Енкаустичен (од др.-греч. ἐ γκαυστική — уметност на горење) е техника на сликање во која врзивно средство на боите е восок. Боењето се изведува со бои во стопена состојба (оттука и името). Разновидност на енкаустика е восочната темпера, која се одликува со осветленоста и богатството на своите бои. Многу ранохристијански икони биле насликани со оваа техникаhttp://www.eainm.com/what-is-encaustic/. мини|Апостол Петар Техника Техниката на сликање со восочни бои се користела во антиката уште од V век п.н.е. Според сведоштвото на Плиниј Постариот (23–79 г.), „да се слика со восочни бои и да се вжештува (втиснува) сликата“ било измислено долго пред оваа техника да ја користат познатите грчки сликари од V век п.н.е.: Полигнот, Никанор, Мнесилај, Еласип, Памфил и Павсиј.. Старогрчките уметници сликале на дрвени табли („пинакес“), плочи од теракота, мермер и слонова коска, како и на малтер при изработката на ѕидни слики. Восокот служел како врзивно средство за користените стандардни минерални пигменти. Нерафинираниот пчелин восок се варел неколку пати во чиста морска вода, се сушел на сонце и повторно се варел за да се избели. Потоа, во добиената жешка и еластична маса се додавале смола и ситно сомелени пигменти. Оваа смеса, позната како „пунски восок“, се нанесувала на површината со помош на загреани алатки. Боите на база на восок се користеле во древниот Египет, Грција и Рим. Грците го користеле восокот не само за уметничко сликарство, туку и за импрегнирање на ѕидови, скулптури и бродови.
Врз основа на проучувањето на записите на Плиниј и индиректните (иако прилично нејасни) докази, експертите сметаат дека во антиката се користеле три главни методи на примена на оваа техника. Првиот метод вклучувал нанесување на обоената паста на површината со помош на „каутерион“ (грчки збор за „алатка за жигосување“ или „греач“) – метална прачка што на едниот крај имала мала лажичка за земање на бојата, а на другиот шпатула за измазнување на слојот боја (се смета дека оваа алатка се појавила дури во IV век п.н.е.). Вториот метод вклучувал врежување на контури врз површината со помош на „кестрон“ (грчки: „kentron“, латински: „cestrus“) – игла или зашилена алатка што наликувала на длето за гравирање. Врежаната контура спречувала разлевање на бојата, што било клучен фактор при работа на вертикална површина. Самото сликање веројатно се изведувало со четка. Третиот метод се состоел од слободно сликање со четка. Според Плиниј, овој последен метод се користел за сликање на бродови. Една хипотеза сугерира дека „каутерионот“ и „кестронот“ всушност биле иста алатка (која на едниот крај имала лажичка или шпатула, а на другиот игла). Археолозите откриле бронзени кутии со прегради за бои (кои содржеле траги од восок, смола и пигменти) заедно со бронзени прачки што имале краеви во форма на лажичка или рамни краеви. Овие кутии служеле и како садови за жар, бидејќи имале решетка за држење жежок јаглен со кој се загревале материјалите. Мешавината од восок и смола била позната како „малта“ (грчки збор што значи „меко“). Исто така, се смета дека техниката на сликање со „кестрон“ – која се одликувала со линеарен стил – била најрана. Подоцна таа била усовршена преку употребата на „каутерионот“, додека слободниот, посликарски начин на работа со четка станал доминантен во подоцнежен период (познато е дека „кестронот“ се користел и за украсување минијатурни предмети од слонова коска, кои самите се нарекувале „кестрота“). Откако пигментите ќе биле нанесени на подлогата, сликата имала изглед на мозаик (без тонски премини). Следствено, втората фаза од процесот вклучувала употреба на „каутерии“ – загреани во печка – за измазнување на пигментите и нивно истовремено мешање на границите меѓу обоените површини, со што се создавале непречени тонски премини. По завршувањето, бојата се „печела“ со тоа што во непосредна близина на сликата (или ѕидот) се поставувал мангал полн со жежок жар. Ова бил методот што го применувале прочуените сликари од V и IV век п.н.е., како што се Апелес, Памфил (учителот на Апелес), Парасиј, Зевксис и Полигнот.
