Во 1967 година, Иран усвоил збир на напредни семејни закони, Законот за заштита на семејството, кој им дал на жените семејни права; тие биле проширени во Законот за заштита на семејството од 1975 година. Законот бил поништен во 1979 година по Исламската револуција кога повторно бил воведен шеријатскиот закон, но се издвојува по тоа што бил пред своето време, особено во земја со муслиманско мнозинство.

Денес, делови од актите се повторно воведени во Иран, додека други се разгледувани. На пример, законот од 1967 година, воспоставил Посебни судови за семејни прашања. Тие биле распуштени по револуцијата, но Посебните граѓански судови биле повторно основани во 1979 година за да судат по прашања поврзани со семејното право, наследувањето и вакафот. Слично на тоа, некои законски измени ги поместиле семејните прашања во понапредна насока во областите на минималната возраст за брак, старателството над децата и основите врз кои жените можат да бараат развод.

Историја

Пред 1975 година Во 1906 година, во Иран бил донесен првиот устав. Во следните години биле донесени низа закони, вклучително и во семејното право.

Во 1930-тите, имало дванаесет шиитски закони за брак, развод, легитимитет и старателство над деца кои биле вклучени во граѓанскиот законик (канун-е мадани). Овие дванаесет закони биле донесени и ревидирани во 1930-тите. Браковите и разводите морале да бидат евидентирани во државните регистри по донесувањето на Законот за брак од 1931 година (член 1041).

Во 1962 година, иранскиот закон ги сметал жените за иста класа со малолетници, злосторници и луди: тие не можеле ниту да гласаат ниту да се кандидираат за јавни функции, не им било дозволено старателство над своите деца, не можеле да работат или да се мажат без дозвола од своите машки „добротворители“, можеле да се разведат во секој момент (со или без нивно претходно знаење, преку изговор на едноставна реченица од страна на сопругот) и можеле да се соочат со присуство на втора, трета или четврта сопруга во нивниот дом во секој момент - без никаква правна, финансиска или емоционална можност за правна заштита. Тие не можеле да станат старатели на своите деца дури ни по смртта на таткото. Тие не можеле да го пренесат своето државјанство на своите деца; всушност, нивното државјанство било во опасност ако се омажеле за некој кој не е Иранец. Тие наследувале од имотот на таткото само половина од она што го добивале нивните браќа, а од имотот на сопругот само една четвртина кога немале деца и една осмина ако имало деца.

Во 1967 година, биле предложени два закона за заштита на семејството. Претставници на Меџлесот, вклучувајќи го и Мехрангиз Доулатшахи, го претставиле предлог-законот кој подоцна ќе стане закон. Сенаторката Мехрангиз Манучехријан претставила понапреден закон кој бил потпишан од 15 сенатори. Меѓутоа, кога некои од медиумите претставиле претеран став за напредниот закон, Манучехријан морала да го напушти Техеран додека не стивнал публицитетот и не се смират можните закани за нејзината безбедност. Како последица на тоа, членовите од семејното право за полигамијата и старателството над децата не биле разгледани сè до 1975 година. Сепак, Законот за заштита на семејството го укинал вонсудскиот развод, значително ја ограничил полигинијата и воспоставил посебни семејни судови за решавање на прашања поврзани со новото законодавство за личен статус.

Конзервативното свештенство жестоко се спротивставило на Законот за заштита на семејството и неговите цели. Законот отстранил цела низа правни прашања во семејното заемодејствие од свештеничката надлежност и им ги предал на семејните судови да одлучуваат. Затоа, свештенството изгубило многу моќ и авторитет.

Законот ги ограничувал едностраните прерогативи на мажите во врска со разводот и полигамијата. Сопрузите прво ќе требале да поднесат барање до суд за потврда за немирување, а потоа судот ќе преговарал меѓу двете страни.

По 1979 година Законот за заштита на семејството бил укинат веднаш по револуцијата во 1979 година. Возраста за брак за девојчињата бил вратена на 9 години. Ограничувањата за полигамија и привремени бракови биле укинати. Мехриехот (дел од бракот што ѝ е плаќан на сопругата) бил оданочуван над нивото што владата го сметала за вообичаен.

