршалак атрымаў некаторыя паўнамоцтвы намесніка ваяводы або кашталяна ў рэгіёнах, дзе іх не было. На час заключэння Люблінскай уніі ў 1569 годзе існавала 18 гаспадарскіх маршалкаў. Урэшце гаспадарскі маршалак быў ператвораны ў павятовага маршалка — асобу, адказную за арганізацыю павятовага сойміка.
Спіс маршалкаў Лідскага павета (ВКЛ) + Спіс маршалкаў Лідскага павета ў Вялікім Княстве Літоўскім Імя Пачатак паўнамоцтваў Канец паўнамоцтваў Заўвагі Ян Юр'евіч Ваўчок (Ваўчковіч) 20 красавіка 1566 23 мая 1582 Памёр на пасадзе. Быў таксама маршалкам гаспадарскім, канюшым і падканюшым віленскім, дзяржаўцам васілішскім. Ян Нелюбовіч 17 мая 1589 (згадваецца) 1612 Памёр на пасадзе. Маршалак гаспадарскі. Філон Васільевіч Копець 3 снежня 1612 20 верасня 1623 Памёр на пасадзе. Жанаты з Альжбетай з Храбтовічаў. Аляксандр Халецкі 7 снежня 1623 27 верасня 1651 Памёр на пасадзе. Падскарбі ВКЛ, сакратар Яго Каралеўскай Мосці, былы віленскі войт. Меў трох жонак. Тэафіл Дунін-Раецкі 12 кастрычніка 1651 1 чэрвеня 1680 Памёр на пасадзе. Сын менскага ваяводы Гедэона Дуніна-Раецкага. Уладзіслаў Леан Францкевіч-Радзімінскі 29 лістапада 1657 — Войскі троцкі. Быў намінаваны на пасаду пры жывым Т. Дуніне-Раецкім, але пасаду не атрымаў. Ян Станіслаў Курч 8 студзеня 1683 10 лютага 1684 Памёр на пасадзе. Былы лідскі харунжы. Аляксандр Ян Масевіч 20 чэрвеня 1683 (фактычна) / 11 лютага 1684 (намінаваны) 12 красавіка 1688 Пазней стаў мсціслаўскім ваяводам. Эльяш Міхал Рымвід 17 жніўня 1690 6 мая 1696 Памёр на пасадзе. Былы лідскі падкаморы. Міхал Ян Александровіч 1 снежня 1703 18 лютага 1712 Былы лідскі пісар земскі. Францішак Юзаф Масевіч 28 верасня 1714 12 жніўня 1716 Памёр на пасадзе. Былы харунжы. Набыў маёнткі папярэдніх маршалкаў. Казімір Сцыпіён дэль Кампа 3 ліпеня 1721 10 мая 1733 Памёр на пасадзе. Прадстаўнік магутнага роду Сцыпіёнаў. Казімір Юзаф Нарбут 9 верасня 1752 9 лютага 1767 (або 1768) Былы стольнік. Ежы Антон Ёдка 8 сакавіка 1768 21 лістапада 1783 Памёр на пасадзе. Былы падкаморы. Францішак Антон Александровіч 21 лютага 1783 пасля 1783 Апошні вядомы маршалак перад далучэннем земляў да Расійскай імперыі.
Крыніцы
Літаратура
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі лідскія Катэгорыя:Ураднікі Лідскага павета