Африкански суд за човекови и народни права (познат и едноставно како Африкански суд)Charles Ohene-Amoh, Assessing the African Court on Human and People’s Rights University Of Education, Winneba — меѓународен суд основан од земјите-членки на Африканската унија (АУ) за спроведување на одредбите од Африканската повелба за човекови и народни права (исто така позната како Банџулска повелба). Со седиште во Аруша, Танзанија, тој е судска гранка на АУ и еден од трите регионални судови за човекови права (заедно со Европскиот суд за човекови права и Меѓуамериканскиот суд за човекови права).

Африканскиот суд е создаден согласно протокол кон Повелбата од Банџул, усвоен во 1998 година во Буркина Фасо од страна на Организацијата на африканско единство (ОАЕ), претходник на АУ. Протоколот стапи во сила на 25 јануари 2004 година, по ратификацијата од повеќе од 15 земји. Првите судии на судот беа избрани во 2006 година, а својата прва пресуда ја донесе во 2009 година.

Мандатот на Африканскиот суд е да ги надополни и зајакне функциите на Африканската комисија за човекови и народни права, квази-судско тело кое го следи спроведувањето на повелбата и препорачува случаи на судот. Тој има надлежност над сите случаи и спорови што му се доставуваат во врска со толкувањето и примената на Повелбата од Банџул, протоколот кон повелбата и кој било друг применлив инструмент за човекови права. Судот може да издава советодавни мислења за правни прашања и да суди во спорни случаи.Kate Stone, African Court of Human and People's Rights (Advocates for International Development, February 2012). Legal Guide (2012)

Судот е составен од единаесет судии номинирани од земјите-членки на АУ и избрани од Собранието на шефови на држави и влади на второспоменатото. Судиите имаат мандат од шест години и можат да бидат реизбрани само еднаш. Претседателот на судот живее и работи со полно работно време во Аруша, додека другите десет судии работат со скратено работно време. Регистарските, управувачките и административните функции ги извршува регистратор.

Триесет и четири африкански земји го ратификуваа протоколот за основање на Африканскиот суд, од кои само девет донесоа посебна декларација со која им се дозволува на поединци и невладини организации директно да поднесуваат случаи до судот: Буркина Фасо, Гана, Малави, Мали, Руанда, Танзанија, Република Брегот на Слоновата Коска, Тунис и Гамбија; во спротивно, случаите мора да се достават до Африканската комисија, која потоа одлучува дали да ги упати до судот.The Gambia becomes the ninth country to allow NGOs and individuals to access the African Court directly

Заклучно со септември 2021 година, Африканскиот суд донесе 259 одлуки, вклучувајќи 131 пресуда и 128 наредби, и има 217 нерешени случаи.

Членови

Од јануари 2019 година, девет држави-страни на протоколот дадоа декларација со која ја признаваат надлежноста на Судот да прима случаи од невладини организации (НВО) и поединци. Деветте држави се Бенин, Буркина Фасо, Брегот на Слоновата Коска, Гана, Мали, Малави, Руанда, Танзанија, Гамбија и Тунис. Вкупно, 34 држави го ратификуваа протоколот: Алжир, Бенин, Буркина Фасо, Бурунди, Камерун, Чад, Брегот на Слоновата Коска, Коморите, Демократска Република Конго, Република Конго, Габон, Гамбија, Гана, Гвинеја-Бисао, Кенија, Либија, Лесото, Мадагаскар, Мали, Малави, Мозамбик, Мавританија, Маврициус, Нигерија, Нигер, Руанда, Сахарска Арапска Демократска Република, Јужна Африка, Сенегал, Танзанија, Того, Тунис, Уганда и Замбија.

Брегот на Слоновата Коска објави дека се повлекува од судот во април 2020 година, откако трибуналот ѝ наложи на владата да ја суспендира потерницата за Гијом Соро.