Во септември 1979 година, била воведена и усвоена изменета верзија на одредбите за развод од Законот за заштита на семејството на 23-ти истиот месец. Со него биле создадени посебни граѓански судови кои стапиле на сила во ноември истата година. Со него било дозволувано развод само откако судијата ќе се обидел да го помири бракот меѓу двете страни, а потоа судот ќе закажел расправа за случајот и ќе донел одлука. Доколку двајцата меѓусебно се согласат на развод, тогаш тие одат во Канцеларија за регистрација на брак и развод и го регистрираат својот развод пред двајца сведоци.

Исто така, минималната возраст за брак била поместена од 9 години на почетокот на пубертетот. Старателството над децата, кое повеќе не е неотуѓиво право на татковците, сега зависи од одлуката на Посебните граѓански судови. Закон од 1992 година ги изменил прописите за развод, проширувајќи го пристапот на сопругата до развод и давајќи им на жените повеќе основи за барање развод.

Клучни точки

Брак Законот за заштита на семејството од 1967 година ја зголемил минималната возраст за брак на 15 години за жени и на 18 години за мажи. Законот за заштита на семејството од 1975 година, потоа ја зголемил минималната возраст за брак на 18 години за жени и на 20 години за мажи.

Развод Правото на развод првично му припаѓало безусловно на сопругот, а под одредени околности и на сопругата, но со Законот за заштита на семејството, и мажите и жените можат подеднакво да бараат развод од судовите под одредени околности.

Постоеле седум околности во кои секој од сопружниците можел да побара развод. Едната вклучува одбивање на одредбата за „тамкин“, должноста, во исламот, да се покорува на волјата на сопружникот. Традиционално, ова било применувано на жените, но исламот наведува дека мора да биде возвратено од двете страни.

Другите околности вклучуваат:

Малтретирање од страна на сопругот или сопругата; Недостаток на добивање „внимание“ и за сопругата, како и за недостатокот на способност да ги задоволи другите потреби на сопругата; Неизлечива болест (умствена и физичка) на сопругот или сопругата; Секоја зависност што го оневозможува продолжувањето на брачниот живот; Повеќе од пет години затвор за кое било од лицата; Неплодност кај која било личност.

Старателство над деца и алиментација Судовите утврдиле дали за детето ќе биде покорисно да живее со таткото или со мајката.

Таткото бил одговорен за обезбедување издршка освен ако не бил сметан за финансиски неспособен да го стори тоа, во кој случај мајката би била одговорна. Таткото бил одговорен за управување со финансиите на детето. Меѓутоа, по смртта на таткото или во случај на негова неспособност да ги извршува своите должности, судовите можеле да ја назначат мајката или дедото по таткова линија за старател на детето. Во исламската јуриспруденција, родителите го имаат старателството над детето сè додека не живеат заедно. Сепак, постојат различни мислења за тоа по нивниот развод. Како што наведуваат некои правници, а исто така и иранското граѓанско право, старателството над детето (момче или девојче) до седумгодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Друга група правници тврдат дека старателството над девојчето до седумгодишна возраст, а старателството над момчето до двегодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Непотребно е да биде кажано дека родителите го имаат старателството над детето од раѓањето сè додека детето не стане возрасно, по што тоа/таа не е дете за кое треба да се грижи.

Полигамија Пред ратификацијата на Законот за заштита на семејството од 1975 година, мажот можел да се ожени со четири жени и да има привремени бракови. Како резултат на овој закон од 1975 година, мажот можел да се ожени со втора жена само со дозвола од судовите (со валидна причина за добивање на оваа дозвола) и по добивање на изрична согласност од неговата прва сопруга.

Поврзано

Иранско женско движење Кампања „Милион потписи“

Наводи

Надворешни врски

Целосен текст на Законот за заштита на семејството (1975) Категорија:Закони за полигамија Категорија:Иран во 1967 година Категорија:Правото во 1967 година Категорија:Женски права во Иран Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран Категорија:Правото во Иран Категорија:Закодавна историја на Иран Категорија:Полигамијата во Азија Категорија:Исламско семејно право по земја Категорија:Историја на човековите права