Шахнаме

Шахнаме (, „Книга на кралевите“) — најзначајниот национален еп на Персија. Делото содржи околу 60.000 строфи и ја раскажува историјата на Персија — од најдревните времиња па сѐ до навлегувањето на исламот во VII век.

„Шахнаме“ претставува спој од поезија и проза, а нејзиното најголемо и највлијателно јадро е епот на Абу ел-Касим Фирдуси, напишан во периодот околу 976–1011 г. Од останатите делови преживеани се само фрагменти, сочувани преку прераскажувања од разни автори.

Во почетокот делото било познато под името „Худај-наме“ („Книга на господарите“), но со текот на времето се утврдило името „Шахнаме“.

Фирдуси го пишувал делото 35 години, создавајќи врвно дело на персиско-таџикистанската ренесанса, кое на епски начин ја изразува неговата тага и љубов кон татковината, три века по арапскиот упад. „Шахнаме“ се смета за книжевно ремек-дело и има огромно значење и за зороастризмот.

Содржина „Шахнаме“ ја раскажува историјата на Иран, започнувајќи од создавањето на светот и воведувањето на уметностите и цивилизацијата (огнот, готвењето, металургијата, правото), преку доаѓањето на Аријците/Персијците (во смисла на Иранците), сѐ до арапското освојување на Персија. Делото не е строго хронолошки организирано, но ја задржува општата последователност и движење низ времето. Некои од јунаците живеат стотици години, но повеќето имаат нормален човечки век. Се појавуваат бројни шахови што доаѓаат и заминуваат, исто како и јунаци и злобници. Единствениот постојан лик во делото е самата Голема Персија, прикажана преку низа изгрејсонца и зајдисонца што никогаш не се исти — симбол на протекувањето на времето.

Делото е поделено на три последователни циклуси: митски времиња, јуначки времиња и историски времиња.

„Таткото Време“ е присутен како лик сличен на Сатурн — симбол на трагедијата на смртта и загубата — но со секое ново изгрејсонце доаѓа нов ден и со него — надеж. Во првиот циклус на создавање, злото е надворешна сила (олицетворено во ѓаволот). Во вториот циклус започнува да се појавува омразата внатре во семејството — лошото поведение и злото почнуваат да се вкоренуваат во самата човечка природа. Двајцата постари синови на шахот Ферејдун чувствуваат алчност и завист кон нивниот помал и невин брат, мислејќи дека татко им го милува повеќе — па го убиваат. Синот на убиениот принц го одмаздува убиството на татко си, започнувајќи вител на одмазда и убиство, крв и уште повеќе крв.

Во третиот циклус се појавуваат низа шахови со мани и слабости. Една од приказните, слична на таа за Федра, го прикажува шахот Кеј-Кавус, неговата жена Судабе, нејзината страст и нејзиното одбивање од страна на нејзиниот посинок Сијаваш.

Во следниот циклус, сите јунаци се прикажани како ладнокрвни, себични и злобни. Овој еп во целост е потемен и потрагичен од речиси сите други епски дела, кои обично нудат некаква катарза или разрешување. Преовладувачкиот мрачен тон изгледа како одраз на падот на Иран и крајот на зороастризмот во Персија.

Во епот се опишани и машки и женски ликови, преку кои продира оригиналната зороастриска идеја за човечката состојба. Зороастризмот ја истакнува човечката слободна волја, а сите јунаци на Фирдуси се сложени ликови — ниту еден не е архетип или марионета, туку носи свој карактер и индивидуалност. Најдобрите јунаци имаат свои слабости, а дури и најзлобните имаат мигови на човечност.

Фирдуси длабоко тагува по падот на Персиското Царство и последователното владеење на Арапите и Турците. Со „Шахнаме“ тој прави огромен обид да го зачува колективниот спомен на златните времиња на Персија, со цел идните поколенија да учат од минатото и да изградат подобар свет. Иако е формално муслиманско дело, „Шахнаме“ содржи и антиарапски и антитурски мотиви.A. Shapur Shahbazi, „Ferdowsi: A Critical Biography“, Hardvard University Center For Middle Eastern Studies, Distributed by Mazda Publishers, 1991. pg 49Igor M. Diankonoff. The Paths of History, Cambridge University Press, 1999, p. 100, ISBN 0-521-64398-8

Наводи

Надворешни врски

Iraj Bashiri, Characters of Ferdowsi's Shahnameh, Iran Chamber Society, 2003. Encyclopædia Iranica entry on Baysonghori Shahnameh Pages from the Illustrated Manuscript of the Shahnama Folios from the Great Mongol Shahnama Shahnama Project , Ancient Iran's Geographical Position in Shah-Nameh A richly illuminated and almost complete copy of the Shahnamah in Cambridge Digital Library Resources about Shahnama A King's Book of Kings: The Shah-nameh of Shah Tahmasp Firdowsi & the Shahname | Kaveh Farrokh Text of the Shahnameh in Persian, section by section

Категорија:Персиска митологија Категорија:Епови Категорија:Персиска книжевност Категорија:Сеќавање на светот Категорија:Историја на Иран Категорија:Историја на Авганистан Категорија:Историја на Узбекистан Категорија:Историја на Таџикистан __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__