Мисија Африканскиот суд за човекови и народни права беше основан за да ги надополни и зајакне функциите на Африканската комисија за човекови и народни права (Африканската комисија - честопати нарекувана Комисија Банџул), која е квази-судско тело задолжено за следење на спроведувањето на Повелбата.

Мандат Мисијата на Судот е да го зајакне заштитниот мандат на Африканската комисија за човекови и народни права преку зајакнување на системот за заштита на човековите права во Африка и обезбедување почитување и усогласеност со Африканската повелба за човекови и народни права, како и други меѓународни инструменти за човекови права, преку судски одлуки.

Визија Визијата на Судот е Африка со одржлива култура на човекови права.

Основни вредности Судска независност од каква било пристрасност, пристрасност, влијание, без разлика дали доаѓа од држави, невладини организации, агенции за финансирање или поединци. Фер и непристрасна примена и толкување на одредбите од Африканската повелба, Протоколот, Правилата и другите релевантни меѓународни инструменти за човекови права.

Транспарентна и етичка одговорност во работењето на Судот. Фундаменталните права на секој поединец да ужива во основните граѓански, политички, социјални, економски и културни права се почитуваат. Соработка со релевантните засегнати страни во остварувањето на целта на Судот за заштита на човековите и народните права. Недискриминација и еднаквост во вршењето на работата на Судот. Интегритет на судиите и персоналот што работи во Судот. Обезбедете еднаков пристап за сите потенцијални корисници на Судот. Бидете одговорни на потребите на оние кои се обраќаат до Судот.

Стратешки цели Вршење надлежност во сите случаи и спорови поднесени пред него во врска со толкувањето и примената на Повелбата, протоколот и кој било друг релевантен инструмент поврзан со човековите права ратификуван од засегнатите држави; Соработка со подрегионалните и националните судски тела за подобрување на заштитата на човековите права на континентот; Да се зголеми учеството на африканскиот народ во работата на Судот; Да се зајакне капацитетот на Регистарот на Судот за да може да го исполни својот мандат; и Да се подобрат работните односи помеѓу Судот и Африканската комисија.

Избор на судии На 22 јануари 2006 година, Осмата редовна седница на Извршниот совет на Африканската унија ги избра првите единаесет судии на Африканскиот суд за човекови и народни права.

Судиите обично се избираат за мандат од шест години и можат да бидат реизбрани еднаш. Претседателот и потпретседателот се избираат за мандат од две години и можат да бидат реизбрани еднаш.

Судот ја одржа својата прва редовна седница од 2 до 5 јули 2006 година, во Банџул, Гамбија.

Локација Танзанија е државата домаќин на Судот. Привремените простории на Судот се наоѓаат во Аруша, Танзанија, во Фаза II од комплексот на Центарот за заштита „Мвалиму Јулиус Њерере“ покрај патот Додома. Плановите на Танзанија за изградба на постојани простории за Судот доживеаја постојани одложувања, а Судот ја нагласи потребата од наменски изградени простории за правилно извршување на својата работа.

Надлежност Судот има надлежност да одлучува за барања против државите-страни на Протоколот на Судот. До денес, 34 држави (наведени погоре) го ратификуваа протоколот.

Апликација против овие држави може да поднесе Африканската комисија или африканските меѓувладини организации.

Кога државата ќе даде декларација со која го прифаќа правото на индивидуална апликација според член 34(6) од Протоколот на Судот, поединец или невладина организација со статус на набљудувач пред Африканската комисија за човекови и народни права може да поднесе апликација. Како што е наведено, 9 држави ја дале декларацијата: Бенин, Буркина Фасо, Брегот на Слоновата Коска, Гана, Малави, Мали, Танзанија, Тунис и Гамбија. Руанда даде декларација во 2013 година, но ја повлече во 2016 година, а Танзанија во ноември 2019 година извести дека ја повлекува својата декларација (која ќе стапи на сила една година подоцна).

