Исламот во Народна Социјалистичка Република Албанија (1945–1991) — период од времето кога Комунистичката партија на Албанија дошла на власт под водство на Енвер Хоџа и извршила речиси целосна контрола врз албанскиот народ. Комунистичката влада се обидела радикално да го преобрази албанското општество преку пренасочување на социјалните, културните и религиозните лојалности кон комунистичката партија преку албанскиот национализам во потрага по постигнување на унитарен албански идентитет.
Секуларизирачките принципи позајмени од националната преродба и меѓувоениот период биле продолжени и биле усвоени порадикални пристапи за тргнување на религијата настрана од јавната сфера, дозволувајќи ѝ на Албанија да се прогласи за атеистичка држава во 1967 година. Исламот, како што го практикувале муслиманите во Албанија, доживеал длабоки промени и прогон за време на комунизмот.
Муслиманското свештенство било затворено, повеќето минариња, џамии, текиња и суфиски светилишта биле уништени, муслиманските религиозни практики биле забранети, следбениците биле шпионирани од државата, а луѓето кои не се придржувале биле строго казнети. Ефектите и наследството од прогонот преку присилна деисламизација на општеството довеле до тоа повоените генерации родени под албанскиот комунистички режим да имаат минимално или речиси никакво познавање на исламот.
Дискриминација и новонастанато прогонство (1945–1966)
По Втората светска војна, комунистичкиот режим дошол на власт и муслиманите, повеќето од јужна Албанија, биле претставени уште од рано во рамките на комунистичката лидерска група, како што биле лидерот Енвер Хоџа 1908–1985), неговиот заменик Мехмет Шеху (1913–1981) и други.. Албанското општество сè уште било традиционално поделено помеѓу четири религиозни заедници. Во пописот на населението во Албанија од 1945 година, муслиманите сочинувале 72% од населението, 17,2% биле православни и 10% католици.. „Пописот од 1945 година покажа дека огромното мнозинство од општеството (72%) го сочинувале муслимани, 17,2% од населението се изјасниле како православни и 10% како католици.“ Комунистичкиот режим, преку концептот на национално единство, се обидел да создаде национален идентитет што ги надминува и еродира овие религиозни и други разлики со цел да формира унитарен албански идентитет. Албанските комунисти ја гледале религијата како општествена закана што ја поткопувала кохезивноста на нацијата.. Во овој контекст, религиите како исламот биле осудени како „странски“, а свештенството како што се муслиманските муфтии било критикувано како социјално заостанато со склоност да стане странски агенти и да ги поткопа албанските интереси.. Бекташкиот ред на конгрес во мај 1945 година ја потврдил во своите статути својата независност од сунитската заедница во Албанија.. Во 1949 година бил донесен закон со кој се барало од верските институции да всадат чувства на лојалност кај своите следбеници на албанската комунистичка партија и дека сите религии мора да имаат свое седиште во Албанија.. Слично на православните, Бекташите без тешкотии склучувале договори со комунистичката држава, со кои се дефинирало што се смета за прифатливи активности на нивното религиозно свештенство и декларацијата за учество во комунистичките пропагандни кампањи. Комунистите во тоа време се однесувале кон Бекташите малку поинаку, бидејќи дел од нивното свештенство и следбеници биле жртви за време на борбите во Втората светска војна, додека некои албански комунистички елити имале бекташко потекло... „Комунистичките односи со одредени верски заедници се разликуваа и зависеа од степенот на лојалност кон новата влада. Православните и бекташите успеаја без тешкотии да склучат договори со комунистичките власти, дефинирајќи го прифатливиот опсег на свештеничка активност и прогласувајќи учество во пропагандни кампањи организирани од комунистите... На бекташите им помогна фактот што, за време на војната, 28 свештеници на заедницата, како и неколку стотици верници, беа убиени во борбите." Сепак, некои сунитски муслимански свештеници како што се Мустафа Ефенди Вароши (муфтија од Драч), Хафез Ибрахим Дибра (поранешен голем муфтија на Албанија) и Џемал Пазари (истакнат шеик од Тирана) биле обвинети од комунистите за соработка со окупаторските сили на Оската и затворени. Религиозните водачи биле избирани од страна на комунистичката партија и дејствувале како застапници, а процесот бил насилен, при што сунитските муслимански водачи биле затворени и убиени, додека поглаварот на Бекташите доживеал слична судбина и до 1947 година комунистичкиот режим затворил 44 муслимански свештеници..„Во помала мера, репресијата ја допре и муслиманската заедница, бидејќи некои од свештенството беа обвинети за соработка со окупаторите. Меѓу затворените беа муфтијата од Драч - Мустафа ефенди Вароши, Хафез Ибрахим Дибра - поранешниот голем муфтија на Албанија и шехот Џемал Пазари од Тирана. Во 1947 година, во албанските затвори имало 44 муслимански свештеници, 36 католички свештеници, 16 православни свештеници и една калуѓерка.“ За разлика од нивните христијански колеги во албанските затвори, муслиманското свештенство затворено од страна на комунистичкиот режим добило малку или никакво меѓународно внимание во врска со нивната тешка положба, освен од организациите на Албанците во дијаспората..