Коњски штавеј (лат: Rumex crispus) ― повеќегодишно цветно растение од семејството подворки, по потекло од Европа и Западна Азија.

Опис Растението произведува инфлоресценција или цветно стебло кое расте до 150 см во висина. Има мазни листови што излегуваат од голема базална розета, со карактеристични брановидни или свиткани рабови, кои можат да пораснат до 14 до 24 см. На стеблото, цветовите и семето се создаваат во гроздови на разгранети стебла, при што најголемиот грозд се наоѓа на врвот. Семето е сјајно, кафеаво и завиткано во чашкиното ливче на цветот од кој се создадени. Оваа обвивка му овозможува на семето да плови по вода и да се заглави во волна и животинско крзно, а тоа му помага на растението да се шири на нови локации. Кореновата структура е голем, жолт, разгранет корен.

Коњскиот штавеј има голем број подвидови со посебни преференции за живеалиште. Р. crispus ssp. crispus се јавува на отпад и обработлива земја. R.crispus ssp. littoreus има крајбрежна распространетост, а R.crispus ssp. uliginosus се јавува на плимната естуарска кал. Видот лесно се хибридизира со други видови на Rumex, вклучувајќи ги Rumex obtusifolius, Rumex obovatus, Rumex palustris и Rumex maritimus.

Распространетост Домородно е низ умерената Евроазија и широко распространето како воведен вид во Северна Америка и други умерени региони.

Во Македонија расте по влажни тревести места, покрај реки, потоци, блата и други влажни места, и претставува широко распространето растение, познато за Скопско, Струмичко, Гевгелиско, Охридско, Преспанско, Дојранско, Демирхисарско, по повеќето клисури и на други места.

Екологија

Коњскиот штавеј расте во широк спектар на живеалишта, вклучувајќи нарушена почва, отпадни површини, крајбрежни површини, полиња/ливади, крајбрежни линии и шумски рабови. Широко е натурализиран низ целиот умерен свет и стана сериозен инвазивен вид во многу области, вклучително и низ Северна Америка, јужна Јужна Америка, Нов Зеланд и делови од Австралија . Се шири низ семето, контаминирајќи ги семето од културите и лепејќи се за облеката. Класифициран е како „штетен плевел“ според Законот за плевел на Обединетото Кралство од 1959 година . Во Соединетите Американски Држави, се класифицира како штетен плевел во државите Арканзас и Ајова . Често се гледа во нарушени почви на рабовите на патиштата, железничките патеки и паркинзите.

Растение домаќин Коњскиот штавеј е оптимално растение домаќин за одредени видови пеперуги, вклучувајќи го и Agrotis ipsilon. Возрасните молци положуваат јајца на овие густи, ниско поставени лисја во текот на пролетната/летната сезона.

Употреба и токсичност Може да се користи како див лиснат зеленчук, младите листови треба да се варат во неколку промени на водата за да се отстрани што е можно повеќе оксална киселина во листовите или може листовите да се додадат директно во салатите во умерени количини. Откако растението ќе созрее, станува премногу горчливо за консумирање. Листовите се одличен извор и на витамин А и на витамин Ц, како и извор на железо и калиум. Кадравите листови од Коњскиот штавеј се малку кисели поради присуството на високи нивоа на оксална киселина, и иако е доста вкусно, ова растение треба да се консумира само умерено бидејќи може да го иритира уринарниот тракт и да го зголеми ризикот од развој на камења во бубрезите.  Треба да се користи со претпазливост за време на лактација, бидејќи може да предизвика лаксативно дејство кај новороденчето. 

Во Ерменија младите растенија се берат и сушат за да се направи производ наречен Авелук (авелук). За време на сушењето се одвива ферментација за да се намали горчливоста. Сувите растенија се плетат во прстени и се продаваат. Авелукот се користи широко во ерменското готвење како основа за салати и супи, за кои се реконституира со варење во вода.

Семето откако ќе се исуши темелно, е исто така јадливо. Темнокафеавите до црни семки остануваат на стеблото до пролет, кога лисјата повторно почнуваат да растат. Иако многу диви зрна мора да се веат, мешунките на Коњскиот штавеј се доволно мали за да биде поефикасно да се мелат заедно со зрното. Добиеното брашно е многу слично на хелдата по вкус, и додека некои може да го сметаат за премногу горчливо, многумина ги претпочитаат семките пред киселоста на листовите.

Во западната билкарство, коренот често се користи за лекување на анемија, поради неговата висока содржина на железо. Може да се стави во прав и да се дава во капсули, често во комбинација со коприва (обична коприва). Ова е класична комбинација со растението. И листовите и коренот може да бидат лаксативи кај некои поединци, иако не кај сите, и генерално е благ. Ова се должи на присуството на антрохинонски гликозиди, и не е дејство на кое треба да се потпреме, туку се гледа како можен ефект на растението кога се конзумира. Растението може да предизвика и цревни непријатности кај некои луѓе. Растението ќе помогне при кожни состојби ако се зема внатрешно или се нанесува надворешно како чешање, скрофула и рани.  Некои студии покажуваат дека одредени антрохинони можат да помогнат во запирањето или забавувањето на растот на ракот, но ова може, но и не мора да значи.

Коњскиот штавеј е дел од хомеопатската фармакопеја. Се користи главно за респираторни заболувања, особено за оние со скокотлива кашлица која се влошува кога е изложена на ладен воздух. Исто така, се споменува при минливи болки, прекумерно чешање и дека помага при зголемен лимфен систем.

Народот Зуни нанесува облога од прашкастиот корен на рани, осипи и инфекции на кожата, а користи инфузија од коренот за атлетско стапало.

Наводи

Надворешни врски

Категорија:Флора на Македонија Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Растенија опишани во 1753 година Категорија:Флора на Европа Категорија:Јадливи растенија Категорија:Штавеј (род)