Пресуди На 15 декември 2009 година, Судот ја донесе својата прва пресуда, со која ја прогласи апликацијата против Сенегал за недопуштена.Judgment in the matter of Michelot Yogogombaye versus the Republic of Senegal, 15 December 2009.

Првата пресуда на судот за суштината на еден случај беше донесена на 14 јуни 2013 година, во случај што ја вклучуваше Танзанија. Утврди дека Танзанија ги прекршила правата на своите граѓани слободно да учествуваат во владата директно или преку претставници без оглед на нивната партиска припадност и ѝ наложи на Танзанија да преземе уставни, законодавни и сите други мерки потребни за отстранување на овие прекршувања.

На 28 март 2014 година, судот пресуди против Буркина Фасо, во случај што го покрена семејството на Норберт Зонго, уредник на весник кој беше убиен во 1998 година. Судот утврди дека Буркина Фасо не успеала правилно да го истражи убиството и не ги исполнила своите обврски за заштита на новинарите.

На 23 јуни 2022 година, судот пресуди дека кениската влада мора да им плати на иселените и раселени луѓе од Окиек 157.850.000 шилинзи за децении материјална и морална штета, да го признае нивното домородно потекло и да им помогне да добијат официјални титули за нивните предци.<ref>"Indigenous Ogiek win ‘landmark’ reparations ruling from African Court", by Joseph Lee, Grist.com</ref

Планирано спојување со Африканскиот суд на правдата На 1 јули 2008 година, на Самитот на Африканската унија во Шарм Ел Шеик, Египет, шефовите на држави и влади потпишаа протокол за спојување на AfCHPR со сè уште непостоечкиот Африкански суд на правдата по одлуката на земјите-членки на Самитот на Африканската унија во јуни 2004 година. Од 18 јуни 2020 година, само осум земји го ратификуваа протоколот од 15 потребни за негово стапување во сила. Новиот суд ќе биде познат како Африкански суд на правдата и човековите права.Protocol on the Statute of the African Court of Justice and Human Rights , 1 July 2008.Protocol on the Statute of the African Court of Justice and Human Rights, Status list Accessed 2019-03-07.

Наводи

За понатамошно читање Markus Löffelmann (2013): Das Urteil des Afrikanischen Gerichtshofs für die Rechte der Menschen und der Völker zum Wahlrecht, Europäische Grundrechte Zeitschrift EuGRZ (2013), S. 577 - 584. Markus Löffelmann (2016): Recent jurisprudence of the African Court on Human and People's Rights - Developments 2014 to 2016, Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GIZ. Markus Löffelmann (2018): Recent jurisprudence of the African Court on Human and People's Rights - Developments 2016 to 2018, Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GIZ. Markus Löffelmann (2020): Neuere Rechtsprechung des Afrikanischen Gerichtshofs für die Rechte der Menschen und der Völker. Entwicklungen Juni 2018 bis Juni 2020, in: Europäische Grundrechte Zeitschrift EuGRZ (2020), S. 509-524.

J. B. Cartes-Rodríguez (2024), "The African Court on Human and Peoples' Rights", UPNA, Navarra, 264 pp.

Надворешни врски Official website of the African Court on Human and People's Rights Biographies of AfCHPR Judges African International Courts and Tribunals website Protocol to the African Charter on Human and Peoples' Rights on the Establishment of an African Court on Human and Peoples' Rights African Court on Human and Peoples' Rights: Ten years on and still no justice (2008), London, Minority Rights Group Coalition for an Effective African Court on Human and Peoples' Rights The African Court on Human and Peoples' Rights, American Society of International Law, ASIL Insight, September 19, 2006, Volume 10, Issue 24 "The African Court on Human and Peoples' Rights: An Introduction", a lecture by Mr. Frans Viljoen, Professor of International Human Rights Law at the University of Pretoria, in the Lecture Series of the United Nations Audiovisual Library of International Law Категорија:Меѓународни судови