„Во западниот печат, Амнести интернешенал и други извештаи за ужасите од албанскиот Гулаг и верското прогонство, има многу повеќе споменувања на католички и „грчки“ свештеници затвореници отколку на муслимани кои го претставуваат огромното мнозинство од населението. (Всушност, можев да го најдам, по 1947 година, името само на еден затворен муслимански „свештеник“ на кого ќе се вратам подоцна.) Фактот дека католицизмот, во раниот период, од страна на Хоџа, бил сметан за негов главен непријател е само една од причините. Додека муслиманските водачи страдале веројатно исто колку и христијаните, нивните имиња едвај биле евидентирани од други освен од организациите на албанските емигранти. Единствено муслиманското потекло на одредени притвореници било споменато во неколку публикации на Амнести интернешенал. Западниот свет отсекогаш бил склонен да ги заборави муслиманите од Источна Европа. Религиозното прогонство значело прогонство на христијаните чии соверници во слободниот свет можеле да зборуваат за нив. Во текот на тие децении угнетување, дури и исламскиот свет направил малку за своите браќа мачени од Енвер Хоџа.“ Сунитската албанска заедница до 1949 година, под водство на големиот муфтија Хафиз Муса Али, направила обид да добие некои мерки и услови од Енвер Хоџа. Некои од нив вклучувале финансиска помош, ослободување на идните муслимански свештеници кои отслужуваат воена служба, што било поддржано, додека преводот на Куранот на албански јазик бил отфрлен..„Во јуни 1949 година се одржа состанок помеѓу Енвер Хоџа и водачот на албанските сунитски муслимани - Хафис Муса Али, кој ги презентираше своите барања до албанската влада. Главните постулати на муфтијата беа финансиска помош за муслиманската заедница и ослободување од воена служба на оние кои во иднина сакаа да станат оџи или мули. Хоџа реагираше позитивно на ослободувањето на свештениците од воена служба, но не ја поддржа идејата за преведување на Куранот на албански јазик, што го побара муфтијата.“ Во 1950 година, комунистичката влада го спровела Законот 743 во кој биле наведени мерките за преговори за статусот на четирите религии во Албанија. Сунитската заедница во тоа време била управувана од Главниот совет, а нејзините финансии доаѓаа од буџетски субвенции и донации на имот. Бидејќи Бекташкиот ред на Албанија бил светско седиште на Бекташиството, контактот со надворешни заедници поврзани со нив бил дозволен од страна на комунистите, иако бил забранет за другите религии во Албанија... „Законот 743 стана основа за преговори во врска со правниот статус на верските заедници. На 4 мај 1950 година... Истиот ден беа одобрени и статути што се однесуваат на муслиманските заедници. Највисоката власт во сунитската муслиманска заедница беше Главниот совет, а буџетот требаше да се состои од приходи од донации на имот и буџетски субвенции. Статутот, исто така, ја регулираше активноста на Заедницата на Албански Бекташи (Komuniteti Bektashian I Shqipërisë). Бидејќи водачот на заедницата во Албанија ја контролираше светската заедница на Бекташи, тој го доби правото да одржува контакт со заедниците активни надвор од земјата (другите водачи на заедницата не добија такви права).“" Во 1955 година, Хафиз Сулејман Мирто станал голем муфтија на муслиманската заедница, а од мај 1966 до февруари 1967 година, Хафиз Есад Мифтија бил последниот голем муфтија на Албанија од комунистичкиот период..По 1945 година, материјалното богатство, институционалниот имот и земјиштето, како што е муслиманскиот вакеф (вакф) на верските заедници во Албанија, биле конфискувани од државата за да се ограничи способноста на верските заедници да бидат економски самостојни.... Медресата во Тирана била затворена во 1965 година. и многу џамии останале во состојба на пропаѓање поради оскудни финансии за нивна поправка..
Муслиманското архитектонско наследство било сметано од страна на албанските комунисти за непосакуван остаток од отоманскиот период што се користел за преобраќање на Албанците во муслимани. Во 1965 година, комунистичкиот режим започнал културна револуција заснована на кинескиот модел, која довела до масовно уништување на повеќето минариња на џамиите, бидејќи тие биле истакната карактеристика на исламската архитектура. До 1967 година, само 60 бекташки текиња останале да функционираат..„Од 60-те бекташки храмови (теќе) отворени пред 1967 година, на почетокот на 1990-тите само шест беа успешно повторно отворени.“ Во контекст на антирелигиските политики на комунистичкиот режим, од 1960-тите па наваму, родителите биле охрабрувани да им даваат на новородените деца нерелигиозни имиња. Овие се сметале за соодветни албански имиња и честопати им се припишувало наводно „илирско“ и паганско потекло, додека имињата поврзани со муслиманските или други религиозни традиции станале силно обесхрабрени..„Еден нуспроизвод од антирелигиската политика на режимот беше неговата загриженост за прашањето за муслиманските и христијанските имиња на луѓето. Родителите беа активно обесхрабрени да им даваат на своите деца имиња што имаат каква било религиозна поврзаност или конотација. Од време на време беа објавувани официјални списоци со пагански, таканаречени илирски или новоковани имиња што се сметаа за соодветни за новата генерација револуционерни Албанци.“.„Од крајот на 1960-тите, новородените Албанци од која било религија мораа да добиваат нерелигиозни имиња, а муслиманите тука мораа да ги менуваат своите имиња во вистински албански имиња.“ Комунистичкиот албански политички естаблишмент го сметл исламот за вера на отоманскиот „окупатор“..За време на комунизмот, бројни историчари од Албанија со националистички перспективи (Рамадан Мармалаку, Кристо Фрашери, Скендер Анамали, Стефанаќ Поло, Скендер Ризај и Арбен Путо) намерно го нагласувале „турското дивјаштво“ и „херојскиот христијански отпор против“ отоманската држава во Албанија. Малкумина научници кои се спротивставиле на тие антиисламски и антитурски пропагандни трендови биле прогонувани, додека комунистичкиот режим ги истакнувал митовите поврзани со средновековните Албанци толкувајќи ги како „херојски илирски пролетаријат“. Секуларизација, иконоборство и прогонство (1967–1991)