Ѓерѓ Карл де Хевеши (роден Ѓерѓ Бишиц; ; ); (, – , ) — унгарски радиохемичар и добитник на Нобеловата награда за хемија во 1943 година за неговата клучна улога во развојот на радиоактивни показатели за проучување на хемиски процеси како што е метаболизмот кај животните. Тој исто така бил еден од оние што го откриле елементот хафниум.

Животопис

Рани години Ѓерѓ де Хевеши бил роден во Будимпешта, Унгарија, во богато и облагородничено семејство од унгарско-еврејско потекло, петто од осумте деца на неговите родители Лајош Бишиц и бароницата Евгенија (Џени) Шосбергер (облагородничена како „Де Торња“). Бабите и дедовците од обете страни на семејството ги дале претседателите на еврејската заедница во Пешта. Ѓерѓ израснал во Будимпешта и матурирал во 1903 година на Piarist Gimnázium. Презимето на семејството во 1904 година било Хеве[и-Бишиц, а Хеве[и подоцна го променил своето.

Де Хевеши ги започнал своите студии по хемија на Универзитетот во Будимпешта една година, а потоа неколку месеци на Техничкиот универзитет во Шарлотенбург (сега Технички универзитет Берлин ), но се префрлил на Универзитетот во Фрајбург. Таму го запознаl Лудвиг Гатерман. Во 1906 година, ја започнал својата докторска теза со Георг Франц Јулиус Мајер, го стекнал го својот докторат по физика во 1908 година. Во 1908 година, на Хевеши му била понудена позиција во ETH Цирих, Швајцарија, но бидејќи бил независно богат, тој можел да избере своја истражувачка средина. Прво работел со Фриц Хабер во Карлсруе, Германија, а потоа со Ернест Радерфорд во Манчестер, Англија, каде што се запознал и со Нилс Бор. Се вратил дома во Будимпешта, каде бил назначен за професор по физичка хемија во 1918 година. Во 1920 година се населил во Копенхаген.

Истражување Во 1922 година, де Хевеши го открил (заедно со Дирк Костер) елементот хафниум ( 72Hf ) ( латински Hafnia за „Копенхаген“, родниот град на Нилс Бор). Периодниот систем на Менделеев од 1869 година ги подредил хемиските елементи во логички систем, но недостасувал хемиски елемент со 72 протони. Хевеши решил да го бара тој елемент врз основа на Боровиот атомски модел. Минералошкиот музеј на Норвешка и Гренланд во Копенхаген го обезбедил материјалот за истражувањето. Карактеристичните снимки на рендгенските спектри направени од примерокот покажале дека е присутен нов елемент. Прифатената верзија била оспорена од Мансел Дејвис и Ерик Шери, чие предвидување е дека елементот 72 ќе биде преоден елемент на хемичарот Чарлс Бери.

Финансиски поддржан од Фондацијата Рокфелер, Хевеши имал многу продуктивна година. Тој го развил аналитичкиот метод на флуоресценција на Х-зраците и го открил самариумскиот алфа-зрак. Тука тој започнал со употреба на радиоактивни изотопи во проучувањето на метаболичките процеси на растенијата и животните, со следење на хемикалии во телото со замена на дел од стабилните изотопи со мали количини на радиоактивни изотопи. Во 1923 година, Хевеси ја објавил првата студија за употребата на природно радиоактивниот 212Pb како радиоактивен трасер за следење на апсорпцијата и транслокацијата во корените, стеблата и листовите на Vicia faba, исто така позната како грав. Подоцна, во 1943 година, работата на радиоактивното трасирање ќе му ја донесе на Хевеси Нобеловата награда за хемија.

Во 1924 година, Хевеши се вратил во Фрајбург како професор по физичка хемија. Во 1930 година, тој отишол на Универзитетот Корнел, Итака како Бекеров предавач (б-1 добитник на престижна почесна покана за предавања). Во 1934 година, откако нацистите дошле на власт во Германија, тој се вратил во Институтот на Нилс Бор на Копенхашкиот универзитет во Копенхаген. Во 1936 година, тој ја измислил анализата на неутронска активација. Во 1943 година тој избегал во Стокхолм (Шведска била неутрална за време на војната), каде што бил соработник на Институтот за истражување на органска хемија. Во 1949 година бил избран за професор Франки на Универзитетот во Гент. По пензионирањето, тој останал активен научен соработник на Стокхолмскиот универзитет .

