Паланка — дрвена тврдина што Отоманското Царство ја користела широко во одредени региони на Југоисточна Европа, вклучувајќи ја Унгарија, Балканот и брегот на Црното Море против соперничките држави, особено Надвојводството Австрија и Кралството Унгарија. Ваквите дрвени тврдини можеле брзо да се градат и прошируваат и обично содржеле мал гарнизон. Овие утврдувања варирале по големина и облик, но првенствено биле изградени од палисади. Паланките можеле да бидат во непосредна близина на град, а подоцна можеле да бидат заменети со посигурна камена тврдина како во случајот со Ујвар. Паланките можеле да се градат и како продолжение на главната тврдина. Многу отомански тврдини биле мешавина од утврдувања од типот паланка и камена тврдина. Евлија Челебија го опишува зборот паланка и како техника на градење со дрво.
Потекло на името Зборот „паланка“ е од турско потекло и значи: лост, трупец. Во оваа смисла, неговото значење е блиско до поимот „палисада“.
Покрај ова објаснување, постои и објаснување дека зборот „паланка“ е од италијанско потекло, од зборот „palanca“ (палисада), изведен од латинскиот „phalanx“. Ова потекло на името е поткрепено со фактот дека името „паланка“ се користело само во панонските и јужнословенските делови на Отоманското Царство.
Во списите од 19 век се среќаваат различни ознаки за паланките: најголеми паланки, средни паланки, најмали паланки и паланчиња.
Значење на поимот Паланка може да има две значења:
Првичното и поретко значење: Воена станица во облик на утврдување од дрвени столбови на важни сообраќајни патишта на Отоманското Царство, особено во граничните делови на царството кон Унгарија (Босна, Србија, Македонија). Самото утврдување било направено од дрво, заштитено однадвор со ископан шанец и земјен насип. Главната улога на првичната паланка била воено-стратешка, додека врската со непосредната околина била неважна; Подоцна развиено и почесто значење: Во подоцнежниот период, значителен број паланки, бидејќи се наоѓаат на прометни места, заедно со утврдувањата, добиле одлики на мала трговска населба, позната под истото име - паланка. Првично, активностите и објектите биле наменети за патници-трговци, но подоцна почнале да се поврзуваат со служење на селската средина. Ова значење е многу пораспространето во македонскиот јазик денес.
Историја
Рано раздобје Во пограничната област на Отоманското Царство, паланката се појавува како тврдина со површина на квадрат со страни од 100-150 метри. Надворешниот ѕид обично бил направен од дрвени столбови (палисади), поретко од камен.
Паланката служела и како заштита за помал, привремен или постојан воен логор. Понекогаш паланката, заедно со поголемо утврдување, штитела помошни објекти, коњушници и складишта за опрема.
Паланката има правилна основа, речиси секогаш со правоаголен облик. Се состои од висока и цврста палисадна ограда. Оваа силна дрвена ограда била меѓусебно поврзана со плетенки, прачки, а од внатрешната страна била исполнета и набиена земја. Од надворешната страна, пристапот до таквата ограда бил бранет со ископан заштитен шанец, а до него бил изграден уште еден земјен насип и заштитна ограда на него. На аглите на таков затворен бранет простор, понекогаш биле подигани дрвени кули, всушност чардаци како дополнителен елемент на одбрана и заштита. Ваквите чардаци го заштитувале и главниот влез во паланката. Понекогаш биле подигани и околу паланката како еден вид претстража, со цел да се продлабочи безбедносната зона на заштитената населба или воен логор.
Во пограничната зона, паланката го заштитувала незаштитеното население, дел од воените гарнизони на изложени позиции или помошни чети кои не можеле да се вклопат во бранетиот простор на главните гранични утврдувања. Така, паланките имале и дел од одбранбените гранични задачи.
Подоцнежен раздобје Паланките имале поголемо значење во 16 и 17 век. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век, паланките ја изгубиле својата првобитна намена. Некои пропаднале, а некои се развиле во поголеми населби, задржувајќи го своето првобитно име. Во тоа време, тие биле посебна група населби, помеѓу градот и касабата.
Населени места со името „паланка“ Многу места во граничниот дел од Балканот на Отоманското Царство го имаат зборот „паланка“ зачуван во нивните имиња:
Македонија Крива Паланка
Србија Бачка Паланка Смедеревска Паланка Бела Паланка
Босна и Херцеговина Лушци Паланка
Бугарија Бјала Паланка
Романија Паланка
Поврзано Варош Касаба
Наводи
Категорија:Населени места по тип Категорија:Тврдини Категорија:Турцизми