Варијација на енкаустичната техника е таканаречениот Елеодорски восок (исто така познат како пунски восок или картагински восок) базиран на мешавина од восок и ленено масло. Оваа техника ја користел германскиот уметник Бенџамин Калау во 18 век. Во 1769 година, Калау објавил книга за овој метод со наслов „Детална сметка за како да се раствори пунскиот или елеодоричниот восок“ —(Ausführlicher Bericht, wie das Punische oder das Eleodorische Wachs aufzulösen).
Енкаустичното сликарство нуди посебни предности: тоа е издржливо и отпорно на атмосферски влијанија – што го прави погодно за надворешна архитектонска декорација – но самиот процес е макотрпен. Поради тоа, во доцната антика, често се комбинирало со темпера. На пример, познатите фрески од Помпеја биле изработени во техника на темпера и завршени со постапката „ганозис“ – површински слој од восок нанесен за да се подобри зачуваноста и сјајот. Кај повеќето фајумски портрети од хеленистичкиот Египет (I–III век од н.е.), само лицата биле насликани со енкаустика врз подлога од темпера, додека подоцнежните портрети биле изработувани исклучиво со темпера. Античките извори спомнуваат „енкаустична темпера“ или „восочна темпера“, иако не постои дефинитивно објаснување за овие термини (тие можеби се однесуваат на метод што вклучува сликање со темпера со одредени „издигнати“ делови – како што е лицето на портретот – кои се нагласени со обоен восок). Во секој случај, терминот „енкаустика“ правилно се применува само за „топлиот метод“. Завршната фаза на „впекување“ (каутеризација) ги топи честичките од восок измешани со пигментот, со тоа пигментот и врзивата се спојуваат во единствена, сјајна маса. Веројатно е дека подоцнежните фази на техниката вклучувале различни комбинации на методи. На пример, византиските икони од VI до XII век ја користеле енкаустиката паралелно со температа или применувале мешавини од бои на база на восок и темпера. Со текот на времето, макотрпната енкаустична техника била потисната од температа, а неколку века подоцна – и од масленото сликарство.
Врз основа на проучувањето на античките податоци, експертот за сликарска технологија Д. И. Киплик дава свој општ рецепт:
Избелен восок 60 делови по тежина Смоли, мастика или дамар 120 делови 200 делови прочистен терпентин.
Добиената маса останува пластична дури и по ладењето. Овие бои, кои личат на обични маслени бои, може да се насликаат со четка (разредена со мала количина терпентин), нанесена со прсти или со нож за палета. Боите се сушат брзо, формирајќи прекрасна мат површина и не бараат посебен прајмер.
Историја на студирање и примена Долго време се верувало дека сите антички слики се направени со употреба на енкаустика. Францускиот археолог и познавач, грофот де Келус (1692–1765) бил убеден дека сликањето на античките грчки вазни се изведувало и со енкаустична техника. Ова погрешно сфаќање влијаело на злоупотребата на терминот, особено од страна на Џ. Веџвуд, кој своите имитации на антички насликани садови во обоена фајанса ги нарекол „енкаустични“.
Еден од првите што ја истражувал техниката на античката енкаустика бил Јохан Фридрих Рафенштајн кон крајот на 18 век. Од 1847 до 1866 година, познатиот германски уметник Вилхелм фон Каулбах и неговите ученици создале мурали за ѕидовите на предворјето на Новиот музеј во Берлин. Сликите се направени со помош на техниката на стереохромија што тој ја измислил – комбинација од лепак и восочни бои на сув малтер, проследено со заштитен горен слој од течно стакло (воден алкален раствор на натриум силикати), кој, по стврднувањето, формира сјајна површина. Сликите во Новиот музеј беа првата примена на оваа технологија во голем обем (сликите биле уништени за време на Втората светска војна).
Во 19 век, ѕидовите на Галеријата за историја на античкото сликарство на вториот кат од Новиот Ермитаж во Санкт Петербург (соба бр. 241) биле насликани со енкаустична техника на бакарни плочи, сликите честопати погрешно се нарекуваат фрески.https://www.britannica.com/art/encaustic-painting
Во 1936 година уметникот В.В. Хвостенко продолжил со експерименти и создал метод на топло полирана енкаустика, поиздржлива за боење ентериери на тврди материјали.
Галерија мини|Портрет на мумија од Фајум Наводи
Литература
Надворешни врски
Работа со енкаустични восочни слики (слики и текст). Рани икони од Света Катерина, Синај
Категорија:Сликарски техники Категорија:Сликарство Категорија:Сликарски правци