Втора светска војна и потоа мини| Патни спомен-плочи за Ѓерѓ и неговата сопруга Пија де Хевеши во Фрајбург Пред почетокот на Втората светска војна, Макс фон Лауе и Џејмс Франк ги испратиле своите златни медали за Нобелова награда во Данска за да спречат конфискација од страна на нацистите. По нацистичката инвазија на Данска, ова ги довело во опасност; во тоа време било нелегално да се испраќа злато од Германија, а доколку се откриело дека Лауе и Франк го сториле тоа, тие можеле да се соочат со кривично гонење. За да го спречи ова, Де Хевеши ги сокрил медалите растворувајќи ги во царска вода и ставајќи го добиениот раствор на полица во неговата лабораторија во Институтот „Нилс Бор“ во Копенхаген. По војната, тој се вратил за да открие дека растворот не е вознемирен и го извадил златото од киселината. Потоа Нобеловото друштво ги преобликувало медалите користејќи го пронајденото злато и им ги вратило на двајцата лауреати.

До 1943 година, Копенхаген повеќе не бил безбеден за еден еврејски научник и Де Хевеши избегал во Шведска, каде што работел на Стокхолмскиот универзитет до 1961 година. Во Стокхолм, Де Хевеши бил примен на одделот за хемија од страна на шведскиот професор, роден во Германија, и добитник на Нобелова награда, Ханс фон Ојлер-Хелпин, кој останал силно прогермански настроен во текот на целата војна. И покрај ова, Де Хевеши и Фон Ојлер-Хелпин соработувале на многу научни трудови за време и по војната.

Додека бил во Стокхолм, Де Хевеши ја добил Нобеловата награда за хемија. Подоцна бил примен во Кралската шведска академија на науките и го добил Коплиевиот медал, на кој бил особено горд. Де Хевеши изјавил: „Јавноста ја смета Нобеловата награда за хемија за највисока чест што може да ја добие еден научник, но тоа не е така. Четириесет или педесет добиле Нобелова награда за хемија, но има само десет странски членови на Кралската шведска академија, а само двајца добиле Коплиова награда.“ (Бор е другиот.) Тој ја доби наградата „Атоми за мир“ во 1958 година за неговата мирнодпоска употреба на радиоактивни изотопи .

Семеен живот и смрт мини| Гробот на Ѓерѓ де Хевеши во Будимпешта. Гробишта Керепеши: гробно место 27 во парцелата на Унгарската академија на науките. Де Хевеши се оженил со Пија Риис во 1924 година. Тие имале еден син и три ќерки заедно, од кои едната (Јуџинија) се омажи за внук на шведскиот нобеловец Сванте Арениус . Де Хевеши починал во 1966 година на осумдесетгодишна возраст и бил погребан во Фрајбург. На барање на неговото семејство, неговите останки беа погребани во неговото родно место во Будимпешта на гробиштата Керепеши во 2001 година. Тој објавил вкупно 397 научни документи, од кои еден бил и предавањето во спомен на Бекерел-Кири, во кое се присетил на кариерите на пионерите на радиохемијата.

На 10 мај 2005 година, во Националната лабораторија за одржлива енергија Рисе, сега Технички универзитет во Данска, DTU Nutech, била основана лабораторијата Хевеши. Името го добила по Ѓерѓ де Хевеши како татко на начелото на изотопски показател, по иницијатива на првиот директор на лабораторијата, проф. Микаел Јенсен.

Наводи

Надворешни врски

including the Nobel Lecture on 12 December 1944 Some Applications of Isotopic Indicators Annotated bibliography for George de Hevesy from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues Works by or about George de Hevesy at the Internet Archive

Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (граѓански) Категорија:Откривачи на хемиски елементи Категорија:Странски членови на Кралското друштво Категорија:Апсолвенти на Техничкиот универзитет во Берлин Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките Категорија:Носители на Коплиевиот медал Категорија:Римокатолички христијани од Унгарија Категорија:Еврејски нобеловци Категорија:Австроунгарски нобеловци Категорија:Унгарски нобеловци Категорија:Добитници на Нобеловата награда за хемија Категорија:Починати во 1966 година Категорија:Родени во 1885 година Категорија:Статии со hCards Категорија:Добитници на Златниот медал на Нилс Бор Категорија:Еврејски хемичари